شنبه ۲۷ شهریور ۱۴۰۰
 

آخرین مطالب

بازخواهی یک حادثه‌ی تلخ دریایی در سواحل گامبیا

آرامش قبل از طوفان در جولا

آرامش قبل از طوفان در جولا
اجساد فراموش‌شده
کشتی «ام‌وی‌لی جولا» برای جابه‌جایی 536 نفر مسافر و 35 وسیله نقلیه (roll-on/roll-of) در سال 1990 توسط شرکتی آلمان ساخته شد. این کشتی را چندی بعد سنگال خریداری کرد و جولا حدود 12 سال به این کشور خدمت کرد. این کشتی از سیزدهم سپتامبر 2001 تا دهم سپتامبر 2002 به‌دلیل تعمیرات از خط کشتیرانی کنار گذاشته شد و بعد از انجام تعمیرات (تعویض موتور) شروع به کار کرد. هنوز دو هفته از راه‌اندازی مجدد جولا
نگذشته بود که...
 
کشتی ام‌وی‌لی‌جولا
این کشتی که نام خود را از مردم جنوب سنگال وام گرفته، دو موتور داشت و دارای 79 متر طول و 12 متر هم عرض بود. جولا معمولا دو بار در هفته سفر داشت. تعداد خدمه کشتی حدود 44 نفر بود و تجهیزاتش به نظر می‌رسید که به‌روز شده و برای یک کشتی مسافری قابل قبول بود.
 
روز حادثه
بیست‌وششم سپتامبر 2002 حوالی ساعت 1:30 بعدازظهر، جولا از زیگوینچور به سوی داکار حرکت کرد. کشتی شلوغ بود، یعنی بیش از ظرفیت مسافر سوار کرده بود؛ شاید حدود دو هزار نفر، چیزی بیش از سه برابر ظرفیت! احتمالا نیمی از آن‌ها اصلا بلیت نداشتند؛ کودکان زیر پنج سال و کسانی که بلیت رایگان داشتند را هم می‌شود به آن اضافه کرد.
 
این‌جا همه چیز خوب است اما تو باور نکن
آخرین تماس کارکنان کشتی ساعت 10 شب با مرکز دریایی بود. پیامی که در داکار پخش شد اما کوتاه و پر از آرامش بود: شرایط خوب است. هنوز ساعتی از این پیام نگذشته بود که دریای طوفانی در سواحل گامبیا، جولا را بدجور گرفتار کرد. در اثر مواج‌شدن دریا و طوفانی که هیچ حواسش به جان آدم‌ها نبود، کشتی تعادلش را از دست داد. تعدادی از مسافران و هرچه در کشتی بود، به‌سرعت به داخل دریا پرتاب شدند. همه این‌ها در همان پنج دقیقه اول اتفاق افتاد.
 
به سعیِ ماهیگیران
در حالی که احتمال آن می‌رود بسیاری از مسافران حین واژگونی یا بلافاصله پس از آن جان خود را از دست داده باشند، اما تعداد زیادی از آن‌ها زنده و منتظر نجات در دریا غرق شدند. اگرچه ماهیگیران محلی بیکار ننشستند و تعدادی از مسافران را با همان امکانات ناچیز نجات دادند، اما از تیم امداد و نجات رسمی تا صبح بعد از حادثه خبری نبود! در نتیجه‌ی تلاش مردم محلی، تنها 64 نفر از مسافران زنده ماندند که فقط یک نفرشان زن بود و البته باردار! ماهیگیران همچنین ‌پسر 15ساله‌ای را نجات دادند که اصرار داشت هنوز هم افراد زیادی در داخل کشتی زنده‌اند؛ سر و صدا و فریاد از داخل کشتی این گفته را تایید می‌کرد! آن‌ها همان ابتدای کار چندین جسد را هم پیدا کردند. تلاش جولا برای شناورماندن روی آب تا ساعت سه بعدازظهر بیشتر ادامه پیدا نکرد و بعد از آن دیگر واژگون شد. با این اتفاق، آخرین شانس زنده‌ماندن محبوس‌شدگان نیز از بین رفت.
شوکی بزرگ و دلایلی ساده!
این حادثه شوک بزرگی به مردم و دولت سنگال وارد کرد، اگرچه جولا از حداقل 11 کشور دیگر شامل کامرون، گینه، غنا، نیجریه، فرانسه، اسپانیا، نروژ، بلژیک، لبنان، سوئیس و هلند نیز مسافر داشت. بعد از این فاجعه همه می‌خواستند بدانند که چه اتفاقی افتاده است. دولت سنگال تحقیقاتی را در این زمینه آغاز کرد. از آن‌جا که چندین تبعه فرانسوی نیز در میان کشته‌شدگان بودند، دولت فرانسه هم شروع به بررسی کرد. به گفته‌ی بسیاری از منابع، این حادثه توسط عوامل مختلفی ازجمله سهل‌انگاری احتمالی رخ داده است. آن‌طور که معلوم بود، دریای مواج و طوفان مستقیما مسئول واژگونی بودند، اما حالا دیگر مشخص شده بود کشتی آن‌قدرها هم مجهز نبوده، چرا که فقط می‌توانسته زمان محدودی روی آب‌های ساحلی شناور بماند و نه بیشتر! مسافر بیش از  اندازه دلیل دیگر بود؛ یعنی جمعیتی که همیشه در این‌جور مواقع دلیل مبرهنی می‌شوند. البته که شب بود و هوا گرم و به‌دلیل هراس از ازدحام جمعیت تا آن‌جا که ممکن بود بسیاری از مسافران روی عرشه مانده و همان‌جا به خواب رفته بودند که کسی نمی‌داند چند نفر هرگز بیدار نشدند! این خود دلیل دیگری برای این حادثه شد. در بررسی‌هایی انجام‌شده، مشخص شد در عملیات نجات نیز سهل‌انگاری شده و اتهاماتی هم به رئیس‌جمهوری و نخست‌وزیر وقت سنگال وارد شد. اگرچه مشخص شد که دولت و رئیس‌جمهوری مسئول است، اما یک سال بعد، کاپیتان کشتی که در این حادثه جان خود را از دست داده بود، تنها مسئول این اتفاق اعلام شد!
 
کشتیِ نوجوان
جولا در زمان حادثه فقط 12 سال سن داشت و این امیدواری وجود داشت که حداقل 30 سال دیگر در سواحل سنگال رفت‌وآمد کند. این کشتی سال‌های قبل از واژگونی نیز دچار مشکلات فنی زیادی شده بود و به نظر می‌رسید این مشکلات، نقص در طراحی و ساخت نبوده، بلکه مقصر مالکی بود که به‌خوبی از عهده‌ی تعمیرات برنیامده بود.
 
آمار دقیق مشخص نیست
تعداد دقیق مسافران هیچ‌وقت مشخص نشد، اما بر اساس شنیده‌ها، هزار و 863 نزدیک‌ترین عددی است که می‌توان به تعداد کل جان‌باختگان نسبت داد. نسبت تعداد مردان به زنان تقربیا دو برابر بود، هر چند که جنسیت 70 نفر از کشته‌شدگان هرگز مشخص نشد. علیو سیسه، فوتبالیست سنگالی، 12 نفر از اعضای خانواده خود را در این حادثه از دست داد.
دو روز بعد از حادثه، یعنی در 28 سپتامبر 2002، حیدر ال‌علی، فعال محیط‌زیست، همراه با تیم غواصی‌اش به جست‌وجو در محل حادثه پرداختند. هرچند آن‌ها کسی را زنده نیافتند، اما اجساد بسیاری ـــ حدود 300 تن از مردان، زنان و کودکان ـــ را در داخل کشتی پیدا کردند و بیرون کشیدند. با تعداد جنازه‌های یافت‌شده در اطراف حادثه، در مجموع 551 جسد کشف شد. از این تعداد فقط 93 مورد قابل شناسایی بود و به خانواده‌هایشان تحویل داده شد. 10 سال بعد، این فعال محیط‌زیست گفته بود که طی همان چند روز اول این امکان وجود داشت که کشتی را به ساحل رساند و تجهیزات لازم برای این کار هم وجود داشت. او و تیم نجاتش روزها منتظر بودند تا دولتِ وقت دستورالعمل‌هایی را برای انتقال لاشه‌ی کشتی صادر کند، اما عملا هیچ اتفاقی نیفتاد. بنابراین جولا در عمق 18 متری و 20 کیلومتری ساحل گامبیا جای گرفت.
 
جبران خسارت یا سلب مسئولیت
در ابتدا دولت سنگال به خانواده‌ها پیشنهاد پرداخت حدود 22 هزار دلار آمریکا به ازای هر قربانی و برکناری چندین نفر از مقامات را داد، اما پیگیری درستی انجام نشد و گزارش رسمی یک سال پس از فاجعه بسته شد. مقامات دولت به دلیل عدم پاسخ‌گویی سریع به فاجعه متهم شدند و تعدادی از آن‌ها به پست‌های دیگر منتقل شدند! با وجود این، هرگز دلیل این‌که چرا این تعداد مسافر روی کشتی بود، مشخص نشد. نخست‌وزیر و کابینه‌اش نیز توسط رئیس‌جمهوری به‌خاطر کوتاهی در عملیات نجات برکنار شدند. با این حال بسیاری از خانواده‌های جان‌باختگان تمایلی به دریافت غرامت نداشتند و انتقاد اصلی‌شان به اقدامات امدادی بود که می‌توانست حادثه را طور دیگری رقم بزند. خانواده‌های قربانیان فرانسوی نیز غرامت  را نپذیرفتند و شکایت از مقامات سنگال را در دادگاه فرانسه به جریان انداختند. در 12 سپتامبر 2008، قاضی کیفرخواست 9 مقام سنگالی را صادر کرد. دولت سنگال نیز در پاسخ حکمی برای آن قاضی صادر کرد.
 
یک دهه پس از حادثه
10 سال بعد از ماجرای کشتی جولا، دیالو یکی از افرادی که سه فرزند خود را در این حادثه از دست داده بود، در گزارشی این‌طور گفت: «تا زمانِ اجرای عدالت آرام نخواهم گرفت.» پسران او در آن زمان 8، 13 و 15 ساله بودند و پس از دیدار مادربزرگ خود به داکار برمی‌گشتند، اما دیالو در آمریکا بود و همراهشان نبود. او از این‌که پسرانش را از دست داده خشمگین نیست و آن را خواست خدا می‌داند ولی از نحوه رسیدگی به این حادثه بسیار عصبانی است. دیالو همچنین رئیس انجمنی است که خانواده‌های قربانیان تشکیل داده‌اند: «چطور باید ناراحتی‌ام را ابراز کنم؟ اجساد فرزندانم هنوز پیدا نشده! زمان زیادی برایم طول کشید تا اصلا این قضیه را باور کنم.»
یکی از خواسته‌های اصلی خانواده‌های قربانیان این بود که کشتی از دریا بیرون بیاید. اگرچه دولت در سال 2005 فرصت دیگری برای بیرون‌آوردن کشتی داشت و گویا اتحادیه اروپا بودجه لازم را برای انجام این عملیات در اختیار سنگال قرار داده بود، اما مقامات سنگال هرگز اجازه این کار را ندادند. اگرچه در زمان این گزارش و با روی کار آمدن دولت جدید در سنگال، خانواده‌های درگذشتگان کشتی جولا باز هم به وعده‌ی عدالت و اجرای مراسم یادبود امیدوار هستند: «انگار درسی از این فاجعه آموخته نشده، زیرا رهاکردن قربانیان در دریا یعنی فراموشی!»
 
مستندِ جولا
در 26 سپتامبر 2011 و در نهمین سالگرد فاجعه، مستندی از یک روزنامه‌نگار سنگالی در این کشور پخش شد. این مستند جزئیات بیشتری از این حادثه را شرح داد و عملا عملیات کُند نجات را زیر سؤال برد

 

۷ شهریور ۱۴۰۰ ۱۵:۴۴