سه شنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۸
 

اخبار

سرزمین فراموش‌شده‌ای پر از رنگ

هرمز، جزیره‌ای با بکرترین چشم‌اندازها

هرمز، جزیره‌ای با بکرترین چشم‌اندازها
«این سنگ اژدهاست. از قبل از آخرین جنگ بزرگ در این‌جا مانده است.»
«به بالای صخره نگاه کنید. ما این سنگ را فردوسی (نام شاعر بزرگ حماسه‌سرای ایرانی) می‌نامیم. ببینید چطور از آن‌ بالاها به دوردست نگاه می‌کند، درست مثل آن شاعر بزرگ.»
مردم بومی داستان‌هایی برای تمام سنگ‌ها و صخره‌هایی که شبیه پرندگان، حیوانات یا موجودات اسطوره‌ای و خیالی هستند، دارند. علی هرمزی، مرد بومی 44 ساله، می‌گوید: «ما با مادران و مادربزرگ‌هایمان بزرگ شدیم، با آن‌ها برای راهپیمایی‌های طولانی‌مدت می‌رفتیم و آن‌ها برایمان قصه‌های این سنگ‌ها را تعریف می‌کردند.»
باید اعتراف کنم در اکثر این کوه‌های رنگارنگ که در سایه شبیه به رنگ‌های صورتی، قرمز، بنفش و زرد بودند، در آن‌ها لاک‌پشت‌ها و فلامینگوها پرسه می‌زدند یا آفتاب می‌گرفتند.
جزیره هرمز در خلیج فارس، سرزمینی فراموش‌شده و سرشار از رنگ در تنگه هرمز، در فاصله پنج کیلومتری از سرزمین اصلی ایران و در جنوب شرقی بندر عباس (بندر اصلی و مرکز استان هرمزگان) است. افراد معروفی از این جزیره بازدید کرده‌اند؛ از جمله مارکوپولو. ابن بطوطه هم دو بار بین سال‌های 1330 و 1340 میلادی به این جزیره سفر کرده و درباره آن نوشته که شهر این جزیره «زیبا» و «بزرگ... با بازارهای باشکوه» بوده است.
زمانی در این جزیره ده‌ها هزار نفر مستقر بوده‌اند، اما حالا جمعیت آن به زیر 10 هزار نفر کاهش یافته است. بسیاری از این افراد از زمان تیره‌شدن روابط با عمان، شریک تجاری مهم ایران و به‌خصوص این منطقه، که در دوران رئیس‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد (سال 1384) رخ داد، بیکار شدند؛ البته حالا روابط دو کشور در حال بهبود است.
علی می‌گوید: «قبل از این، بیشتر مردان این جزیره درگیر تجارت با خصب، شهری ساحلی در عمان بودند. ما صبح‌ها به آن شهر می‌رفتیم و شب‌ها برمی‌گشتیم. همیشه هم فقط در منطقه‌ی مخصوص ایرانیان بودیم و جای دیگری نمی‌رفتیم. با وجود این‌که سال‌هاست به این شهر رفته‌ام اما هیچ‌وقت جاهای دیگر خصب را ندیده‌ام. خب اجازه ورود به این مناطق را نداشتیم.»
بومیان هرمز به خصب می‌رفتند و کالاها را به هرمز می‌آوردند و سپس این کالاها را به بازرگانان بندر عباس و قشم می‌فروختند. علی در مورد این تجارت توضیح داد: «از نظر فنی، این قاچاق بود، زیرا همه این کارها بدون مجوز انجام می‌شد.»
قاچاق، کلمه‌ای است که شما در تمام جزایر خلیج فارس از جمله قشم (جزیره‌ای در 60 کیلومتری هرمز) زیاد می‌شنوید. به نوعی این جزایر با بقیه ایران متمایز هستند. بادگیرها (سازه‌های مستطیلی‌شکل بلند و طولانی که باعث جریان هوا از داخل دالان‌ها به زیرزمین‌ و سبب خنک‌تر‌شدن آن می‌شود) در خانه‌های قدیمی هرمز حتی پیچیده‌تر از نمونه‌هایی بودند که در یزد، در دل بیابان مرکزی دیده بودم. گربه‌ها بیشتر از تمام گربه‌هایی که در تهران، اصفهان یا سایر مناطق سرزمین اصلی ایران پیدا خواهید کرد، شبیه گربه‌های سیامی هستند. خب فقط می‌توان تصور کرد که آن‌ها با کشتی‌های تجاری به هرمز آمده‌اند.
برخلاف بسیاری از مناطق ایران که زنان لباس‌های محلی و منطقه‌ای خود را کنار گذاشته‌اند، زنان هرمز هنوز لباس‌های معروف «بندری» یعنی پیراهن‌های خیلی بلند و شلوارهای رنگارنگ می‌‌پوشند، لباسی که در قسمت بالا سفت و انتهای آن گلدوزی شده و پر از نقش و نگار است. روی این لباس هم چادری پنبه‌ای و گشاد با الگوهایی غنی از گل‌ها و رنگ‌های روشن سر زنان را می‌پوشاند.
با وجود روابط تاریخی عمیق تجاری و فرهنگی با هند و پاکستان، مردم محلی کاملا خود را ایرانی می‌دانند. در همه جزایر برنج به روش خاص ایرانی پخته می‌شود، یعنی بخارپز می‌شود و در قسمت پایینی و ته با استفاده از نان می‌سوزد و تبدیل به نوعی مخلوط برنج و نان سفت بسیار خوشمزه یعنی «ته‌دیگ» می‌شود.
غذاهای محلی، به‌ویژه در قشم که بیشتر گردشگران به آن سفر می‌کنند، بسیار فراوان و خوشمزه است و غذاهای دریایی هم واقعا لذیذ هستند. این غذاها را بعد از غروب آفتاب و در کنار آب پیدا می‌کنید. غذاهایی مثل هشت‌پا، ماهی و البته میگو با پیاز، گوجه‌فرنگی و ادویه‌های محلی که به شکل سس شده همراه با خیارشور و کلم در یک ساندویچ قرار می‌گیرند. مخلوط محلی از ترکیب 10 ادویه و گیاهان دارویی از جمله زردچوبه، میخک، گلبرگ‌های گل رز خشک‌شده و دارچین، وعده‌های غذایی جزیره‌نشینان را مثال‌‌زدنی می‌کند.
علی می‌گوید جزیره هرمز در تلاش است تا امکان و عنوان منطقه آزاد را به دست بیاورد، اما هر بار که این طرح مطرح شده، به نتیجه نرسیده است. در فوریه 2015، علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران، اعلام کرد که طرح تبدیل جزیره هرمز به منطقه آزاد در مجلس در دست بررسی است. همین خبر باعث افزایش قیمت املاک و مستغلات در این جزیره شد. علی می‌گوید: «من 10 سال پیش 100 متر مربع زمین درست در کنار خلیج فارس خریداری کردم. در آن زمان هر متر مربع 30 هزار تومان بود (یعنی تقریبا 50/10 دلار یا 70/6 پوند با نرخ روز). اما حالا ارزش همان زمین، بیش از 400 هزار تومان است، یعنی بیش از 10 برابر شده است.» بعد با حسرت می‌گوید: «کاش بیشتر زمین خریده بودم.»
علی می‌گوید هر بار که خبر ورود هرمز به مناطق آزاد منتشر می‌شود، تجار و بازرگانانی از تهران و اصفهان به هرمز می‌آیند و زمین‌ها را خریداری می‎کنند. زمین با قیمت متری 400 هزار تومان (90 پوند یا 140 دلار) در مقایسه با تهران خیلی ارزان است. در تهران یک خانه معمولی یا آپارتمان در مرکز شهر حداقل متری 9 میلیون تومان (حدود دو هزار پوند یا دو هزار و 700 دلار) است یا در مناطق شمالی کنار دریای خزر که در سال‌های اخیر با رشد ویلا‌سازی همراه بوده است، زمین‌ها حداقل متری یک تا سه میلیون تومان ارزش دارند.
خانه‌ای که علی درست در کنار آب ساخته، خیلی ساده است؛ از سیمان ساخته شده و هیچ نمایی ندارد. اما در کنار ساحلی زیبا و بکر با چشم‌اندازی فوق‌العاده واقع شده است. هیچ تضمینی وجود ندارد که اگر تجارت در جزیره رونق بیشتری پیدا کند، چنین مناظر دیدنی و خوشایندی پابرجا باقی بمانند.
هرمز بیشتر به‌خاطر خاک قرمز خود شناخته شده است؛ یک نوع رنگدانه با رنگ قرمز باعث شده کیلومترها از این سرزمین حالتی جادویی داشته باشد و باشکوه به نظر برسد. به‌طور سنتی، از این گِل اُخری‌رنگ در همه‌چیز استفاده می‌شود، از استفاده در هنرهای تزیینی گرفته تا مراسم عروسی و حتی به‌عنوان ادویه مخصوص برای ماهی و ترشی. حالا این خاک به مناطق دیگر هم حمل‌و‌نقل می‌شود. در گوشه‌گوشه‌ی جزیره، در میان کوه‌های رنگارنگ می‌توان تراکتورها و کامیون‌های متعلق به شرکت‌های معدنی را از کیلومترها دورتر مشاهده کرد؛ جایی که زمین‌ها حفر می‌شوند و خاک‌ها بیرون کشیده می‌شوند و سپس اضافات با کامیون‌ها در اطراف ساحل خالی می‌شوند.
برخلاف ساکنان قشم، ساکنان جزیره هرمز به هیچ‌وجه ثروتمند نیستند. بنابراین سرمایه‌ای که از خارج از این جزیره به آن آورده شده است، می‌تواند قوانین خود را دیکته کند. در‌حالی‌که در ساحل این جزیره ـ که احتمالا بی سر و صداترین و دست‌نخورده‌ترین ساحل جهان است ـ قدم می‌زنم، نمی‌توانم به چیز دیگری فکر کنم به‌جز این موضوع که وقتی مردم این جزیره به آرزوهای خود دسترسی پیدا کردند و ویلاها و استراحتگاه‌ها در همان نزدیکی ساخته شدند، جزیره چه‌شکلی به نظر خواهد رسید؟|
منبع: گاردین ـ می 201
۱ دی ۱۳۹۸ ۱۱:۲۱