سه شنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۰
 

آخرین مطالب

توانمندسازی زنان در جامعه دریانوردی

جایی که من ایستاده‌ام...

رویا امام | کارشناس مسئول نجات و حفاظت دریایی و افسر ملی مقابله با آلودگی در
جایی که من ایستاده‌ام...

جایگاه و فعالیت زنان در مجامع بینالمللی

موضوع توانمندی زنان، در سیاستگذاری سازمانها و نهادهای بینالمللی در سالهای اخیر در اولویت قرار گرفته است و سازمان ملل عزم جدی خود را با تصویب اسناد متعدد حقوقی، ایجاد نهادها و کنفرانسهای بینالمللی در زمینه ارتقای شغلی و حقوقی زنان، با تدوین بیش از 20 سند حقوقی بینالمللی نشان داده است.

همه این اسناد در مورد جایگاه زنان و شناسایی حقوقی، سه موضوع مشترک دارند: 1 ـ حق اشتغال به کار، 2 ـ حق انتخاب شغل آزاد و 3 ـ حق برابری در اشتغال در شرایط آزاد، مساوی، امن و با حفظ کرامت انسانی.

سازمان ملل در پشتیبانی و ظرفیتسازی اساسی برای توسعه و گسترش موضوعات مرتبط با آب، انرژی، آبوهوا (تغییرات اقلیم)، اقیانوسها، حملونقل، شهرنشینی و فناوری ـ یک برنامه 17 مولفهای در زمینه توسعه پایدار با نام «اهداف توسعه پایدار» که بهصورت مخفف SDG 1 خوانده میشود ـ را در سال 2015 تصویب کرد. در این برنامه، با چشمانداز اقدام عملی برای همه کشورها، بهمنظور ایجاد جهانی بهتر برای مردم و سیاره زمین تا سال 2030، آمده است: «زندگی در جهانی بهتر برای همه کشورها؛ فقیر و ثروتمند، درآمد متوسط و یا بالا و برای ارتقای رفاه در کنار محافظت از محیط زیست... زیرا پایان دادن به ناتوانی و فقر باید با استراتژیهایی که رشد اقتصادی را ایجاد میکند و با برطرف کردن طیف وسیعی از نیازهای اجتماعی از جمله آموزش، بهداشت، برابری و فرصتهای شغلی باشد. اگرچه همزمان باید برای مقابله با تغییرات آبوهوایی و حفظ اقیانوس و جنگلهای جهان تلاش شود».

هدف پنجم برنامه توسعه پایدار در سازمان ملل: دستیابی به برابری و توانمندسازی همه زنان و دختران 3 است.

طبق آمارهای سازمان ملل در تاریخ یکم ژانویه سال 2019، مشارکت زنان در عرصههای تاثیرگذار در سیاست، اجتماع و... از صفر تا 61 درصد بوده و میانگین آن 24 درصد است، سال 2010  این میزان 19 درصد بوده است. در سال 2018 برآورد شده که 13 کشور موضوع توانمندی زنان را در قوانین خود لحاظ کردهاند و 41 کشور هم در حال ایجاد ساز وکارهای حضور و مشارکت حداکثری زنان در عرصههای سیاسی، اجتماعی، آموزشی و ... هستند.

حتی در گزارشهای سال 2018 سازمان ملل در خصوص دستاوردهای هدف پنجم برنامه SDG، مثالهایی از پیشرفت در برخی از نقاط دورافتاده و کمتر توسعهیافته جهان مانند کارآفرینی برای زنان در چندین روستا در گواتمالا، انتخاب در شورای شهر در اردن و... آورده شده است و فصل خطاب مشترک همه این زنان موفق «در جایی که ایستادهام» ذکر شده است.

سازمان بین‌المللی دریانوردی (آیمو IMO) و فعالیت  زنان

 سال تاسیس: 1948 توسط سازمان ملل

 تعداد اعضای کنونی: بیش از 170 کشور ـ 30 سازمان بینالدول و 50 ارگان غیردولتی مشورتی

 سازمانی مستقل با هدف ایجاد سیستمی برای همکاری بین دولتها در زمینه:

 ـ وضع و اجرای قوانین و مقررات مرتبط با مسائل فنی موثر در کشتیرانی تجاری بینالمللی

ـ تشویق و ترغیب تصویب بهترین استانداردهای عملی ایمنی دریانوردی و جلوگیری از آلودگی دریا توسط کشتیها.

حرفه دریانوردی به دلیل ماهیت سخت، طاقت‌فرسا و پرخطر بودن، حرفه‌ای مردانه تلقی می‌شد. سازمان آیمو همگام با سازمان ملل با توسعه تمهیدات ایمنی و امنیت دریانوردی، اقناع و عزم جامعه جهانی دریایی به استفاده از پتانسیل زنان در جامعه دریانوردی را بیش‌ازپیش رقم زده است. تا سال 1988، تعداد کمی از موسسات آموزش دریایی درهای خود را برای زنان باز کردند. سازمان آیمو از سازمان‌های تخصصی پیشرو سازمان ملل بود که برنامه جهانی «ادغام زنان در بخش دریایی4» را به رسمیت شناخت و در طی چندین مرحله، چارچوب‌ها و رویه‌هایی برای ارتقا و اطمینان از دسترسی به آموزش دریایی و فرصت‌های شغلی برای زنان در بخش دریایی را  ایجاد کرده است.

برنامه مشارکت فعال زنان در سازمان آیمو از سال 1988 (31 سال پیش)، در قالب تاسیس هفت انجمن منطقهای در بخش دریایی از سراسر جهان و با مشارکت 152 کشور و 490 نهاد آغاز شد.

در سه اجلاس 39، 40 و 45 کمیته همکاریهای فنی (TCC)، سه قطعنامه با موضوع زنان و تدوین برنامه عملی مشارکت آنان در بخشهای مختلف دریایی مصوب شده است.

شورای سازمان بینالمللی دریانوردی آیمو در اجلاس یکصد و بیستمین خود (Council 120) «توانمندسازی زنان در جامعه دریانوردی» را بهعنوان شعار روز جهانی دریانوردی سال 2019 در راستای هدف پنج برنامه توسعه پایدار سازمان ملل متحد (SDG5) و نقش مهم زنان در صنعت دریانوردی در سرتاسر جهان برگزید.

این شعار بیانگر استراتژی سازمان آیمو برحمایت جدی از مشارکت زنان در تمام عرصههای فعالیت در دریا، ساحل و فراساحل است و دولتها را تشویق میکند تا زنان را در موسسات دریایی خود در کنار مردان آموزش دهند تا از این طریق، صلاحیت شایستهای را که صنعت دریایی نیاز دارد، به دست آورند.

آقای کی تاک لیم ـ دبیر کل سازمان آیمو ـ در سال 2018 اعلام کرد که حضور و مشارکت توانمند زنان میتواند سرعت حملونقل دریایی و رشد اقتصادی را افزایش دهد و تلاش ما و جامعه دریایی جهانی، دستیابی به ماموریت اصلی آیمو در «کشتیرانی ایمن و دریای پاک» را تسهیل خواهد کرد.

اقدامات شاخص سازمان آیمو در توانمندسازی زنان آیمو با همکاری ذینفعان صنعت دریایی، زمینههای مناسب برای انتخاب زنان در شغلهای مختلف دریایی، بندری، اداری و فراهم کردن زمینههای آموزشهای تخصصی تئوری و عملی برای ارتقای توانایی به شرح ذیل است:

 آموزش 350 نفر زن در دوره مدیریت بندری در موسسههای آموزشی دریایی

 افزایش تعداد فارغالتحصیلان زن در رشته دریایی دانشگاه جهانی دریانوردی مالمو کشور سوئد (از 4 نفر در سال 1985 به 100 نفر در سال 2018)

 دانشآموختگی حدود 400 زن در موسسه بینالمللی حقوق دریایی آیمو تا سال 2018

 آموزش 48 زن از 32 کشور در دورههای مدیریت بندری در سال 2018

 برگزاری نشستهای دانشآموزی «علوم دریایی، آموزش و دریانوردی» بهمنظور ارائه فرصتهای شغلی بخش دریایی در رشتههای آموزشی: دانشکده افسران دریایی، حقوق دریایی، بیولوژی دریا و مدیریت حملونقل (سالهای 2014 تا 2016 ـ انگلستان) با همکاری موسسات بینالمللی دریایی، شرکتهای بینالمللی کشتیرانی و آکادمی علوم دریایی انگلستان و اتحادیه اروپا

جایزه شجاعت در دریا5

کاپیتان رادیکا منون از کشور هند (Radhika Menon)، فرمانده تانکر سامپورنا با نجات جان خدمه قایق ماهیگیری، جایزه شجاعت در دریا را در  سال 2016 از سازمان بین‌المللی دریانوردی (آیمو) دریافت کرد.

جایزه معتبر بینالمللی دریانوردی6

جایزه بینالمللی دریانوردی به برژیت اولسِن (Birgit Sølling Olsen)، معاون اسبق دریایی دانمارک در سال 2018 به علت سوابق درخشان در ایجاد و توسعه صندوق بینالمللی جبران خسارت آلودگی نفتی، توسعه آموزش دریانوردان و ایمنی شرایط کار در دریا، اهدا شد.

سازمان بنادر و دریانوردی و فعالیت زنان

 تاسیس در سال 1314 (با نام اداره امور بنادر کشور)

 سال 1339 (تغییر به نام سازمان بنادر و کشتیرانی)

 در سال 1387 (تغییر به نام سازمان بنادر و دریانوردی)

مرجع ملی دریایی کشور و نمایندگی دولت ج.ا. ایران در مجامع بینالمللی دریایی و متولی اعمال حاکمیت در حملونقل دریایی از طریق:

 ایجاد، اداره، بهرهبرداری و توسعه بنادر

 اجرای قوانین دریایی و نظارت کامل در امور کشتیرانی ساحلی و بازرگانی

 تامین ایمنی عبور و مرور شناورها و جلوگیری از آلودگی دریا ناشی از فعالیت کشتیها و سکوها

سازمان بنادر و دریانوردی بهعنوان مرجع ملی دریایی کشور، در سالهای اخیر، در راستای همسویی با سیاستگذاری سازمان آیمو، شاخصهایی را در زمینه توسعه پایدار مورد توجه ویژه قرارداده است که از آن جمله میتوان به تلاش این سازمان تخصصی برای ارتقای شاخص توسعه انسانی و توانمندسازی زنان اشاره کرد. برآیند این اقدامات، منتج به افزایش تعداد زن شاغل به 700 نفر در سال 1397 از تعداد کل پنج هزار و 800  نفر پرسنل سازمان بنادر و دریانوردی در ستاد و بنادر است که در بخشها و معاونتهای مختلف در حال فعالیت هستند (12درصد از کل جمعیت پرسنل)7. همچنین در این میان، فعالیت 60 زن در معاونت امور دریایی ستاد و بنادر و آن هم در سطوح مختلف مدیریتی، کارشناسی، تخصصی فنی، آموزشی، گویای توجه ویژه مدیران سازمانی به این مقوله بوده است.

در زمینه آموزش حرفه‌ی دریانوردی به زنان تا سال 1397، با نظارت سازمان بنادر و دریانوردی و به همت بخش خصوصی 125 دریانورد زن در تخصص‌های مختلف (افسر دوم بالای 500 و زیر سه هزار، ملوان عرشه بالای 500، ملوان عمومی بالای 500، ملوان عمومی کمتر از 500، قایقران، کاربر موتورهای دریایی کمتر از 750، ملوان صیاد (بدون محدودیت)، ملوان صیاد درجه دو)8 تربیت و آموزش دیده‌اند و از منظر دیگر، می‌توان به کسب تخصص‌های ارشد و دکتری علوم دریایی توسط زنان شاغل در این سازمان، فعالیت‌های آموزشی در رشته‌های مرتبط علوم و فنون دریایی، حضور فعال در کارگاه‌های آموزشی و اجلاس‌های مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی، فعالیت در تنظیم اسناد تخصصی کمیته‌های فنی، تعیین افسر ملی مقابله با آلودگی دریا در منطقه و انتخاب یک زن به‌عنوان نماینده ثابت دولت ج.ا.ایران در مقر سازمان بین‌المللی دریانوردی آیمو از سال 1393 تاکنون، اشاره کرد.

حتی در بخش خصوصی در صنعت دریانوردی و شرکتهای وابسته، تسهیل ورود زنان به بازار کار دریایی، بهطور جدی در برنامه کاری برخی موسسات آموزشی شرکتهای کارگزاران خدمات دریایی و بندری و صنایع وابسته کشور قرار گرفته است. تعداد 420 زن بهعنوان مدیرعامل شرکتهای کارگزار خدمات دریایی و بندری و همچنین ریاست دفاتر بیمه دریایی در سطح کشور، نمونهای از موفقیتها و رویکرد مثبت جامعه دریایی کشور در حرکت همراستا با جامعه جهانی دریانوردی است.

سخن آخر:

دریا یکی از عجیبترین موهبتهای الهی است که زمین سفتی ندارد تا بتوان با اعتمادبهنفس بالا و غرور بر روی آن پا گذاشت، پهنه آبیرنگی است که اگر خشم گرفت، فرقی نمیکند پیر باشی یا جوان، فقیر یا غنی، سیاه یا سفید، قدرتمند و یا ضعیف، مرد و یا زن و... باید همگی از دست آن فرار کنند...

موضوع ارتقای زنان در صنعت دریانوردی (Empowering Women5) قبل از سال 2015 هم در جریان بود ولی نمی‌توان کتمان کرد برنامه سازمان ملل مثل یک موتور متحرکه، این رشد و ارتقا را سرعت بخشیده و کشورهای عضو آیمو هم اعلام کرده‌اند که در برنامه‌های خود، تعالی منابع انسانی را مدنظر  قرار داده و موافق هستند ـ به‌صورت عینی و یا لفظی ـ ولی در هر صورت، هرچقدر هم سازمان آیمو و عزم راسخ جهانی برای مولفه پنجم برنامه توسعه سازمان ملل، سازوکار قوی داشته باشد و تلاش و حمایت جهانی هم بشود، یک‌شبه که سهل است و در عرض سه تا پنج سال هم این توانایی از فرش به عرش نخواهد رسید، چرا که اصلا مفهوم کلمه Empowering یا توانمندسازی به معنای قدرتمند شدن نیست بلکه به معنی «پرورش و توسعه دادن برای بهترشدن و از همه مهم‌تر رضایتمندی از مفید بودن» است و این امر نیازمند برنامه‌ریزی و حرکت بطئی همگانی و صدالبته تلاش خود زنان به‌صورت مستمر و با سعه‌صدر است که اگر فردا روزی سئوال کردند که همه شما از یک گِلِ وجودی سرشته شده بودید، از کجا آمده‌اید و آمدنتان بهر چه بود؟! با رضایت خاطر بتوانند بگویند: جایی که من ایستادهام...|

پینویسها:

1. IMO Award for Exceptional Bravery At Sea

2. شکل 1، یک برداشت آزاد از فعالیتهای بانوان در محیط کار و خانواده است.

3.  International Maritime Prize

4. IMO Award for Exceptional Bravery At Sea

5. Integration of Women in the Maritime Sector

6. بیست و ششمین همایش هماهنگی ارگانهای دریایی، بهمن ماه 1397

7. بیست و ششمین همایش هماهنگی ارگانهای دریایی، بهمن ماه 1397

8. Empowering Women in the Maritime Community

۲۸ اَمرداد ۱۳۹۸ ۱۱:۱۱