دوشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۸
 

اخبار

مروری بر اسناد سازمان بین‌المللی دریانوردی* درخصوص گواهینامه‌های الکترونیک

ترجمه و تلخیص: | محمدحسین فلاح‌زاده| کارشناس دریایی بندر امیرآباد| | پوریا کولیوند| رئیس اداره اسناد دریانوردان سازمان بنادر و دریانوردی
مروری بر اسناد سازمان بین‌المللی دریانوردی* درخصوص گواهینامه‌های الکترونیک

صنعت حمل‌ونقل دریایی با سرعت در حال حرکت به سمت دیجیتالی شدن است. اساسا با افزایش سایز کشتی‌های ورودی به بنادر، دیگر امکان مدیریت آن‌ها با روش‌های سنتی وجود ندارد. تجهیزات تخلیه و بارگیری خودران و ربات‌ها، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، امنیت دیجیتالی، رایانش ابری و کشتی‌های بدون خدمه، فقط بخشی از این پیشرفت‌ها هستند. در این میان، بسیاری از کشورها تمایل دارند بروکراسی‌های اداری مربوط به مدیریت شناورها را نیز کاهش دهند. اصرار بر الکترونیکی‌شدن گواهینامه‌ها نیز بخشی از این فرآیند است. گواهینامه نقش مهمی در اثبات تطابق مالک آن با قوانین و مقررات دارد. تاخیر در تضمینی که این گواهینامه‌ها آن را تامین می‌کنند، می‌تواند منجر به مشکلات و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل بین‌المللی و در نتیجه کاهش سود صنعت دریانوردی شود. تصور کنید یک کشتی پست‌پاناماکس به خاطر اتمام اعتبار یکی از گواهینامه‌های خود با تاخیر مواجه شود! بنابراین مدیریت صحیح اسناد بخش مهمی از تجارت است. استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و بالاخص گواهینامه‌های الکترونیک می‌تواند نقش موثری در تسهیل این موضوع داشته باشد. در نوشته‌ی پیش رو با مرور اسناد سازمان بین‌المللی دریانوردی درخصوص گواهینامه‌های الکترونیک، سعی شده است که الزامات قانونی در این خصوص بررسی شود تا مقدمه‌ای برای ورود جمهوری اسلامی ایران در این عرصه باشد؛ امری که با توجه به موارد ذیل و رویه‌های جهانی از آن ناگزیر هستیم.

اسناد کمیته FAL

FAL 39/INF.2: راهکارهای فنی برای اجرایی‌سازی گواهینامه‌های الکترونیک ـ ارائه‌شده توسط سازمان بین‌المللی استانداردسازی

هدف نهایی این سند، ارائه استاندارد و راهکارهای فنی برای الکترونیکی‌کردن تمامی اسناد و گواهینامه‌های مرتبط با شناورها است. از آن‌جا که برای الکترونیکی‌کردن هر گواهینامه، شناخت نوع و مرجع صادرکننده‌ی آن مهم است، در این سند ابتدا انواع گواهینامه‌ها و اسناد دریانوردی تشریح شده است. دسته‌بندی این اسناد به شرح جدول زیر است:

همچنین، این سند راهکارهای فنی مختلفی را برای تهیه اسناد الکترونیک دریانوردی ارائه می‌کند:

  قالب پی‌دی‌اف با امضا و مهر: در این حالت گواهینامه مربوطه در پایگاه داده وجود دارد و در صورت نیاز پرینت گرفته شده و با مهر و امضا به محل مورد نیاز ایمیل یا فکس می‌شود.

  گواهینامه کاغذی با کد QR : در این روش گواهینامه با امضایی که درون کد QR جاسازی ‌شده، تایید می‌شود. در هنگام نیاز با استفاده از دستگاه بارکدخوان اطلاعات لازم ارائه می‌شود.

  گواهینامه کاغذی با امضای الکترونیک و بررسی متمرکز: این روش مشابه راه‌حل قبلی است. فقط در آن نیاز به اینترنت برای وصل‌شدن به پایگاه داده برای مشاهده اصالت گواهینامه و امضای آن ضروری است.

  اسناد الکترونیک موجود بر روی وب‌سایت مرجع پرچم شناور: مزیت این روش سرعت دسترسی به داده‌هاست، اما باید تضمینی برای به‌روز بودن این داده‌ها توسط کشورهای متعاهد وجود داشته باشد.

  استفاده از نهاد اسناد الکترونیک مجاز: در این روش به یک ارگان ثالث واحد که مقبول اعضا باشد مسئولیت بارگذاری داده‌ها واگذار می‌شود تا این موضوع به‌صورت متمرکز انجام شود. این اتفاق به‌نوعی در ثبت گزارشات کنترل و بازرسی در سامانه Equasis رخ داده است.

  استفاده از فرمت‌های الکترونیک مانند XML: با استفاده از این روش گواهینامه‌ها به‌صورت یک پیام الکترونیک در خواهند آمد که همزمان دارای اطلاعات گواهینامه‌های کاغذی هستند و هم می‌توانند امضای الکترونیک را در خود جای دهند. مزیت این روش کاهش فرآیند کاری است. به‌عنوان مثال کشتی می‌تواند گواهینامه‌های خود را به‌راحتی ارسال یک ایمیل، به دست نماینده خود یا افسر کنترل و بازرسی برساند.

 

FAL.5/Circ.39/Rev.2: 

راهنمای استفاده از گواهینامه‌های الکترونیک

این سند که در جلسه چهلم کمیته FAL تصویب ‌شده، مهم‌ترین چارچوب سازمان بین‌المللی دریانوردی درخصوص گواهینامه‌های دریانوردی تا به امروز است. هدف از تصویب این راهنما، کاهش فشار بروکراسی بر ارگان‌های حاکمیتی، افسران کنترل و بازرسی شناورها، خدمه کشتی و سایر ذی‌نفعان است. مواردی گزارش شده است که گواهینامه‌های کاغذیِ کشتی‌ها صادر شده ولی چون به‌موقع به کشتی نرسیده و یا آسیب‌دیده است، باعث زیان ذی‌نفعان شده است. همچنین در مواردی افسران کنترل و بازرسی از پذیرش اسناد و گواهینامه‌های الکترونیک خودداری کرده‌اند. مشکلاتی ازاین‌دست فقط با برقراری یک رژیم مشخص قانونی قابل حل است. هدف این راهنما تسهیل پذیرش گواهینامه‌های الکترونیک شناورهاست. ارگان حاکمیتی که قصد استفاده از گواهینامه‌های الکترونیک را دارد، باید اطمینان حاصل کند که جنبه‌های زیر در نظر گرفته

شده است:

  اعتبار و مشمولیت با فرمت درخواست‌شده به‌وسیله کنوانسیون و یا سند مربوطه.

  حفاظت‌شده از ویرایش، تغییر یا اصلاح غیر از مواردی که نهاد حاکمیتی بخواهد.

  یک شماره ردیابی منحصربه‌فرد برای اعتبارسنجی در آن وجود داشته باشد.

  یک نماد قابل‌مشاهده و چاپ را که مشخص‌کننده‌ی مرجع صدور است در بر بگیرد.

نهادهای حاکمیتی که از وب‌سایت برای مشاهده و یا تایید اصالت آنلاین گواهینامه‌های الکترونیک استفاده می‌کنند، باید اطمینان حاصل کنند که این وب‌سایت‌ها دارای استاندارد امنیتی برای کنترل دسترسی، جلوگیری از تقلب، حفاظت از حملات سایبری و مقاوم در برابر بحران‌های طبیعی و انسانی هستند.

مالکان کشتی، اپراتورها و خدمه‌ای که از این نوع گواهینامه‌ها استفاده می‌کنند، باید اطمینان حاصل کنند که این گواهینامه‌ها بر اساس قسمت 11 آیین‌نامه مدیریت ایمنی بین‌المللی تحت کنترل است. دستورالعمل نحوه تایید اطلاعات گواهینامه‌های الکترونیک، شامل نحوه تمدید اعتبار، باید بر روی کشتی‌های استفاده‌کننده موجود باشد.

از نهادهای حاکمیتی دعوت می‌شود که تجارب خود را در این زمینه با کمیته در میان بگذارند. ارتباط از طریق ماژول مربوطه در سامانه GISIS موجود است. تمامی ذی‌نفعان باید گواهینامه‌های الکترونیک که موارد فوق‌الذکر را در بر می‌گیرند، مورد پذیرش قرار دهند. این گواهینامه‌ها باید در مواقع نیاز بر اساس دستورالعمل موجود روی کشتی اعتبارسنجی شوند. به علاوه، افسران کنترل و بازرسی باید برای پذیرش این گواهینامه‌ها، فرآیند کنترل و بازرسی را دنبال کنند. نهادهای حاکمیتی باید فرآیندهای لازم در راستای تامین تمامی نیازها، ظرفیت‌ها و انتظارات ذی‌نفعان را، قبل و در طول اجرایی‌کردن گواهینامه‌های الکترونیک در نظر بگیرند.

اسناد زیرکمیته HTW

HTW 5/15/5: تفسیر یکپارچه مقرره I/2 کنوانسیون STCW ـ ارائه‌شده توسط بلاروس و روسیه

در مقرره مذکور، بیان شده است که «هر گواهینامه‌ای که بر اساس کنوانسیون الزام شده است، وجود نسخه اصلی آن بر روی شناور ضروری است.» لیکن تعریف دقیقی برای نسخه اصلی ارائه نشده است. با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده در فناوری اطلاعات و امنیت سایبری، می‌توان بر الکترونیکی‌کردن گواهینامه‌ها و حذف نسخه کاغذی سرمایه‌گذاری بیشتری کرد. در نهایت این سند پیشنهاد می‌کند که در پاراگراف 11 مقرره مذکور، عبارت «نسخه اصلی» به دو صورت کاغذی و الکترونیک بر روی مرکز داده نهاد حاکمیتی کشورهای درگیر، بازتعریف شود.

 

HTW 6/9: توسعه اصلاحات به کنوانسیون و آیین‌نامه STCW برای استفاده از گواهینامه و اسناد الکترونیکی دریانوردان (طرح استفاده بهتر از اسناد و گواهینامه‌های الکترونیک دریانوردان) ـ ارائه‌شده توسط چین

با وجود این‌که حرکت به‌سوی گواهینامه‌های الکترونیک با توجه به تحولات جهانی ضروری است، ولی مشکلاتی به شرح زیر در این راه وجود دارد:

  انواع مختلف گواهینامه‌های الکترونیک دریانوردان باعث سردرگمی می‌شوند؛ مثلا گواهینامه‌هایی که به ‌صورت فایل ذخیره شده باشد، گواهینامه‌های کاغذی که از نسخ الکترونیک چاپ شده باشند و گواهینامه‌هایی که با وب‌لینک ارائه شوند.

  وجود استانداردهای متفاوت برای صدور گواهینامه‌ها و اسناد الکترونیک توسط نهاد حاکمیتی کشورهای مختلف. استاندارد مشخص و واضح برای فرمت ذخیره‌سازی، مدیریت پایگاه داده‌ها، دسترسی به داده‌ها و امنیت سایبری گواهینامه‌ها الکترونیک در اسناد IMO وجود ندارد.

  افسران کنترل و بازرسی ممکن است درخصوص اعتبار فرمت‌های مختلف گواهینامه‌های الکترونیک تردید پیدا کنند.

برای غلبه بر موانع ذکرشده در هنگام استفاده از گواهینامه‌ها و اسناد الکترونیک توسط کشورهای عضو، موارد زیر پیشنهاد می‌شود:

  بازنگری در کنوانسیون و آیین‌نامه STCW، به‌خصوص مقرره I/2

  تعریف شفاف از قالب مجاز گواهینامه الکترونیک دریانوردان؛ مشخصا، تدوین راهنمای عملی صدور، اعتبارسنجی، قالب داده و امنیت ضروری به نظر می‌رسد.

 

HTW 6/9/1: توسعه اصلاحات به کنوانسیون و آیین‌نامه STCW برای استفاده از گواهینامه و اسناد الکترونیکی دریانوردان (اقداماتی که برای اعلام استفاده از گواهینامه‌ها و اسناد دریانوردان بر اساس کنوانسیون و آیین‌نامه STCW باید انجام پذیرد) ـ ارائه‌شده توسط روسیه

در این سند ذکر شده که در حال حاضر بیشتر کشورهای عضو به‌ نوعی از فناوری اطلاعات در صدور گواهینامه‌های دریانوردان استفاده می‌کنند. البته این استفاده در نهایت به گواهینامه‌های فیزیکی منجر می‌شود. در راستای استفاده از گواهینامه‌های الکترونیک، کشورهای عضو موارد زیر را برای بحث و بررسی بیشتر مطرح کردند:

  پذیرش گواهینامه‌های الکترونیک مانند گواهینامه‌های اصلی.

  امکانات فنی و سازمانی مناسب برای تایید اصالت گواهینامه‌های صادره.

  موارد مربوط به حریم خصوصی و حفاظت از داده‌های شخصی دریانوردان.

  امکاناتی برای تضمین امنیت داده‌ها.

  در دسترس بودن گواهینامه‌های الکترونیک بر روی شناور.

  امکان اعلام موضوع در اصلاحیه قسمت B آیین‌نامه STCW

   درجه مقبولیت «راهنمای استفاده از گواهینامه‌های الکترونیک» (FAL.5/Circ.39/Rev.2) برای صدور گواهینامه‌های الکترونیک STCW و نیاز احتمالی حضور کمیته FAL برای کار روی موارد مربوط به گواهینامه‌های دریانوردان.

 

HTW 6/WP.1:

پیش‌نویس گزارش به کمیته ایمنی دریانوردی

در بررسی مجموعه اسناد مربوط به گواهینامه الکترونیک در جلسه ششم HTW، دیدگاه‌های زیر مورد توجه قرار گرفت:

 همزمان با دیجیتالی‌شدن صنعت دریانوردی، استفاده از گواهینامه‌ها و اسناد الکترونیک باید مورد تشویق قرار گیرد.

  استانداردسازی، منطبق‌سازی، تایید اصالت، محرمانه‌بودن داده‌های شخصی، تاییدیه به‌وسیله رژیم کنترل و بازرسی شناورها و امنیت اطلاعات، موضوعاتی است که باید در نظر گرفته شود. بعضی از آن‌ها می‌تواند ذیل مقرره‌ی I/2 پاراگراف 16 کنوانسیون STCW قرار گیرد.

  زیر کمیته III، باید به در نظر گرفتن رژیم بازرسی از شناورهایی که از گواهینامه‌ها و اسناد الکترونیک دریانوردان استفاده می‌کنند، دعوت شود.

   یک کارگروه مکاتبه‌ای برای بررسی موارد مربوط به گواهینامه‌های الکترونیک باید تشکیل شود. این کارگروه دو وظیفه دارد: اولا باید مواردی همچون تایید اصالت، امنیت داده، قالب داده، مکان نگهداری اطلاعات، حریم خصوصی و سایر موضوعات حل‌نشده را بررسی کند و ثانیا برای تسهیل استفاده از این نوع گواهینامه‌ها، اصلاحات احتمالی کنوانسیون و آیین‌نامه STCW را بررسی کرده و پیش‌نویس آن را تهیه کند. همچنین گزارشی را در جلسه هفتم HTW در این خصوص ارائه دهد.

 

اسناد کمیته MSC

MSC 100/17/7: برنامه کاری ـ ارائه طرح برای اعلام استفاده از گواهینامه‌های الکترونیک بر اساس کنوانسیون و آیین‌نامه STCW ـ ارائه‌شده توسط بلاروس و روسیه

این سند که در ادامه سند HTW 5/15/5 است، موضوع پروسه کاری اصلاح کنوانسیون و آیین‌نامه STCW را برای الکترونیک‌سازی گواهینامه‌های الکترونیکی به روش SMART  بررسی کرده است:

  مشخص: خروجی موضوع، تحلیل قوانین موجود در کنوانسیون و آیین‌نامه برای ارزیابی نیاز به تغییرات برای مجاز‌کردن استفاده‎ی گسترده از گواهینامه و اسناد الکترونیکی دریانوردان دارد.

  قابل اندازه‌گیری: خروجی شامل موارد قابل اندازه‌گیری است، ساخت یک چارچوب قانونی برای استفاده از گواهینامه و اسناد الکترونیک دریانوردان.

  دست‌یافتنی و واقع‌گرایانه: ارگان‌های حاکمیتی بسیاری در حال حاضر از راه‌حل‌های دیجیتال در زمینه‌ی گواهینامه‌های الکترونیک دریانوردان استفاده می‌کنند و تکنولوژی برای استفاده گسترده‌تر نیز مهیاست. ساخت یک چارچوب قانونی و رفع ابهام‌ها، فرآیند را ساده‌سازی کرده و صدور گواهینامه‌های الکترونیک را به واقعیت تبدیل می‌کند.

  در محدوده زمانی مشخص: به دلیل فوریت و قابل مدیریت بودن حجم کار لازم، تکمیل خروجی (ارائه پیشنهاد اصلاح کنوانسیون و آیین‌نامه) می‌تواند طی دو جلسه آتی HTW (ششم و هفتم) صورت پذیرد.

 

MSC 100/20:

گزارش کمیته ایمنی دریانورد در جلسه صدم

پاراگراف 17.12 از این سند که مربوط به استفاده گواهینامه الکترونیک دریانوردان است، نیاز به اصلاحات در کنوانسیون و آیین‌نامه STCW را پذیرفته و جلسه ششم HTW را موظف به پیگیری موضوع کرده است. همچنین، سال 2020 را سال هدف قرار داده و از زیرکمیته III خواسته که در این زمینه با HTW همکاری کند. با یادآوری تصویب «راهنمای استفاده از گواهینامه الکترونیک» (FAL.5/Circ.39/Rev.2) توسط کمیته FAL، کمیته ایمنی دریانوردی پذیرفت که موارد پیگیری‌های اخیر را برای صدور گواهینامه الکترونیک دریانوردان به آن کمیته اطلاع‌رسانی کند.|

 

*( International Maritime Organization (IMO

۳۰ مهر ۱۳۹۸ ۱۴:۴۰