یکشنبه ۱۴ خرداد ۱۴۰۲
 

آخرین مطالب

رئیس مرکز مطالعات، تحقیقات و تدوین آیین‌نامه‌های رزمی نیروی دریایی ارتش عنوان کرد:

اقتصاد دریا محور به بستر فرهنگی نیاز دارد

بهترین راهکار برای تأثیرگذاری در برنامه هفتم، معرفی ظرفیت‌های اقتصادی دریا است
اقتصاد دریا محور به بستر فرهنگی نیاز دارد
ارگان و سازمان‌های اقتصادی و غیراقتصادی کشور از چند هفته پیش گام‌های اولیه برای تدوین برنامه هفتم را آغاز کرده‌اند. برنامه‌ای که اگر واقع‌بینانه تنظیم شود، می‌تواند اقتصاد کشور را متحول کند. اما برای آنکه اقتصاد ایران باوجود تحریم‌های سخت، توسعه پیدا کند، یک‌راه اساسی و مهم وجود دارد و آن توجه به  اقتصاد دریا محور است. دراین‌باره با جواد داداش زاده، رئیس مرکز مطالعات، تحقیقات و تدوین آیین‌نامه‌های رزمی نیروی دریایی ارتش گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید.
با نگاه آسیب‌شناسی بفرمایید چرا در برنامه‌های توسعه‌ای قبلی کشور از ظرفیت‌های دریا و سواحل و بنادر غفلت شد؟ چرا تاکنون از این ظرفیت‌ها به‌خوبی استفاده نشده است؟
توسعه دریامحور زمانی محقق می‌شود که جوانب و حلقه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و زیرمجموعه‌های مادی و فرا مادی آن با یکدیگر متناسب و هماهنگ رشد پیدا کنند، به‌عبارت‌دیگر اگر فقط در یک زمینه، شاخص‌ها ارتقا یابند و در دیگر زمینه‌ها رشد حاصل نشود در این شرایط اطلاق «رشد» مناسب‌تر از «توسعه» خواهد بود. البته در این حوزه برخی از ابعاد، نقش و تأثیرگذاری بیشتری دارند و آن‌هم زمینه یا بستر توسعه فرهنگی است که همانند فضای کلی حاکم بر محیط، می‌تواند زیست‌بوم توسعه را فعال یا منفعل کند.
در حوزه دریا و توسعه دریامحور این موضوع بیشتر ملموس است و در جریان توسعه دریامحور بستر فرهنگی نامناسب، بیشترین تأثیر را گذاشته است، چراکه باوجود ظرفیت‌های بزرگ اقتصادی و ژئوپلیتیکی دریایی ایران ازجمله سواحل طولانی و مستعد، دسترسی به آب‌های آزاد و ... و علی‌رغم تأکیدات مکرر رهبری عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی برای بهره‌گیری از این فرصت بزرگ دریا برای پیشرفت و حفظ منافع ملی کشور (به عبارت ایشان) و هدایت سیاست‌های توسعه‌ای کشور به سمت توسعه دریا محور، به دلیل عدم فرهنگ‌سازی مناسب دریایی این امر به‌صورت شایسته محقق نشده و شاخص‌های بهره‌برداری از مواهب و منافع دریایی در ایران نسبت به سایر کشورهای دریایی در شرایط غیررقابتی قرار دارد. تمام مطالعات علمی و بررسی‌های آسیب‌شناسی دلیل اصلی این غفلت راهبردی و تاریخی را در ضعف فرهنگ دریایی که در دو بخش: عدم توجه مسئولان به ظرفیت‌های راهبردی دریا و عدم آشنایی عامه مردم از منافع دریا عنوان می‌کنند. در همین راستا تمام برنامه‌های توسعه‌ای ایران در گذشته رویکرد بری یا زمینی داشته و دریا و توسعه دریامحور نقش و جایگاهی در این برنامه‌ها نداشته‌اند.
 
ارگان‌های دریایی کشور برای بهره‌گیری مناسب از این ظرفیت‌ها چه اقداماتی باید انجام بدهند؟
با توجه به این‌که ارگان‌های دریایی بیشترین نقش را در معرفی ظرفیت و موهبت دریا به افراد تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز دارند و به‌عنوان پرچم‌داران توسعه دریا محور کشور محسوب می‌شوند، در گام نخست برقراری تعامل، همکاری مستمر، یکپارچگی و هم‌افزایی با یکدیگر برای بهره‌گیری هر چه بیشتر از ظرفیت‌های دریا، دارای اهمیت است تا بتوانند ضمن فرهنگ‌سازی مناسب و ایجاد باور قلبی مبنی بر اهمیت دریا و نقش فوق‌العاده آن در توسعه کشور با توجه به تعاریف آن گام برداشته تا سیاست‌های کشور و باور عمومی به این هم‌افزایی و هماهنگی در بالاترین سطح خود از سیاست‌های متمرکز و منسجم شروع و تا به اهداف عالی مشترک، اقدامات هماهنگ و هم‌افزا، کار تیمی و تشکیل کارگروه‌های مشترک ختم می‌شود.
این اقدامات در مرحله اجرا باید از طریق اولویت‌گذاری به ایجاد بستر فرهنگی برای مسئولان عالی‌رتبه کشور و جامعه علمی و نخبگان و آینده‌سازان نظام در دانشگاه‌های مختلف و برگزاری همایش‌ها و جشنواره‌های علمی با مضمون دریا و توسعه دریا محور، تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی و واحدهای فناور و مراکز رشد با مشارکت دانشگاه‌های معتبر، گنجاندن مفاهیم دریایی در کتاب‌های درسی برقراری تعامل با نهادها و ارگان‌های تأثیرگذار در حوزه سیاست‌گذاری آغاز و در نهایت با تعریف اهداف و سیاست‌های هماهنگ و منسجم پیگیری شود.
 
راهکارهای موفقیت برنامه هفتم در حوزه دریایی چیست و چگونه محقق خواهد شد؟
بهترین راهکار برای تأثیرگذاری در برنامه هفتم و ایجاد و تثبیت جایگاه توسعه دریامحور در این برنامه در شرایط کنونی که شاید بیشترین دغدغه مسئولان نظام است، معرفی ظرفیت‌های اقتصادی دریا برای برون‌رفت از مشکلات موجود و بهبود وضعیت اقتصادی جامعه است. درصورتی‌که جلساتی با کمیسیون اقتصادی مجلس و سایر کمیسیون‌های مرتبط برگزار و ظرفیت‌های دریا برای بهبود وضعیت اقتصادی تبیین شود، تاثیر بسزایی در این حوزه خواهد داشت. تبیین مسائل و روندهای جهانی که عمدتا حکایت از توجه بیش‌ازپیش کشورها به ظرفیت‌های دریا دارد و معرفی نقش‌های کلیدی توسعه دریامحور در روندهای آینده و مؤلفه‌های پیشران و سرمایه‌های مولد و بسترهای ارزش‌آفرین و رقابت‌پذیری ازجمله توجه به توان اکولوژیک، استفاده از تجربیات جهانی، مشارکت دادن جوامع محلی و ساحل‌نشینان در تصمیم‌گیری‌ها، تسهیل در سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی، توجه به ظرفیت گردشگری دریایی و همچنین توجه به اصول مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی همه و همه در کنار عزم ملی نتایج بسیار مناسبی را ترسیم خواهد کرد.
 
در حوزه توجه به دریا و توسعه اقتصاد دریا محور چه موضوعاتی باید در اولویت قرار گیرد؟
با توجه به وابستگی مؤلفه‌های مختلف توسعه دریا محور و تأثیر آن بر یکدیگر به نظر می‌رسد در وهله اول بحث توسعه فرهنگ دریایی به شکل مناسب، اعتماد و باور سیاست‌گذاران بر این‌که اقتصاد دریامحور راهبردی اساسی، توسعه‌ای، کنش زا و درنهایت تحول‌آفرین برای کشور بوده و انجام حمایت‌های لازم از سرمایه‌گذاران و بازرگانان در حوزه دریا با ارائه سیاست‌های تشویقی در کنار تقویت امنیت موجود در سواحل و پسکرانه‌ها و خطوط مواصلاتی دریایی، باید مورد توجه قرار گرفته تا ضمن تغییر رویکرد منجر به توسعه متوازن سواحل و بنادر کشور و توجه به ساحل‌نشینان و فعالیت‌های دریایی و اقتصادی شود و در ادامه با تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز و اجرای پروژه‌های مصوب و حمایت ویژه وزارتخانه‌ها به‌خصوص وزارت صمت، وزارت راه و شهرسازی بسترهای لازم به‌منظور توسعه دریا محور کشور فراهم شود. همچنین در این راستا توسعه ناوگان نظامی کشور با ناوگان تجاری و علوم و زیرساخت‌های دریایی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ارگان‌های دریایی کشور و واگذاری منابع اعتباری ضروری است.
 
چالش جدی فراروی اقتصاد دریا محور و نقش ارگان‌های دریایی در این موضوع چیست؟
برابر مطالعه‌ای که در قالب مصاحبه با پیشکسوتان حوزه دریا و دریانوردی در مرکز مطالعات، تحقیقات و تدوین آئین‌نامه‌های رزمی نیروی دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شده است، بیش از 50 مورد از اصلی‌ترین چالش‌های جدی عدم توسعه دریامحور در ابعاد فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... به‌دست‌آمده است. هرکدام از آن‌ها در حیطه خود حائز اهمیت و قابل‌بررسی است، لیکن آن موضوعی که  سرآمد همه چالش‌ها در اقتصاد دریامحور مطرح شده شامل نبود احساس امنیت در میان سرمایه‌گذاران حوزه اقتصادی، نبود زیرساخت‌های لازم، پراکندگی جمعیت، ضعف فرهنگی و محرومیت‌ها، پشتیبانی ضعیف دستگاه‌های حاکمیتی از فعالان اقتصادی دریایی، آشنا نبودن با دانش اقتصاد دریا محور، نبود مشوق‌های اقتصادی، نبود برنامه‌ریزی امن و کلان در کوتاه‌مدت برای توسعه مناطق دریایی، آمایش نامناسب سرزمینی و امکانات در مناطق دریایی، ضعف در تقویت ارزش‌های مشترک بین سازمان‌های دریایی کشور و در نهایت توجه سیاستمداران کشور به راهکارهای زودبازده و عدم توجه به برنامه‌های بلندمدت است. با توجه به مواردی که بیان شد می‌توان چالش جدی و اساسی پیش روی اقتصاد دریا محور را نیز حول محور فرهنگی و مدیریتی عنوان کرد و لازم است تا تصویر کلان و روشنی از اقتصاد دریا محور برای کلیه کنشگران ترسیم شده و تعاریف چندوجهی در این حوزه بازگو شود و پس از اشتراک نسبی در برداشت و درک موضوع رویکرد اقتصاد دریا محور به‌عنوان یک الزام کشور به دستگاه‌ها و سازمان‌های درگیر ابلاغ و مطالبه شود.
با توجه به مواردی که بیان شد نقش اساسی ارگان‌های دریایی در ایجاد اقتصاد دریاپایه و توسعه دریا محور کشور با تلاش در جهت سوق سیاست‌های توسعه‌ای کشور به سمت دریا و بسط و گسترش فرهنگ دریایی در بین آحاد مسئولان و مردم کاملاً مشهود بوده تا در نهایت با از میان برداشته‌شدن موانع و رفع چالش‌ها به‌عنوان کشوری دریایی و حائز قدرت دریایی در عرصه‌های مختلف بین‌المللی و جهانی خودمان را به اثبات برسانیم.
 
۱۲ دی ۱۴۰۱ ۱۱:۵۳