سه شنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۰
 

آخرین مطالب

تاثیر شیوع کرونا و تحریم بر صنعت کشتیرانی ایران

حسین عباس‌نژاد | مدیرکل امور دریاییِ سازمان بنادر و دریانوردی
تاثیر شیوع کرونا و تحریم بر صنعت کشتیرانی ایران
صنعت حمل‌ونقل دریایی، به‌عنوان یکی از سریع‌ترین، ایمن‌ترین و اقتصادی‌ترین شقوق حمل‌ونقل، همواره در جهان مورد توجه ویژه قرار داشته است. بیش از 85 درصد صادرات و واردات و 100 درصد حمل تجهیزات سنگین از طریق ناوگان دریایی انجام می‌پذیرد که این، نشانگر اهمیت این صنعت در اقتصاد جهانی است.
از سال 1397، بنادر حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه امارات، دستورالعمل‌های جدیدی برای ورود شناوران سنتی اعمال کرده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها، تغییر در شرایط ثبت ورود شناورهای زیر یک‌هزار تُن، اجبار به داشتن نماینده و وکیل در امارات، انتخاب مامور خرید کالاهای مورد نیاز، الزام به نصب سامانه شناسایی خودکار (AIS) و... است. 
با شیوع کووید ـــ 19، ارتباط تجاری شناورهای ایران با کشورهای جنوبی خلیج فارس به حالت تعلیق درآمد، اما با اجرای شیوه‌نامه‌های جدید بهداشتی و ابلاغ شرایط جدید همچون الزام «اخذ گواهی بهداشتی از سوی مالکان لنج‌ها و شناورهای محلی»، «صرفا مواد خشک حمل شود» و «محل نگهداری محموله‌ها مرطوب نباشد»، این ارتباط تجاری دوباره از سر گرفته شد.
دولت امارات به‌صورت رسمی اعلام کرده که ورود شناور به امارات با شرایطی خاصی مجاز خواهد بود. قرنطینه‌ی ۱۴روزه، اجازه‌ندادن به خدمه لنج‌ها جهت پیاده‎شدن و ورود به خاک امارات، و همچنین لزوم ثبت نهایی بار از مبدا امارات توسط شرکت نمایندگی معتبر برای شناور، ازجمله شرایط ورود شناورها به امارات است.
از دیگر شرایط، می‌توان به الزام تعداد ملوانان شناورها به کمتر از پنج نفر، سن افراد کمتر از 6۰ سال، ممنوعیت ورود ملوانان به شهر دوبی، انجام بارگیری و خروج از گمرک به‌مدت ۷۲ ساعت، تهیه صورت بار از طرف شرکت ثبت‌کننده و الزام دارندگان شناور یا مشتری به پرداخت هزینه صورت بار و ترانزیت، بخشی از شرایط اعلام‌شده توسط کشور امارات برای شناورهای باری است. همچنین، به‌منظور جلوگیری از شیوع کرونا، بنادر امارات اعلام کرده‌اند واردات میوه از ایران صرفا باید توسط کانتینر‌های یخچال‌دار انجام شود که این امکان در لنج‌های سنتی ما وجود ندارد.
متاسفانه، لنج‌های سنتی و شناورهای تجاری کوچک ما امکان حمل تنها یک یا دو دستگاه کانتینر یخچالدار آن هم بر روی عرشه را دارند؛ ولی در کل، چنین امکانی در لنج‌های سنتی ما وجود ندارد و شاید لندینگ‎کرافت‌ها مجبور به حمل کانتینرهای یخچالی برای صادرات میوه و تره‌بار به امارات باشند.
کشور کویت نیز به طور رسمی اعلام کرده که به‌علت رطوبت‌پذیری شناورهای سنتی، این کشور پذیرای شناورهای چوبی نخواهد بود و صرفا شناورهای 
فلزی را می‌پذیرد.
سازمان بنادر و دریانوردی نیز برای کشتی‌های ورودی به بنادر ایران برخی شیوه‌نامه‌های بهداشتی را تدوین و ابلاغ کرده است. بازرسان این سازمان به کشتی‌ها و شناورهای تجاری واردشده‌ای اجازه تخلیه کالا می‌دهند که مورد مشکوکی در آن‌ها نبینند.
به‌طور کلی، فعالیت‌های مرتبط با کشتیرانی ازجمله ناوگان سنتی، به‌دلیل اعمال مقررات مربوط به جلوگیری از شیوع کرونا در کشورهای همسایه، ممنوع یا محدود شده است؛ این محدودیت‌ها خسارت‌های قابل توجهی را متوجه فعالان این عرصه کرده است، هرچند، این معضل مختص ایران نیست و جهان‌شمول است و اکثر عرصه‌های فعالیت‌های تجاری دچار بحران شده‌اند.
در حال حاضر، بازار حمل‌ونقل دریایی، بازاری است که عرضه در آن بیشتر از تقاضاست. در چنین شرایطی، طبیعی است که شرکت‌های کشتیرانی به‌دنبال حمل محموله باشند؛ و به نظر نمی‌رسد ویروس کرونا تهدیدی برای تردد کشتی‌های حامل کالاهای اساسی ایجاد کند.
البته شیوع این ویروس در تاثیراتی را در همه حوزه‌ها به جای گذاشته، و حوزه حمل‌ونقل و گردشگری دریایی هم از این تاثیرات بی‌نصیب نمانده است.
بر اساس آمار شناورهای متردد در بنادر ایران، از سال 1395 تاکنون، حدود 81 درصد شناورهای متردد در بنادر ایران، شناورهای داخلیِ زیر یک‌هزار تن بوده و شناورهای بالای یک‌هزار تن خارجی با 10درصد، و شناورهای بالای هزار تن ایرانی با هفت درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
همچنین، مطابق آمارِ همین بازه زمانی، 59 درصد شناورهای بالای یک‌هزار تن دارای پرچم خارجی بوده‌اند و 41 درصد آن‌ها نیز با پرچم ایرانی در بنادر کشور
تردد کرده‌اند.
مطابق نموداری که در ادامه آمده و مقایسه آمار شناورهای بالای یک‌هزار تنِ متردد در بنادر ایران است، این موضوع دریافت می‌شود که با شیوع و گسترش ویروس کرونا در کشورمان، تردد این شناورها کاهش حدود 25درصدی داشته که این میزان کاهش، برای شناورهای دارای پرچم ایران، 10 درصد و برای شناورهای خارجی، 40 درصد بوده است.
پیش‌تر، گفته شد که 81 درصد تردد شناورها در بنادر ایران مربوط به شناورهای زیر یک‌هزار تن بوده است که از این میزان، بیش از 97 درصد با پرچم کشورمان تردد کرده‌اند. در نمودار بعدی، نشان داده شده که با وجود اعمال تحریم‌های غیرقانونی در این بازه زمانی (از سال 1395 تا 1397)، تعداد شناورهای متردد با پرچم کشورمان روندی افزایشی داشته، اما این روند با شیوع ویروس کرونا از بهمن‌ماه سال 1398 روندی کاهشی در پیش گرفته است.
در نمودار مربوط به مقایسه آمار شناورهای زیر یک‌هزار تن ایرانی متردد در بنادر ایران در ماه‌های مختلف سال‌های 1395 تا 1399، مشاهده می‌شود که بیشترین میزان تردد مربوط به ماه‌های اسفند و فروردین هر سال بوده، علت این افزایش نیز بیشترشدن تردد شناورهای مسافربری در این بازه‌های زمانی است.
با شیوع ویروس کرونا در ایران و محدودیت سفرها، تردد شناورهای مسافری در چهار ماه نخست امسال، نسبت به مدت مشابه سال 1397، کاهش 90 درصدی و نسبت به میانگین مدت مشابه چهار سال گذشته، کاهش 84 درصدی را نشان می‌دهد. 
آمار تردد موتورلنج‌های زیر یک‌هزار تن در بنادر ایران طی ماه‌های مختلف از سال 1395 تاکنون، نشان می‌دهد که با بهبود شرایط جوی در ماه‌های اردیبهشت تا آبان هر سال، این بازه زمانی بیشترین تردد شناورهای مذکور را به خود اختصاص داده است.
با مقایسه آمار، نتیجه می‌گیریم که پس از اعمال دستورالعمل‌های جدید بنادر کشورهای حاشیه خلیج فارس، تردد لنج‌های زیر یک‌هزار تن به بنادر ایرانی از 1395 تا 1397 روند کاهشی داشته است که با سازگاری شناورهای ایرانی با شرایط جدید، این روند در سال 1398 بهبود یافته و نسبت به سال 1395، رشد هفت ‌درصدی و نسبت به سال 1397، رشد 17 درصدی را تجربه کرده است.
در نموداری که نشان‌دهنده آمار چهار ماه نخست سال‌های 1395 تا 1399 است، مشاهده می‌شود که با شیوع ویروس کرونا، تردد موتور‎لنج‌های زیر یک‌هزار تن دارای پرچم ایران در چهار ماه نخست سال 1399، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، کاهش 83 درصدی و نسبت به میانگین مدت مشابه چهار سال گذشته، 80 درصد کاهش داشته است.
در مجموع، می‌توان به دو مورد به‌عنوان جمع‌بندی اشاره کرد: یکی این‌که، کمترین تاثیر شیوع ویروس کرونا مربوط به شناورهای بالای یک‌هزار تن بوده که در چهار ماه نخست امسال، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، شاهد کاهش 35 درصدی در این حوزه بوده‌ایم. و دیگری، بیشترین تاثیر شیوع ویروس کرونا در ایران است که در حوزه دریایی، مربوط به شناورهای مسافری و موتورلنج‌های ایرانی می‌شود که به‌ترتیب با 90 درصد و 83 درصد کاهش همراه بوده است و این موضوع، نشانگر نیاز این صنعت به کمک‌های
 دولتی است.
از دیگر موارد مهم قابل اشاره در رابطه با دوران همه‌گیری کرونا در جهان می‌توان به شرایط دریانوردان شاغل بر روی ناوگان کشتیرانی اشاره کرد. با توجه به وضع شرایط ویژه توسط کشورها، مشکلات فراوانی در جابه‌جایی دریانوردان ایجاد شده و از طرفی، شیوه‌نامه‌های بین‌المللی بهداشتی ناوگان دریایی شرایط سخت و دشواری را برای کار و زندگی دریانوردان بر روی کشتی‌ها ایجاد کرده است؛ این موضوع، ضمن ایجاد مشکلات روحی و خستگی دریانوردان، خطر جدی بر ایمنی و حفظ محیط زیست دریایی محسوب می‌شود و این ظرفیت را دارد که باعث افزایش سوانح دریایی در سطح بین‌المللی شود. در این زمینه، مدیرکل سازمان بین‌المللی دریانوردی، دبیرکل سازمان ملل متحد و همچنین اتحادیه‌های بین‌المللی دریانوردان توجه ویژه داشته‌اند و از کلیه کشورها درخواست کرده‌اند که با دریانوردان، برای جابه‎جایی و دریافت امکانات از خشکی، همکاری لازم را داشته باشند که به نظر می‌رسد در حال حاضر، شرایط بین‌المللی، با همکاری کشورها، بهبود یافته و امید است که این شرایط برای دریانوردان کاملا تسهیل شود.
در بنادر جمهوری اسلامی ایران نیز، برای دریانوردان، شرایط ویژه برای برای بازگشت به خانه و وطن و جابه‌جایی با دریانوردان جدید بر روی کشتی فراهم شده است و تلاش می‌شود ضمن اجرای شیوه‌نامه‌های ویژه بهداشتی و حفظ سلامت دریانوردان، شرایط کار بر روی کشتی‌ها و شرایط بازگشت آن‌ها به خانه و وطن تسهیل شود.
 
اهم حمایت‌های سازمان بنادر و دریانوردی
در حال حاضر، بیش از دو هزار و ۵۰۰ فروند لنج سفاری با بیش از ۲۰ هزار نفر خدمه در 11 بندر استان منتظر تصمیم‌گیری‌های راهگشا از سوی متولیان کشور هستند تا با شروع مجدد فعالیت خود، به رونق بنادر و بازارهای کشور کمک کنند. 
درباره سهم شرکت‌های بندری و دریایی از بسته حمایتی هشت هزار میلیارد تومانی دولت برای بخش حمل‌ونقل، پیشنهادی که سازمان بنادر و دریانوردی برای جبران خسارت‌های ناشی از شیوع ویروس کرونا به وزارت راه و شهرسازی ارائه کرده، ۵۰۰ میلیارد تومان است که تشریفات ارائه آن در حال انجام است. تسهیلات یادشده به مجموعه‌هایی اختصاص پیدا می‌کند که بیشترین خسارت را از شیوع ویروس کرونا متحمل شده‌اند.
شرکت‌هایی که در زمینه خدمات بندری فعالیت می‌کنند و تحت شرایط شیوع کرونا متضرر شده‌اند مشمول این بسته حمایتی قرار خواهند گرفت و به‌دنبال این هستیم که اشتغال در تمام این حوزه‌ها حفظ شود. 
همچنین، سازوکار حمایتی برای دارندگان این شناورهای تفریحی و مسافری، استمهال تسهیلات است و این افراد مشمول تنفس در بازپرداخت اقساط تسهیلات، به‌ویژه تسهیلات اخذشده از محل وجوه اداره‌شده، می‌شوند که مدت‌زمان استمهال این تسهیلات حداقل سه ماه است. در ادامه، می‌توان از ابزارهای حمایتی مانند اعمال تخفیف در تعرفه‌های بندری و دریایی و بازنگری در قراردادهای شرکت‌های سرمایه‌گذاری با بنادر نیز استفاده کرد و شرایط فعلی را برای فعالان این عرصه تسهیل کرد.  
۸ مهر ۱۳۹۹ ۱۱:۴۱