دوشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۰
 

آخرین مطالب

حَد، همین است...

محمد ولی‌زاده| مدیر‌مسئول و سردبیر
حَد، همین است...
ر این‌که این‌روزها، در حوزه‌ی تجارت دریایی، بیشتر نگاه‌ها به بندر چابهار دوخته شده است، شکی نیست. به عبارتی، بندر چابهار، با توجه به موقعیت ویژه‌ای که از لحاظ سوق‌الجیشی دارد، و به‌خصوص در این روزهایی که توافق‌نامه‌ی سه‌جانبه‌ی میان ایران، هند و افغانستان را پشت سر می‌گذارد، به کانون جدید ترانزیت کالا به/از شرق دور بدل شده است و روزهایی را تجربه می‌کند به‌یادماندنی و در واقع، استثنایی.
اگر جزء کسانی هستید که اخبار این بندر را به‌طور مستمر پیگیری می‌کنید، معنای جمله‌ی قبلی را به خوبی درک می‌کنید، اما اگر اطلاعات شما از بندر چابهار مربوط به یکی دو سال گذشته است، باید بگویم که از عملکرد و مجموعه‌فعالیت‌های این روزهای آن ـــ  در مقایسه با سال‌های گذشته ـــ  حیرت‌زده می‌شوید. این، سخن گزافی نیست. کافی است به خبرهای چند ماه اخیر آن نگاهی بیندازید تا به اهمیت آن پی ببرید: خروج 800 کامیون به‌صورت یکسره در یک روز؛ ورود چندین محموله‌ی ترانزیتی گندم اهدایی کشور هند به افغانستان از طریق بندر چابهار؛ چندین محموله‌ی سیمان صادراتی جامبوبگ از بندر شهیدکلانتریِ چابهار؛ حمل مستقیم محموله‌ی صادراتی از کامیون به شناور؛ ارسال چندین محموله‌ی ترانزیتی از بندر شهیدبهشتی در راستای توافق سه‌جانبه‌ی هند و افغانستان و ایران؛ شروع عملیات اجرایی ساخت سیلوی 100 هزار تُنیِ تمام‌مکانیزه در بندر شهیدبهشتی؛ پیشرفت 44 درصدی در ساخت بلندترین برج کنترل دریایی کشور؛ کاهش زمان جابه‌جایی کالاهای اساسی از هند به افغانستان (از مدت‌زمان دو ماه در گذشته به یک هفته در امروز)؛ چندین کشتی حامل محصولات صرفا ترانزیتیِ افغانستان به هند از طریق بندر شهیدبهشتی؛ کاهش 20 درصدی هزینه‌های لجستیک حمل‌ونقل کانتینری با کشورهای CIS از طریق بندر چابهار؛ فرایند تخلیه کشتی‌های حامل کالای اساسی مورد نیاز کشور به‌صورت 24 ساعته و با مدرن‌ترین تجهیزات در بندر شهیدبهشتی؛ اعزام محموله‌های ترانزیتی افغانستان به چین از طریق بندر چابهار؛ پهلوگیری و شروع تخلیه کشتی
 THE STRONG حامل 66 هزار و 700 تن شکر خام از مبدا کشور برزیل؛ تخلیه‌ی هزاران تُن کالاهای اساسی مختلف به دفعات؛ صادرات محموله‌های شیلاتی؛ امضای تفاهم‌نامه‌های متعدد با نهادهای دولتی و خصوصیِ داخلی و خارجی در راستای ایجاد و گسترش همکاری‌های ترانزیتی و سرمایه‌گذاری به‌خصوص توسط بخش خصوصی، این‌ها بخشی از فعالیت‌های تنها بندر اقیانوسیِ ایران در یکی دوماهه‌ی اخیر است که اگر تا چند سال پیش، پا را از یک بندر سنتی فراتر نهاده و در بین بنادر کشور، صاحب صدایی شده بود، امروزه‌روز، حد را گذرانده و با انجام فعالیت‌های شبانه‌روزی، به یک کارگاه بزرگ تبدیل شده است، به‌طوری‌که می‌توان گفت، آمار عملکرد آن هر روز بیش از دیروز است. رشد 100 درصدی در تخلیه و بارگیری کالای غیرنفتی، رشد 100 درصدی ترانزیت و صادرات کالا، رشد 100 درصدی صادرات محصولات کشاورزی و دامی، پنج برابر شدن واردات کالاهای اساسی، نمونه‌هایی از توانمندی‌ها و قابلیت‌های این بندر در دو سه ماهه‌ی اخیر است. البته سازمان بنادر و دریانوردی نیز کمر همت بسته و در راستای شکوفایی این بندر، سنگ تمام گذاشته است، به‌طوری که امسال، جدای از اعتبارات طرح توسعه‌ی مَکران، افزایش 400 درصدی اعتبارات را نسبت به سنوات گذشته در چابهار شاهد بوده‌ایم.
 
از گزارش عملکرد بندر چابهار کمی فاصله بگیریم و اندکی به نقش و اهمیت توافق‌نامه‌ی سه‌جانبه‌ی چابهار بپردازیم؛ به‌خصوص اشاره‌ای گذرا به توسعه‌ی تجارت با هندوستان، و نقش کلیدی و حیاتی آن درخصوص زمینه‌های تجارت با افغانستان داشته باشیم و پیوندی که با آسیای مرکزی و روسیه برقرار می‌کند و می‌تواند با نقش‌آفرینی سایر دولت‌ها و ملت‌ها، و با عقلانیت و تدبیری جهان‌شمول، زمینه‌ی راه ابریشمِ نوینی را فراهم سازد.
شاید نخستین حضور فراگیر هندوستان در محدوده سواحل جنوبی خلیج فارس و دریای عمان در دوره معاصر به حضور روپیه خلیج فارس (Persian Gulf Rupee)1 در اواخر دهه‌ی 50 میلادی و در کشورهای تحت‌الحمایه بریتانیا (کویت، بحرین، امارات، قطر و عمان) برگردد. مقارن با دهه‌ی 70 میلادی و افزایش درآمدهای نفتی کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین استقلال این کشورها از بریتانیا، آن‌ها به هندوستان بیشتر به چشم تامین‌کننده‌ی نیروی کار و مواد اولیه می‌نگریستند. در دهه‌ی دوم قرن بیست‌ویکم، نوع حضور هندوستان در مناطق همجوار، در نتیجه رشد اقتصادیِ چهار دهه‌ی گذشته‌ی این کشور به کلی تغییر کرد و امروزه هندوستان بیشتر به عنوان یک شریک تجاری قابل اطمینان شناخته می‌شود. 
ارتباط ما با هندوستان اما از دیرباز به رنگی دیگر بوده است؛ هرچند هندوستان از لحاظ جغرافیایی همسایه‌ی دیواربه‌دیوار ما نیست، اما در دوره‌های مختلف، ارتباط تنگاتنگ و نزدیکی با هم داشته‌ایم که کم از روابط دو همسایه نبوده است. هندوستان امروزی می‌تواند همان همسایه‌ی قدیمی باشد که دارای روابط فرهنگی و تجاری گسترده‌ای با ما بود و برعکس کشورهای حوزه خلیج فارس، از دیرباز دسترسی‌های زمینی نیز بین طرفین برقرار بوده است. همین روابط تاریخی و همچنین توسعه اقتصادیِ چند دهه‌ی اخیر هندوستان، زمینه‌ساز توسعه‌ی روابط دیپلماتیک و اقتصادی بین دو کشور هم شده است. علاقه‌ی هندوستان به حضور در افغانستان و جلوگیری از وابستگی افغانستان به تجارت از طریق پاکستان و نیز دسترسی به آسیای میانه باعث شده که هندی‌ها به جغرافیا و مزیت‌های سرزمینی ایران در بخش شرقیِ آن روی خوش نشان دهند و در این میان بندر چابهار در کانون توجه آن‌ها قرار گیرد. بنابراین تلاش‌های هند برای مستثنا‌کردن بندر چابهار از حلقه‌ی تحریم‌های ناجوانمردانه‌ی آمریکایی‌ها علیه ما، تلاشی است برای حضور این کشور در منطقه تا بتواند مانع نفوذ پاکستان (به کمک سرمایه‌گذاری‌های چین) بر افغانستان شود.
موضوع دیگر آن‌که، اخیرا تنش‌هایی بین هند (شریک راهبردی آمریکا) و چین رخ داده است که می‌تواند توجیه‌کننده‌ی تشدید علاقه هند به بندر چابهار شود. دور از ذهن نیست که یکی از دلایل مستثنا‌شدن بندر چابهار از تحریم‌های آمریکایی‌ها می‌تواند حضور گسترده‌ی چین در پاکستان (با طرح یک جاده یا کمربندی) باشد. بدیهی است که در حال حاضر آمریکا از هیچ اقدامی که بتواند نفوذ چین را در جهان محدود کند، دست نمی‌کشد. آیا اگر این اقدام به واسطه ایران باشد نیز شامل این قاعده می‌شود؟
با این همه، استثناشدن بندر چابهار از تحریم‌ها با موضوع بازسازی افغانستان مرتبط است و این اجازه را به بندر چابهار می‌دهد که به‌‌منظور رسیدن به این هدف، در این چارچوب فعالیت کند. بازبودن همین پنجره به ایران این امکان را می‌دهد که برخی اقلام تولیدی خود را نظیر انواع سوخت، گاز و سایر اقلام بشردوستانه به افغانستان صادر کند. 
اما موضوع دیگری نیز که نباید از نظر دور داشت، این است که هرچه کشورهای بیشتری در توسعه بندر چابهار و مناطق همجوار آن درگیر شوند، یعنی بتوانند در تامین و انجام سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی مشارکت کنند، این حضور و همراهی می‌تواند اعمال هر نوع تحریم تازه از سوی آمریکایی‌ها را خنثی و بی‌اثر کند. زیرا در آن صورت پای کشورهای بیشتری به موضوع تحریم‌های آمریکا باز می‌شود و این مسئله باعث می‌شود که دست آمریکایی‌ها در انجام چنین تصمیم‌های خصمانه و ناجوانمردانه‌ای بسته بماند. از سویی، تاسیس مناطق آزاد در این محدوده، زمینه‌ی حضور سرمایه‌گذاری‌های خارجی را تسهیل می‌کند و واقع‌شدن بندر چابهار در جوار یکی از اولین مناطق آزاد کشور می‌تواند باعث علاقه‌مندی سرمایه‌گذاران خارجی برای حضور بیشتر در بندر چابهار شود. بنابراین مذاکرات سازمان بنادر و دریانوردی برای تامین بخشی از تجهیزات و زیرساخت‌های این بندر توسط سایر شرکا می‌تواند به‌منظور تامین منافع درازمدت کشور نقش مهم و موثری ایفا کند.
امید داریم با قدم‌های بلندی که بندر چابهار در راه توسعه تجارت دریایی برمی‌دارد، و همچنین با حجم بالای ترانزیت و واردات و صادرات کالا در این بندر، هر چه زودتر بستر و زمینه‌ی مناسبی برای اشتغال و محرومیت‌زدایی از منطقه‌ی چابهار و استان سیستان و بلوچستان فراهم شود.|
 
1. روپیه خلیجی که در سال‌های 1959-1966 در حوزه جنوبی خلیج فارس توسط بریتانیا رواج داده شده بود، هم‌ارزش روپیه‌ی هندی بود که توسط بانک مرکزی هند چاپ می‌شد و تنها فرقش با روپیه‌ی هندی، رنگ‌بندیِ این نوت و حرف z انگلیسی در کنار شماره‌سریال این نوت بود. هدف از چاپ این پول نیز جلوگیری از قاچاق طلا توسط قاچاقچیان منطقه خلیج فارس به هند بود که آن‌ها طلا را با سایر ارزهای خارجی موجود در بازار هند مبادله می‌کردند و باعث خساراتی به ذخایر ارزی هند می‌شدند. نخستین اقدام، وضع تعرفه‌ی سنگین واردات طلا توسط دولت هند بود که خود باعث رواج بیشتر قاچاق طلا در شبه‌جزیره هندوستان شده و پس از آن بود که تصمیم گرفتند روپیه‌ی خلیجی را چاپ کنند تا قاچاقچیان نتوانند روپیه‌ی هندیِ موجود در محدوده خلیج فارس را به هند برگردانند. هنوز برخی از ایرانیان ساکن جنوب کشور که به کشورهای حوزه خلیج فارس تردد دارند، به جای استفاده از واژه‌ی «دینار» و «درهم»، «روپیه» می‌گویند که نشانی از همان روزگار است. 
۲۲ اَمرداد ۱۳۹۹ ۱۵:۴۹