چهارشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۹
 

اخبار

ترانزیت ایران و آرایش جدید شمال غربِ خزر

فرهاد منتصر کوهساری | معاون امور بندری و مناطق ویژه سازمان بنادر و دریانوردی
اتفاقات اخیر در حوزه خزر، در واقع در گذشته هم ریشه داشته است، اما در جنگی که اخیرا بین آذربایجان و ارمنستان اتفاق افتاد، آذربایجان توانست با همراهی ترکیه و میانجی‌گری روسیه به اهداف خود دست پیدا کند و قسمتی از خاک خود را که در گذشته از دست داده بود، بازپس بگیرد. هر کریدوری، بر اساس تعاریف خاصی بنا گذاشته شده است. چین با طرح ایجاد «یک کمربند ـــ یک جاده» سناریوی جدیدی در تجارت و ترانزیت کالا بین شرق و غرب را معرفی و در پی آن به دنبال بازیگرانی که بتوانند از عهده نقش خود برآیند، اقدام کرد. قبلا پاکستان به‌عنوان یک شریک عمده با دراختیارگذاشتن بندر گوادر و ایجاد دسترسی برای چین از طریق بزرگراه توانسته بود این نقش را برای کارگردان اصلی این سناریو یعنی چین ایفا کند و درحال‌حاضر  با حضور کشورهای قزاقزستان، آذربایجان و گرجستان به اروپا، کریدور جدیدی است که طرح آن توسط ترکیه، آذربایجان و هم‌پیمانانشان به تازگی مطرح شده است. 
کریدورهای تراسیکا و شمال ـــ جنوب هم بر اساس یک تعریف مشخص شکل گرفته‌اند. از دیدگاه من، کریدور جدیدی که ترکیه و آذربایجان به‌جد به دنبال آن هستند تا از طریق ترکیه، ارمنستان و نخجوان، راه ارتباطی ترکیه با دریای خزر را مهیا کنند و این کشور بتواند به وسیله‌ی دریای خزر و قزاقستان، به چین دست پیدا کند، به دلیل تعداد زیاد کشورهای فعال در این کریدور، تهدیدی جدی برای کریدور شمال ـــ جنوب نخواهد بود. نکته‌ای که به آن باید توجه کنیم، تعداد زیاد بازیگران و فعالان این کریدور در مقابل کریدور
شمال ـــ جنوب است. 
به نظر من، کریدوری که از چین شروع می‌شود و از دریای خزر می‌گذرد، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه و پس از آن به اروپا وصل می‌شود، دامنه‌ی بسیار وسیعی دارد و اصولا ایجاد هماهنگی راحت بین چندین کشور با رژیم حقوقی مختلف در یک کریدور از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است. جنگی که نتیجه آن مثبت بوده، می‌تواند در گام‌های بعد چالش‌های بزرگی برای بازیگران اصلی و ذی‌نفعان کریدور، در بر داشته باشد و آینده‌ی این کریدور را تحت‌الشعاع قرار دهد که دست‌اندرکاران سیاسی باید به این بخش توجه ویژه‌ داشته باشند.
اما در مقابل، کریدور شمال ـــ جنوب که موسسان آن ایران، هند و روسیه هستند، بهترین کریدور است، چراکه بازیگران آن در حداقل هستند؛ کالایی که از چین یا هند تا بندر عباس و چابهار می‌آید، از یک کشور (ایران) عبور می‌کند و به خزر می‌رسد و برای رسیدن به روسیه، به‌صورت مستقیم تنها با روسیه در تعامل است و کشور واسطه‌ای در میان نخواهد بود تا کالا از هند و چین به‌طور مستقیم به ایران برسد و از ایران به دریای خزر و کشورهای شمال دریای خزر، بنابراین مسیر امنی است و ایران نقش اساسی را در این کریدور بازی می‌کند و کالا در روسیه از بنادر اولیا و آستراخان با ریل به مسکو حمل می‌شود.
نکته دوم این است که ما می‌خواهیم با این کریدور، کالاهایی را به کشور قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان ترانزیت کنیم که در این بخش نیز کالا از هند و چین به ایران رسیده و مستقیما به قزاقستان و از آن‌جا به کشورهای مذکور ‌ ترانزیت خواهد شد؛ همچنین از ایران مستقیم به آذربایجان و از آن‌جا به گرجستان و اروپا ارسال می‌شود. ظرفیت کریدور شمال ـــ جنوب با حداقل کشورها، حداقل هزینه، حداقل زمان(C.T.D) و بیشترین امنیت، راه‌اندازی خواهد شد اما آن‌چه باید این سه کشور عضو به آن توجه کنند این است که باید راه‌اندازی این کریدور را هرچه سریع‌تر در دستور کار خود قرار داده و وقفه چندین‌ساله را جبران و تئوری‌های آن را با سرعت بیشتری به پایان برسانند تا بتوانیم به‌عنوان بازیگران اصلی منطقه، ترانزیت کالاها را در دست بگیریم. این کریدور ظرفیت بالایی دارد و می‌توانیم از ظرفیت‌های لوله‌ای، جاده‌ای و ریلی آن به‌درستی استفاده کنیم و تناژ بالایی از کالا را در منطقه جابه‌جا کنیم.
درست است که دولت‌های غربی برای مقابله با ایران، سعی در حذف مسیر ایران از کریدورهای تراسیکا، شمال ـــ جنوب و شرق- غرب داشته‌اند، اما به این نکته توجه نداشته‌اند که حذف مسیر ایران از این کریدورها چالش‌ها و مشکلات بسیاری ایجاد و منطقه را متاثر خواهد کرد. هماهنگی در زنجیره ترکیه ـــ آذربایجان به‎سختی انجام خواهد شد و به نظر من کریدور شمال ـــ جنوب، کماکان برجسته‌ترین، کامل‌ترین، کم‌هزینه‌ترین، پرجاذبه‌ترین و امن‌ترین کریدور در منطقه خواهد بود. بالطبع، کریدور ترکیه ـــ آذربایجان و کشورهای منطقه که به دنبال آن هستند، تاثیر خود را دارند، اما به حدی که درحال‌حاضر به آن پرداخته می‌شود، موثر نخواهند بود. این کشورها نمی‌توانند با هم هماهنگ شده و تاثیر جدی بر ایران داشته باشند. بنابراین اگر کریدور شمال ـــ جنوب هرچه سریع‌تر فعال شود، تاثیر کریدورهای جدید را کم‌رنگ خواهد کرد.  |
۸ دی ۱۳۹۹ ۱۲:۳۴