پنج شنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۰
 

اخبار

روش‌های ارزش‌گذاری شناور

| عبدالرضا باباخانی ـ رزاق زاهدی| | اعضای هیئت علمی گروه مهندسی دریا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دلوار |
روش‌های ارزش‌گذاری شناور
مقدمه 
با توجه به این‌که امروزه، شناورهای دریایی نقش مهمی در اقتصاد کشور و حوزه حمل‌و‌نقل ایفا می‌کنند و جزء کالاهای گران‌قیمت لحاظ می‌شوند، ارزش‌گذاری آن‌ها در هر مرحله از عمرشان، بسیار مهم است؛ امری که می‌تواند در معاملات، تسهیلات و کارشناسی آ‌ن‌ها برای هر نوع فرایند اقتصادی، صنعتی و یا حقوقی مد نظر قرار گیرد. در این تحقیق، سعی شده است عوامل کلی تاثیرگذار بر قیمت شناور، مدنظر قرار گرفته و از فرمول‌سازی پرهیز شود. 
مهم‌ترین معاملاتی که در زمینه شناور و تجهیزات دریایی صورت می‌گیرد عبارت‌اند از: ساخت شناور، خرید‌و‌فروش شناور به هر شکل (آزاد، مزایده و...)، بازیافت، اوراق شناور و تاسیسات دریایی، بیمه‌گزاری بدنه و ماشین‌آلات شناور.
 
عوامل تاثیرگذار بر ارزش شناور
عوامل مهمی در تعیین ارزش شناور نقش دارند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
  نوع شناور؛
 جنس شناور؛
 مصالح به‌کار‌رفته در شناور؛
 نحوه ساخت و کلاس رده‌بندی؛
 تجهیزات به‌کار‌رفته در شناور؛
 عمر شناور؛
 بازار کار در زمان تعیین ارزش شناور؛
 تاریخ آخرین تعمیرات دوره‌ای؛
 حوادث احتمالی که قبلا شناور با آن مواجه شده است.
 
حال به توضیح تک‌تک عوامل ذکرشده می‌پردازیم.
 
نوع شناور
شکی نیست نوع شناوری که قرار است ساخته و یا خریداری شود، در تعیین قیمت آن تاثیرگذار است. هرچه روند ساخت آن شناور طولانی‌تر و پیچیده‌تر شود، قیمت شناور بالاتر خواهد رفت. به‌عنوان مثال، ساخت یک فروند یدک‌کش با بدنه‌ی هم‌وزن، از ساخت یک فروند لندینگ‌کرافت، زمان‌برتر و در نتیجه گران‌تر خواهد بود. همچنین در صورت وجود اطلاعات، می‌توان قیمت یک نوع شناور را با توجه به ارزش‌گذاری‌های اخیر کارشناسان نمونه‌های مشابه، به‌شکل بهتری برآورد کرد.
همچنین خاص‌بودن شناور در تعیین قیمت آن تاثیر دارد. به‌عنوان مثال قیمت لایروب به‌دلیل خاص‌بودن آن بسیار بالاست، ولی یک لنج باری به‌دلیل این‌که بارها ساخته شده و تجهیزات خاصی ندارد، قیمتی بسیار پایین‌تر خواهد داشت. در حالت کلی 400 نمونه شناور مختلف وجود دارد و ارزش‌گذاری شناورهای عمومی زیر 500 تُن معمولا کار ساده‌ای است؛ چراکه غالبا در ایران ساخته شده و با چندوچون کار آشنایی داریم.
 
 
شکل 1 ـــ یک فروند شناور لندینگ‌کرافت
 
 
شکل 2 ـــ یک فروند شناور یدک‌کش
 
 
شکل 3 ـــ یک فروند شناور لایروب
 
جنس شناور
بدیهی است جنس مصالحی که در ساخت شناور و به‌خصوص در بدنه آن استفاده می‌شود، بسیار مهم است. این‎که بدنه شناور فلزی، چوبی یا فایبرگلاس باشد، بر قیمت شناور تاثیر فراوانی می‌گذارد. به‌عنوان مثال، یک شناور آلومینیومی مسافربری، بیشتر از یک شناور فایبرگلاس یا چوبی هم‌نوع قیمت دارد. چراکه ارزش پایه آلومینیوم بیشتر است. به شکل طبیعی نیز قیمت فولاد از آلومینیوم کمتر و قیمت فایبرگلاس از چوب بیشتر  است. می‌توان گفت که قیمت روز ابزار مورد استفاده، یکی از عوامل تعیین قیمت شناور است. باید در هنگام ارزش‌گذاری دقت کرد، چراکه امکان دارد قسمت‌هایی از بدنه یا ساختمان روسازه شناور، نیاز به تعمیر و مرمت داشته باشد. این میزان تعمیر و مرمت نیز باید برآورد شده و از قیمت شناور سالم کم شود که البته جنس مصالح بر این میزان ما‌به‌التفاوت، تاثیر زیادی دارد.
 
مصالح به‌کاررفته در شناور
فولادهای دریایی، دارای گریدهای مختلف و استانداردهای متعددی هستند. هر نوع فولاد با توجه به استاندارد آن و میزان کربن موجود در آن، قیمت متفاوتی دارد.
در مورد شناورهای فایبرگلاس، به‌عنوان مثال الیاف، پشم شیشه و رزین یا چسب موجود در بازار، دارای کیفیت‎های مختلف بوده و در نتیجه قیمت‌های مختلفی دارند. به‌عنوان مثال برای شناورهای چوبی و فایبرگلاس، نوع چوب‌هایی که در ساخت شناورهای کوچک و قایق‌ها استفاده می‎شود و نیز قسمتی از قماره‌ی شناور فایبرگلاس را شامل می‎شود، بسته به کیفیت و ضخامت آن، قیمت‎های مختلفی دارد که می‎تواند بر قیمت تاثیرگذار باشد. استفاده از مفتول‌های جوشکاری مرغوب نیز می‌تواند بر قیمت ساخت شناور فلزی تاثیرگذار باشد.
برخی از شناورهای فولادی هستند که قسمت بالایی بدنه آن‌ها به‌ جای فولاد، از آلومینیوم ساخته شده است. این امر باعث سبک‌تر‌شدن شناور می‌شود، اما بر افزایش قیمت شناور تاثیرگذار است. شناورهای مدرن که روزبه‌روز جایگاهشان در حمل‌ونقل و خدمات دریایی بیشتر می‌شود، ازجمله این نوع شناورها هستند. همچنین شناورهای کنوانسیونی بزرگ، گاه دارای روسازه تمام‎آلومینیومی هستند.
 
نحوه ساخت و کلاس رده‌بندی
این‌که در هنگام ساخت شناور، چه نوع طرحی پیاده‌سازی شود، مهم است. امکان دارد در یک طرح و با وجود امکانات، شناور دارای ضخامت فولاد بیشتر و نیز تقویتی‌های مرغوب‌تر باشد. به‌عنوان مثال بدنه‌ای که در آن از تقویتی‌های با لب استفاده شده، از تقویتی‌های ال‌مانند گران‌تر است و قیمت شناور بنا بر مصالح به‌کاررفته بالاتر می‌رود. همچنین داشتن کلاس‌های رده‌بندی تحت IACS مانند ABS، DNVGL و... بر شناورهایی که دارای کلاس داخلی هستند، ارزش قیمتی بیشتری دارد.
 
  
 
شکل 4 ـــ تقویتی ال (سمت راست) و با لب (سمت چپ)
تجهیزات به‌کاررفته در شناور
دو نوع شناور یکسان با ابعاد و تناژ برابر و عمر برابر، می‌توانند به‌دلیل تفاوت تجهیزات به‌کاررفته در آن‌ها، دارای قیمت‌های مختلفی باشند. یکی از نمونه‌های بارز، شناور یدک‌کش است. سیستم رانش یدک‌کش می‌تواند ارتباط پروانه با موتور و گیربکس یا سیستم داکت و پروانه مدرن باشد. (شکل 5) همچنین برای یک شناور بارج، میزان قسمت‌های جداشده توسط دیواره‌های آب‌‌بند و در نتیجه تعداد پمپ‌ها و سیستم پمپاژ و نیز حجم سیستم پایپینگ استفاده‌شده در شناور مهم است. یک شناور روی عرشه می‌تواند جرثقیل داشته باشد درحالی‌که یک شناور مشابه دیگر نداشته باشد. یک شناور می‌تواند رانش‌دهنده سینه داشته باشد و دیگری خیر. یک شناور می‌تواند دوموتوره باشد و یک شناور دیگر تک‌موتوره. (شناورهای بزرگ این مورد را بیشتر دارند.) بنابراین، شناخت نوع تجهیزات و شرکت سازنده آن‌ها (ژاپنی، آلمانی، چینی و...) بر قیمت شناور تاثیرگذار است.
 
 
 
شکل 5 ـــ سیستم رانش در شناور یدک‌کش، سیستم معمولی (سمت چپ) و مدرن (سمت راست)
 
موتور شناور در حالت کلی، بیشترین تاثیر را در قیمت دارد و برخی اوقات تا 50 درصد از قیمت تمام‎شده شناور، فقط بر قدرت موتور متکی است. این را نیز باید اضافه کرد که نو یا دسته‎دوم‎بودن تجهیزات شناور مانند موتور، ژنراتور، ماشین‎آلات فرعی، ماشین‎آلات عرشه، سیستم ناوبری، سیستم ایمنی، تاسیسات و امکانات رفاهی و... بر قیمت تمام‎شده شناور تاثیرگذار است. در کشور ما عرف است که گاهی اوقات به‌منظور کاهش قیمت تمام‎شده شناور از تجهیزات دست دوم (به‎خصوص موتور) استفاده شود.
 
عمر شناور
یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین قیمت، عمر شناور است. هرچه عمر شناور بیشتر باشد، قیمت آن کمتر خواهد بود. از زمانی‌ که هزینه‎های نگهداری و تعمیر شناور در حالت پویابودن بازار، از درآمدهای خالص شناور بیشتر می‌شود، شناور دیگر از چرخه خارج خواهد شد و برای اوراق به یاردها منتقل می‎شود. بدیهی است، شناورهای اوراقی فلزی از شناورهای اوراقی غیرفلزی گران‎تر هستند. شکل 6 تاثیر عمر یک نوع شناور را بر روند قیمت آن نشان می‎دهد.
 
 
شکل 6 ـــ تاثیر عمر بر روند قیمت شناور
 
بازار کار در زمان تعیین ارزش شناور
اگر قرار باشد شناوری در بازار کار معامله شود، با توجه به تقاضای بازار، می‎توان ضریبی برای ارزش‎گذاری آن در نظر گرفت. این امر بدین علت است که شرایط بازار برای معامله بهتر است و می‌توان انتظار داشت که خریدار با رغبت بیشتری وارد چرخه خرید شود. بدیهی است که این قیمت نمی‌تواند از ارزش واقعی شناور بیشتر باشد. امکان دارد در بازار، خریدو‌فروش با قیمتی بیش از ارزش کارشناسی‌شده انجام گیرد، لیکن این به معنای ارزش واقعی شناور نبوده و طرفین طبق توافق دوجانبه، اقدام به خریدوفروش شناور کرده‎اند.
 
تاریخ آخرین تعمیرات دوره‎ای
بدیهی است هرچه زمان آخرین تعمیرات دوره‎ای بیشتر باشد، قیمت شناور کمتر می‎شود. هرچند که این مقوله چندان قابل توجه در قیاس با ارزش کل شناور نیست، و لیکن به دلیل قیمت بالای شناور، این مورد نیز باید در دستور کار قرار گیرد. یکی از این دلایل، حرکت سخت‌تر شناور در دریاست که باعث مصرف بیشتر سوخت می‌شود. شکل 7، تاثیر فاصله آخرین تعمیرات دوره‎ای را بر مقاومت شناور در برابر حرکت در دریا (ship resistance) نشان می‎دهد.
 
 
شکل 7 ـــ تاثیر فاصله تعمیرات دوره‌ای بر مقاومت شناور
 
نوع بیمه شناور
طبعا نوع بیمه‌ی شناور در زمان فروش و نیز مدت زمان باقی‌مانده بیمه، بر مقوله قیمت تاثیرگذار است. این مقوله همانند نوع بیمه خودرو است. نوع بیمه هرچه ارزشمندتر و زمان باقی‌مانده به سررسید آن بیشتر باشد، ارزش شناور به نسبت بیشتر خواهد شد.
در قانون بیمه دریایی ایر�%
۲۶ اسفند ۱۳۹۹ ۱۱:۵۸