سه شنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۰
 

آخرین مطالب

تسهیلات دریافت مواد زائد در بنادر کشور

مریم رسولی | کارشناس مقابله با آلودگی دریا، سازمان بنادر و دریانوردی |
تسهیلات دریافت مواد زائد در بنادر کشور
کنوانسیون بین‌المللی مارپل در خصوص پیشگیری از ایجاد آلودگی توسط کشتی‌ها مهم‌ترین مبنای قانونی مدیریت مواد زائد ناشی از کشتی‌هاست. این کنوانسیون دربرگیرنده قوانین و مقرراتی است که از آلودگیِ دریا توسط نفت، مایعات مضر فله‌ای، مواد مضر در قالب بسته‌بندی، فاضلاب، زباله و آلاینده‌های هوا جلوگیری می‌کند و قوانین آن در شش ضمیمه موجود است.
بر اساس ضمائم کنوانسیون مارپل، پایانه‌ها، بنادر تخلیه و بارگیری و بنادر تعمیرات کشتی باید دارای تسهیلات مناسب برای دریافت مواد زائد باقی‌مانده، بدون تاخیر غیرمجاز برای
 کشتی‌ها، باشند.
همچنین، اعلام منطقه خلیج فارس از سوی آیمو به‌عنوان منطقه ویژه دریایی و پاسخ‌گویی به مجامع بین‌المللی مرتبط براساس مفاد کنوانسیون مارپل و نیز ایجاد الزامات برای مناطق ویژه در این کنوانسیون سبب شده تا اعمال روش‌های مدیریتی در موضوع مدیریت مواد زائد کشتی‌ها به امری ضروری در تمامی بنادر کشور تبدیل شود.
در راستای مدیریت مواد زائد ناشی از تردد کشتی‌ها در بنادر و در پاسخ به الزامات ملی و بین‌المللی موجود و با هدف تضمین وجود تسهیلات مناسب و کافی برای دریافت زائدات از کشتی‌های متردد به بندر و دریافت تمامی زائدات به شیوه صحیح و بموقع، طرح مدیریت مواد زائد وجود دارد.
دولت جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان یکی از متعهدان به الزامات کنوانسیون مارپل به‌مانند دیگر کشورهای عضو، ملزم به فراهم‌آوردن تسهیلات و امکانات کافی به‌منظور دریافت و بازیافت مواد زائد کشتی‌هاست و باید تمامی بنادر خود را به این تسهیلات مجهز کند. سازمان بنادر و دریانوردی از سوی دولت مسئول و مکلف به تحقق این امر شده است.
 
الزامات ملی ــــ  منطقه‌ای مدیریت مواد زائد
کلیه کشتی‌های متردد در بندر مشمول رعایت و اجرای طرح مدیریت مواد زائد هستند. الزامات موجود در تدوین طرح مدیریت مواد زائد شامل سه گروه الزامات ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی است:
 قانون حفاظت از دریاها و رودخانه‌های قابل کشتیرانی در مقابل آلودگی به مواد نفتی (مصوب 1389)؛ براساس ماده پنج این قانون، سازمان بنادر و دریانوردی موظف است در بنادر، اسکله‌ها و پایانه‌های نفتی امکانات و تاسیسات لازم را به‌منظور دریافت آب توازن و فضولات نفتی از نفتکش‌ها، کشتی‌ها و شناورها ایجاد و اداره کند.
همچنین، بر اساس ماده 22 همین قانون، جرایم نقدی موضوع قانون مذکور هر سه سال یک‌بار، با لحاظ نرخ تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، توسط هیئت وزیران تعیین و به‌روزرسانی می‌شود.
 قانون مدیریت پسماندها (مصوب 1383) و آیین‌نامه اجرایی آن؛
 آیین‌نامه اجرایی ماده پنج قانون حفاظت از دریا و رودخانه‌های قابل کشتیرانی در مقابل آلودگی به مواد نفتی (کارمزد استفاده از امکانات دریافت مواد زائد، مصوبه‌ی هیئت دولت، 1392)؛
 ضوابط اجرایی طرح مدیریت مواد زائد در بنادر (اجلاس شماره 1652 مورخ 1390 هیئت‌عامل سازمان بنادر و دریانوردی)؛
 کنوانسیون کویت و تهران؛
 
الزامات کنوانسیون بین‌المللی مارپل در خصوص تسهیلات دریافت مواد زائد (MARPOL)
 زائدات نفتی (ضمیمه I)، فصل ششم، مقرره 38؛
 زائدات ناشی از جابه‌جایی مواد شیمیایی (ضمیمه II)، فصل هشتم، مقرره 18؛
 فاضلاب کشتی (ضمیمه IV)، فصل چهارم، مقرره 12؛ 
 زباله کشتی (ضمیمه V)، مقرره 7؛
 آلودگی هوا ناشی از کشتی (ضمیمه VI)، فصل سوم، مقرره 17؛
 کنوانسیون/ پروتکل لندن؛ 
 کنوانسیون‌های مدیریت آب توازن و سامانه‌های مدیریت ضدخزه کشتی‌ها؛
 براساس مفاد ضمایم I و V مارپل، خلیج فارس و دریای عمان مناطق ویژه دریایی‌اند (مصوب سال 2008) و ریختن مواد نفتی و زباله به دریا ممنوع است.
 
سامانه یکپارچه اطلاعات کشتیرانی جهانی (GISIS)
اطلاعات مربوط به تسهیلات دریافت مواد زائد و نوع زائدات تحویلی، به تفکیک هر بندر، در داخل سامانه یکپارچه اطلاعات کشتیرانی جهانی (GISIS) وجود دارد. جدول ارائه‌شده اطلاعات مربوط به وضعیت تسهیلات دریافت مواد زائد و نوع مواد زائد دریافتی در کشورهای همسایه شمالی و جنوبی را نشان می‌دهد.
 
پیشگیری و کاهش ریزش زباله‌های دریایی (زباله‌های پلاستیکی)
پروژه جهانی به نام «گلولیتر» (Glolitter) با همکاری آیمو و کشور نروژ، با بودجه 5/3 میلیون دلاری، شروع به کار کرده است. برنامه‌های اصلی پروژه شامل این مواردند:
 بررسی وجود تسهیلات مناسب و کافی برای دریافت زباله‌ها
در بنادر؛
  ارتقای آگاهی بخش‌های کشتیرانی و شیلات، به‌ویژه دریانوردان و صیادان، در خصوص معضل زباله‌های پلاستیکی در دریا؛
 ترغیب دست‌اندرکاران به علامت‌گذاری تجهیزات صیادی برای ایجاد امکان ردیابی مالکان آن‌ها؛
 تدوین راهنماها و مواد آموزشی برای کمک به اعمال مقررات مرتبط، ازجمله ضمیمه پنجم کنوانسیون مارپل؛
 تاکید بر اجرا و اعمال کنوانسیون و پروتکل لندن، شامل ارزیابی زائدات پیش از صدور مجوز دفع آن‌ها؛ 
 جلب مشارکت بخش خصوصی، از مجرای صنایع، و نیز ترغیب همکاری شرکت‌های کشتیرانی و صیادی.
 
وضعیت تسهیلات دریافت و پردازش مواد زائد کشتی‌ها در بنادر کشور
 استان خوزستان: واگذارشده به بخش خصوصی؛
 استان هرمزگان: واگذارشده به بخش خصوصی؛
 استان سیستان و بلوچستان: واگذارشده به بخش خصوصی؛
 استان بوشهر: در حال واگذاری به بخش خصوصی؛
 بنادر شمالی: یکپارچه‌سازی و واگذاری به بخش خصوصی در بنادر امیرآباد، انزلی و نوشهر در مراحل بررسی است. 
 چالش‌های پیشِ روی دریافت و پردازش زائدات کشتی‌ها در بنادر و پایانه‌ها
   در حال حاضر، به‌علت اجرایی‌شدن قانون آیمو 2020 (IMO 2020) سوخت‌های مصرفی کشتی‌ها به سوخت کم‌گوگرد و گازوئیل تغییر یافته است و این امر باعث شده پسماند سوخت دریافتی از کشتی‌ها به حداقل برسد و عمدتا آب خن، که بیشتر ناشی از شست‌وشوی موتورخانه است، دریافت شود. آب‌های آلوده دریافتی چندان ارزش مالی برای پیمانکاران تسهیلات دریافت مواد زائد ندارد و برای پردازش آن باید هزینه سنگینی انجام شود تا به‌طور صحیح و با تایید زیست‌محیطی امحا شود که رفع این مشکل، با توجه به تغییرات صورت‌گرفته در مواد دریافتی از کشتی‌ها و کم‎شدن میزان سوخت موجود در زائدات کشتی‌ها، نیازمند بازنگری در طرح‌های سرمایه‌گذاری است.
 انجام بازرسی‌های مستمر توسط کارشناسان کنترل و بازرسی کشتی‌ها به‌منظور پیشگیری از تخلیه غیرمجاز کشتی‌ها و اطمینان از تحویل زائدات نفتی، زباله و فاضلاب کشتی‌ها ــــ به‌خصوص کشتی‌هایی که برای مدت طولانی در لنگرگاه هستند.
 همکاری و هماهنگی با گمرک برای خروج این فرآورده‌های آلوده از طریق دریا و یا خشکی؛ 
 تعرفه الزامی دریافت مواد زائد فعلا شامل شناورهای واقع در لنگرگاه نمی‌شود؛ مگر این‌که شناورهای یادشده برای تحویل مواد زائد درخواست دهند. این تعرفه نیازمند بازنگری است.
 تهیه برنامه آموزشی برای کارکنان شناورها ـــ    به‌ویژه غیرکنوانسیونی ــــ  در زمینه‌ی دریافت و پردازش مواد زائد از کشتی‌ها و ضرورت تحویل زائدات به مراکز تسهیلات با هدف اشاعه فرهنگ زیست‌محیطی؛
 اطلاع‌رسانی مناسب به متقاضیان دریافت خدمات تسهیلات دریافت مواد زائد و ایجاد بستر نظرسنجی و ارائه پیشنهاد به‌منظور بهبود ارائه خدمات از طریق IT؛
 وضع قوانین و جرایم بازدارنده در برخورد قانونی با کارکنان شناورهای خاطی که موجب آلودگی محیط زیست دریایی می‌شوند.
 شرکت‌های کشتیرانی ایرانی باید سازوکاری را ایجاد کنند تا شناورهای تحت مدیریت آن‌ها به تحویل مواد زائد در بنادر کشور اقدام کنند.
 اعمال نظارت بر فعالیت شرکت‌های فعال درزمینه‌ی دریافت و پردازش و دفع مواد زائد کشتی‌ها در بنادر عسلویه و خارک با توجه به تعداد تردد شناورها؛ 
 دستگاه‌های ذی‌ربط مانند سازمان منطقه آزاد واقع در جزایر کیش و قشم و وزارت نفت شرایطی را ایجاد کنند که خود رأسا یا توسط پیمانکار سازمان بنادر و دریانوردی مواد زائد ناشی از کشتی‌ها را مدیریت کنند.
 ایجاد سازوکار تشویقی برای ترغیب کارکنان کشتی‌ها به تفکیک زباله و تحویل آن‌ها به بنادر؛
 نظارت بر عملکرد کارگاه‌های تعمیراتی کشتی‌ها (دریافت، پردازش و دفع مواد زائد). |
۱۱ تیر ۱۳۹۹ ۱۱:۳۹