یکشنبه ۱۰ فروردین ۱۳۹۹
 

اخبار

بررسی اثرات مجتمع بندری نگین بر حمل‌و‌نقل کانتینری بندر بوشهر

تلاش‌ها در بندر بوشهر برای ایجاد فضای رشد و توسعه بیشتر با محدودیت‌هایی روبه‌رو است. در بخش کانتینری، می‌توان به مشکلاتی از قبیل وجود نقاط ازدحام ترافیکی در محدوده مجاور محوطه‌ی کانتینری، پراکنده‌بودن نواحی نگهداری کانتینر، وجود موانع بر سر راه کامیون‌های حمل کانتینر و نظام تخلیه و بارگیری کانتینر اشاره کرد. به‌عنوان یک بندر تجاری نیز، بندر بوشهر با چندین مشکل اساسی نظیر محصور‌شدن با شهر، نبود پایانه کانتینری اختصاصی و کمبود محوطه و بارانداز روبه‌رو است.
حجم کالاهای پیش‌بینی‌شده برای بندر بوشهر، تا افق 1404 براساس مطالعات موسساتی همچون خاک‌بافت، دانشگاه خلیج ‌فارس بوشهر و مشاوران هامبورگ، در قالب جدول 1 بیان
شده است:
بندر بوشهر پاسخ‌گوی تقاضای سرمایه‌گذاری‌های جدید و میزان ترافیک پیش‌بینی‌شده در افق 1404 نیست و بهره‌برداری از مجتمع بندری نگین به‌عنوان یکی از الزامات توسعه مطرح است. اصلی‌ترین گزینه برای رفع مشکلات اشاره‌شده، استفاده از ظرفیت اراضی جزیره نگین است. این جزیره، که مالکیت آن متعلق به بندر است، حدود 35 هکتار مساحت دارد و تا بیش از 70 هکتار قابل توسعه است. جزیره مذکور، با توجه به این‌که در کنار آبراهه اصلی و روبه‌روی اسکله‌های فعلی بندر واقع شده است، به‌عنوان یکی از بهترین گزینه‌ها برای احداث و توسعه تاسیسات بندری، توسعه سرمایه‌گذاری و حل مشکلات حمل‌و‌نقلی بندر بوشهر مطرح است.
در مطالعات طرح سرمایه‌گذاری کانتینری در جزیره‌ی نگین، جذب کشتی لاینر از سال 2020 به بعد پیش‌بینی شده است. بر این مبنا، ظرفیت شناور از یک هزار و 500TEU برای فیدر کوچک تا حداکثر دو هزار و 500 TEU برای فیدر بزرگ و چهار هزار و 500 TEU برای لاینر تغییر می‌کند (جدول 2). 
همان‌گونه که مشاهده می‌شود، برای بندر بوشهر و مجتمع بندری نگین در حوزه کانتینری پیش‌بینی کلانی انجام شده است و باید برای رسیدن به این پیش‌بینی راهکارهای عملی 
پیشنهاد شود.
 
خصوصیات جزیره نگین
جزیره نگین در فاصله 350 متری شمال شرقی بندر کنونی بوشهر قرار دارد. اراضی بخش خشک جزیره نگین تا جزیره عباسک، که مجموعا محدوده‌ای 450 هکتاری را در بر می‌گیرد، به‌عنوان منطقه ویژه اقتصادی نگین تعیین شده است. 
جزیره نگین در سمت شمال ــ شمال غربی با بازوی سنگی از آب‌های خلیج فارس جدا شده است.
در سمت غرب جزیره، کانال دسترسی آبی بندر بوشهر با عرض متغیر 300 تا 350 متر قرار دارد.
در سمت جنوب ــ  جنوب غربی، جاده دسترسی منشعب از جاده شیف و مجتمع صنایع دریایی صدرا قرار دارد. 
سمت شرقی این جزیره به مرز خشکی جزیره عباسک 
محدود می‌شود.
با احداث مسیری به‌طول 10 کیلومتر، موسوم به جاده وحدت، که شامل یک دهانه پل به‌طول 175 متر برای عبور از کانال جزرومدی است، جزیره نگین و روستای شیف با راه آسفالتی به بزرگراه بوشهر ـــ  برازجان وصل می‌شود.
 
دسترسی‌های زمینی و ترافیک پسکرانه مجتمع بندری نگین
با استفاده از الگوی محاسبه ترافیک حمل‌و‌نقل جاده‌ای در طرح جامع حمل‌و‌نقل ملی، جریان ترافیکی مدل‌سازی ‌شده است. کل سفرهای انجام‌شده حمل کالا از/به پسکرانه در سال 1398، در حدود 725 هزار سفر کامیون برآورد شده که با احتساب سایر ترددها در حدود 10 هزار سفر به‌صورت معادل سواری در روز است. سایر سفرهای پیش‌بینی‌نشده بین جزیره صدف و جزیره صدرا و ترددهای روستای شیف و عباسک و پسکرانه نیز باید مدنظر قرار گیرد. بنابراین، می‌توان در یک برآورد کلی حدود هشت تا 10 درصد کل ترددهای جزیره نگین، یعنی بین 800 تا یک هزار معادل سواری دیگر در نظر گرفت و در مجموع 11 هزار معادل سواری در روز، رقم قابل استفاده در برآوردهای فنی و مهندسی توسعه راه‌های پسکرانه از جزیره نگین تا اتوبان بوشهر ــ  چغادک خواهد بود.
برای توقف‌های بین راهی، جمعا دو هزار متر باید در نظر گرفت که شامل 720 متر مربع برای هر توقفگاه (بر مبنای متوسط یک درصد توقف اضطراری در زمان اوج معادل هشت کامیون) و 100 مترمربع در طول مسیر برای دو طرف جاده در مسیر رفت‌وبرگشت است.
با توجه به ملاحظات یاد‌شده، به‌منظور تامین تردد ایمن در افق برنامه، لازم است طرح تعریض مسیر به‌صورت جاده چهاربانده، اصلاح (تعریض) پل موجود در جاده وحدت، احداث دو توقفگاه بین‌راهی و ترجیحا احداث گیت کنار اتوبان برای کنترل، پایش و تردد‌‌شماری و مدیریت ترافیک پسکرانه بندر نگین پیش‌بینی شود.
 
ظرفیت آبراه، شناور طرح و اسکله‌های مجتمع نگین
در مطالعات طرح راهبردی، دامنه‌ی ابعاد و اندازه‌ها ازجمله عمق مناسب پای اسکله، طول شناورها، طول اسکله‌ها و قطر حوضچه‌ی چرخش شناورها، متناسب با ظرفیت توسعه در افق میان‎مدت تعیین شده است. برنامه‌ی اجرایی در افق پنج‌ساله‌ی احداث بندر، شامل بخش اول استفاده از ظرفیت آبراه و شناور طرح خواهد بود. ظرفیت کرانه‌ی غربی جزیره‌ی نگین، به‌عنوان محل توسعه‌ی اسکله‌ها، متناسب با رشد تدریجی امکانات و ظرفیت‌های بندر نگین تکمیل می‌شود. اهم یافته‌های مطالعات عبارت‌اند از:
منطقه‌ی بوشهر، با 19 متر ارتفاع نسبت به سطح آب‌های آزاد، در مقایسه با سایر نواحی ساحلی ایران در خلیج فارس از ارتفاع بیشتر برخوردار است و در برخی نقاط، سواحل صخره‌ای و مرتفع هستند. در عین حال، محدوده‌ی بندر بوشهر از نوع دشت‌های پست با سواحل گلی سست و نرم است و احداث بندر در جزیره نگین منوط به تکمیل و توسعه‌ی بخش‌های استحصال‌شده‌ی قبلی 
در این جزیره.
 متوسط نوسانات مدی در بندر بوشهر بین 1 تا 6/1 متر متغیر است. حداکثر و حداقل افزایش سطح آب به‌ترتیب 2 و 7/0 متر است. تغییرات ارتفاع جزرومد در جزیره نگین نیز حداکثر7/2 و حداقل 1 متر است.
براساس نظرات کارشناسان و خبرگان بندری، احداث و تکمیل مجتمع بندری نگین مزایای زیر را برای عملیات کانتینری بندر بوشهر به همراه خواهد داشت:
  حمل‌ونقل کانتینری
  توسعه صادرات به‌شکل کانتینری
  افزایش واردات به‌شکل کانتینری
  ایجاد مزیت رقابتی برای صادرکنندگان
  بهبود قابلیت حمل‌و‌نقل چندوجهی
  جذب خطوط کشتیرانی
  ارتقای سطح کیفیت خدمات به مشتریان
  کاهش تعرفه‌های عملیاتی کانتینری
  هزینه‌های انبارداری کانتینری
 
نتیجه‌گیری
با توجه به این‌که بیش از 90 درصد از واردات و نزدیک به 80 درصد از صادرات کشور از مبادی بنادر صورت می‌گیرد، نوک پیکان تجارت کشور به‌سوی بنادر نشانه گرفته شده و در صورت بهینه‌بودن نظام بنادر کشور، تجارت و در کل اقتصاد کشور بهبود خواهد یافت. امروزه، با افزایش حجم تجارت بین‌المللی، پایانه‌های کانتینری نقش مهمی را در شبکه حمل‌و‌نقل جهانی ایفا می‌کنند. در این میان، فشار رقابتْ مدیران پایانه‌ها و بنادر را مجبور کرده تا مسائل و موضوعات مرتبط با کارایی عملیاتی پایانه‌ها را دقیق‌تر و عمیق‌تر مورد بررسی قرار دهند.
به‌دلیل محصور‌بودن در محدوده شهری، در بندر بوشهر، توسعه فعالیت‌های بندری مقدور نیست. لذا، به‌منظور گسترش فعالیت‌های بندری و طرح توسعه‌ای، باید خارج از محدوده فعلی فعالیت خود را گسترش دهد. مجتمع بندری نگین بهترین مکان برای اجرای طرح توسعه‌ای بندر بوشهر است. مجتمع بندری نگین به‌عنوان پسکرانه و زمین‌های پشتیبانی بندر بوشهر در نظر گرفته شده است و سرمایه‌گذاری کلانی برای عملیاتی‌کردن آن پیش‌بینی شده است. برای آن‌که این بازگشت سرمایه سریع‌تر انجام گیرد، نیازمند این است که حجم عملیات بندر بوشهر افزایش یابد. یکی از بخش‌های پرتقاضای بنادر امروزی، حمل‌و‌نقل کانتینری است.|
 
منابع
ــ سلیمی، غضنفر (1394). «بازار‌سنجی مجتمع بندری نگین و نقش آن در توسعه اقتصادی استان بوشهر». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد خارگ.
ــ  شکیبی‌نسب، محمد (1391). «پایانه کانتینری مهم‌ترین حلقه در حمل‌و‌نقل چند‌وجهی، ارزیابی اقتصادی پایانه کانتینری در بندر بوشهر». نخستین همایش نقش حمل‌و‌نقل چندوجهی در تجارت ملی و بین‌المللی، تهران.
ــ  موسسه مهندسین مشاور آداب‌دانان (1393). «مطالعات طرح جانمایی و قطعه‌بندی مجتمع بندری نگین بوشهر».
ــ وزارت راه و شهرسازی (1390). «آیین‌نامه طراحی ساز‌‌ه‌های بندری».
Meisel, Frank (2015). “Seaside Operations Planning Container Terminal”. London: Springer Company, pp. 10-15.
Yu, Mingzhu. Qi, Xiangtong (2014). “Storage Space Allocation Models for Inbound Containers in an Automatic Container Terminal”. European Journal of Operational Research, Volume 226, pp. 32-45.
 
۲۷ اسفند ۱۳۹۸ ۱۵:۱۵