چهارشنبه ۲۷ شهریور ۱۳۹۸
 

اخبار

در گفت‌وگو با محمد راستاد، مدیر‌عامل سازمان بنادر و دریانوردی، عنوان شد

در آموزش‌های دریایی، تبعیض جنسیتی نداریم

در  آموزش‌های دریایی، تبعیض جنسیتی نداریم

«توانمندی بانوان در جامعه دریایی» عبارتی است که سازمان جهانی دریانوردی آن را به‌عنوان شعار امسال خودش انتخاب کرده است. انتخاب این شعار نشان می‌دهد تا امروز در سطح جهانی از پتانسیل موجود در میان زنان در مشاغل مربوط به دریا به خوبی استفاده نشده است. در کشور ما هم کم‌کم بانوان دارند با حرفه‌های گوناگونی در عرصه دریا آشنا می‌شوند و روز‌به‌روز آمار علاقه‌مندان به کار در دریا و دریانوردی در بین زنان افزایش پیدا می‌کند. هر چند باید پذیرفت شغل دریانوردی در مفهوم کلی برای زنان در دنیا با چالش‌های مختلفی روبه‌رو است اما با تمرکز روی آموزش مهارت‌های جدید و ایجاد شغل‌هایی که در خشکی هم می‌تواند در زمینه کار دریا انجام بشود، سهم زنان می‌تواند روز‌به‌روز در زمینه مشاغل دریایی بیشتر و بیشتر شود. سازمان بنادر و دریانوردی ایران در این مسیر امکان آموزش در مراکز آموزشی را برای زنان فراهم کرده و امروز این گروه از جامعه بدون هیچ تبعیضی می‌توانند در رشته‌های مربوط به دریا دوره‌های مختلف را بگذرانند یا در دانشگاه درس بخوانند. «بخش خصوصی باید بتواند شرایط مناسب و بدون تبعیض برای کار بانوان بر روی شناورها را فراهم نماید، البته با انعقاد قرارداد. برابر مقررات، به‌ویژه قانون کار و کنوانسیون کار دریانوردان (MLC) کارفرمایان نمی‌توانند از نظر مزایا تبعیضی قائل شوند.» این جملات را مهندس محمد راستاد مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی جمهوری اسلامی ایران و معاون وزیر راه و شهرسازی گفته است. او و همکارانش در سازمان بنادر کارهای زیادی را انجام داده‌اند که به تقویت حضور زنان در این عرصه کمک کنند. در این‌باره با محمد راستاد گفت‌و‌گویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

همان‌طور که مستحضر هستید، شعار روز جهانی دریانوردیِ امسال از سوی IMO  بر محور توانمندسازی زنان دریانورد بنا شده است. بر همین اساس، و به نظر شما، سازمان بنادر و دریانوردی تا چه حد زیرساخت‌های لازم را برای قدم‌گذاشتن در این راه در اختیار دارد؟

مراکز آموزش دریایی که از سازمان بنادر و دریانوردی مجوز فعالیت اخذ نموده‌اند، در تمام شهرهای بندری و تهران فعال هستند. در این مراکز دوره‌های متنوع دریایی برای سمت‌های مختلف برگزار می‌شود. متقاضیان انتخاب حرفه‌ی دریانوردی، متعاقب طی دوره‌های مذکور که تحت نظارت سازمان بنادر و دریانوردی انجام می‌شود، در صورت قبولی در آزمون‌ها، موفق به اخذ گواهینامه‌ طی دوره و قبولی در آن از مراکز آموزشی می‌شوند. در این مرحله، متقاضیان باید با ارائه گواهینامه‌ی اخذ‌شده از مراکز آموزشی مذکور به ادارات امور دریانوردان سازمان دریانوردی مراجعه نموده و با ارائه سایر مدارک مورد نیاز، تقاضای شرکت در آزمون‌های شایستگی نمایند. سازمان بنادر و دریانوردی براساس الزامات و معیارهای کنوانسیون STCW، آزمون‌های مربوطه را برگزار می‌نماید که در صورت قبولی متقاضیان در آزمون‌ها، گواهینامه شایستگی دریانوردی توسط سازمان صادر می‌شود. گواهینامه‌ی شایستگی صادره از سوی سازمان بنادر و دریانوردی، مجوز فعالیت افراد به‌عنوان دریانورد می‌باشد و هیچ‌کس بدون اخذ گواهینامه‌ی شایستگی دریانوردی از سازمان بنادر و دریانوردی، امکان کار بر روی انواع شناور و فعالیت به‌عنوان دریانورد را نخواهد داشت. این روال فقط برای آقایان نیست. بانوان نیز امکان طی این فرآیند را دارند و طبعا از نظر صدور گواهینامه‌ی شایستگی محدودیتی قائل نیستیم. اما آن‌چه که حائز اهمیت است، شرایط خاص حرفه دریانوردی است، که معمولا خانم‌ها ترجیح می‌دهند اگر می‌خواهند تخصص دریایی داشته باشند، مشاغل پشتیبانی در خشکی را انتخاب کنند. به نظر من هم به‌لحاظ سختی کار در دریا و شرایط بسیار ویژه آن، بانوان می‌توانند ضمن دارا‌بودن تخصص دریایی و حتی گواهینامه‌های شایستگی، در شرکت‌های کشتیرانی و یا خدمات دریایی به کار پشتیبانی در خشکی اشتغال داشته باشند. البته برای بعضی از انواع شناورها که تردد دریایی محدود و در زمان کوتاه دارند، تجربه خوبی از حضور بانوان به دست آمده است. مانند کشتی‌های مسافربری که مهماندارهای خانم دارند و این رویه عمدتا به کشتی‌های مسافربری مسیر بندرعباس به جزایر قشم و هرمز و بالعکس اختصاص دارد که البته می‌توان به سایر مسیرها هم تعمیم داد. به نظر می‌رسد بانوان دریانورد می‌توانند برای چنین کشتی‌ها و مسیرهایی در سایر سمت‌ها مانند ملوانی، موتوریستی، افسری عرشه و موتور، مدیر ماشین و حتی ناخدایی فعالیت داشته باشند و این زمینه‌ی خوبی برای حضور و افزایش فعالیت بانوان در دریا خواهد بود.  

شاخص‌های توسعه‌ایِ مطرح‌شده در زمینه‌ی توانمندسازی بر پنج محور رفاه، آموزش و آگاهی‌سازی، دسترسی، مشارکت و کنترل (حضور در ساخت مدیریتی سیستم) بنا شده است. سازمان بنادر و دریانوردی در هر کدام از این موارد چه رویکردی را اتخاذ کرده تا بتوان انتظار داشت بانوان ایرانی در حوزه دریانوردی وارد میدان شوند و به جامعه دریایی بپیوندند؟

همان‌طور که اشاره شد، ما تمام زیرساخت‌های مورد نیاز را بدون تبعیض جنسیتی در اختیار متقاضیان دریانوردی قرار می‌دهیم. در رابطه با شاخص‌های اشاره ‌شده، طبعا رفاه برای بانوان در حرفه دریانوردی بستگی به انتخاب و تصمیم آن‌ها دارد. همان‌گونه که در پاسخ به سئوال قبل هم توضیح داده شد، ما درحال‌حاضر مهمانداران زن بر روی کشتی‌های مسافربری داریم که شرایط کاری بسیار خوبی برایشان فراهم شده است. در زمینه آموزش و آگاهی‌رسانی، دسترسی، مشارکت و کنترل هم شرایط یکسان فراهم می‌باشد. البته شاخص‌های مذکور، در فرآیندهای تحت مسئولیت سازمان بنادر و دریانوردی به خوبی تضمین و رعایت می‌شود و قائدتا باید کارفرمایان یعنی شرکت‌های کشتیرانی نیز به این شاخص‌ها توجه ویژه داشته باشند. 

بسیاری از صاحب‌نظران حوزه دریایی با در نظر گرفتن محدودیت‌های فرهنگی معتقدند حضور زنان در حوزه دریانوردی با چالش‌هایی روبه‌روست که حل آن‌ها همانند هر فعالیت دیگری برای آن‌ها نیازمند زمان است. به نظر شما این رویکرد چقدر در جامعه‌ی دریانوردی تاثیرگذار است و از سازمان بنادر و دریانوردی در این حوزه چه توقعی باید داشته باشیم؟

من هم معتقدم کار دریانوردی برای زنان چالش‌های زیادی دارد. در دنیا هم سهم عمده مشاغل دریایی به آقایان اختصاص دارد و خانم‌ها به‌ندرت بر روی شناورها به‌خصوص شناورهای اقیانوس‌پیما کار می‌کنند. بنابراین باید تمرکزمان برای شناورهایی باشد که در مسیرهای کوتاه منطقه‌ای تردد می‌کنند. 

در مورد پرسش قبل، علاوه‌بر سازمان بنادر و دریانوردی چه دستگاه‌ها، ارگان‌ها و نهادهایی می‌توانند در این زمینه نقش‌آفرینی کنند؟

بیشتر بستگی به شرکت‌های کشتیرانی خصوصی دارد. دستگاه یا ارگان دولتی نمی‌تواند در این خصوص دخالتی داشته یا تاثیرگذار باشد. 

در این حوزه و به‌‌خصوص در بخش خصوصی چطور می‌توان رابطه‌ی کارگر و کارفرما را بازتعریف کرد؟

همان‌طور که گفتم، مهم‌ترین نقش به بخش خصوصی یعنی شرکت‌های کشتیرانی تعلق دارد که باید بتوانند شرایط مناسب و بدون تبعیض برای کار بانوان بر روی شناورها را فراهم نمایند. البته با انعقاد قرارداد، برابر مقررات، به‌ویژه قانون کار و کنوانسیون کار دریانوردان (MLC) که جمهوری اسلامی ایران نیز به آن ملحق شده است، کارفرمایان نمی‌توانند از نظر مزایا تبعیضی قائل شوند و مراجع قانونی مربوطه حتما ناظر بر حسن اجرای مقررات در این زمینه خواهند بود. 

آن‌طور که در آمارهای جهانی آمده است، تنها نزدیک به یک تا دو درصد از ملوان‌های جهان را زنان تشکیل می‌دهند. به نظر شما وجود این آمار را باید نشانه‌ای برای نقش کم‌رنگ زنان در دریانوردی به‌شمار آورد، یا کسانی که درصدد پررنگ‌کردن این آمار هستند، به بقیه بخش‌های جامعه‌ی دریایی و فعالیت‌های این حوزه توجه کافی ندارند؟

بله، قطعا همین‌طور است. این آمار موید عدم تمایل بانوان به حرفه دریانوردی است که به نظر من به دلیل شرایط پرچالش حرفه‌ی دریانوردی برای آن‌ها می‌باشد. البته این آمار فقط برای دریانوردانِ خانم هست در‌حالی‌که در صنعت کشتیرانی تجاری که حوزه بسیار وسیعی می‌باشد، خانم‌ها سهم قابل توجهی در مشاغل پشتیبانی خشکی دارند. 

فناوری‌های جدید هر روز دریچه‌های تازه‌ای را پیش روی صنعت دریانوردی قرار می‌دهند. به نظر شما در این شرایط آیا باید انتظار داشته باشیم مشاغل جدید در حوزه دریانوردی تعریف شوند و زنان در این زمینه‌ها به جامعه دریایی بپیوندند؟

هر چه که به سمت افزایش سهم اتوماسیون در صنعت کشتیرانی پیش می‌رویم، می‌توان انتظار داشت که در آینده‌ای نه چندان دور، کشتی‌های بدون سرنشین به‌صورت کنترل از راه دور، در تمام دریاها و اقیانوس‌های جهان تردد نمایند. چنین فناوری‌هایی، حضور فیزیکی دریانوردان بر روی شناورها را به حداقل می‌رساند. در این صورت، هدایت کشتی‌ها همان‌طور که اشاره شد، به‌صورت کنترل از راه دور خواهد بود و این زمانی است که احتمالا بانوان سهم بسیار بیشتری را در صنعت کشتیرانی به خود اختصاص خواهند داد. 

تا چند سال اخیر زنان ایرانی امکان حضور در فضای دریانوردی را به‌ندرت به دست می‌آوردند. اما چندسالی است جامعه دریایی و در راس آن سازمان بنادر و دریانوردی این زمینه را فراهم کرده تا بانوان ایرانی وارد کلاس‌های آموزشی شوند. برای ادامه‌ی این مسیر چه برنامه‌هایی را دارید؟

همان‌طور که اشاره شد، ما بدون محدودیت امکان حضور بانوان در مراکز آموزشی دریایی و اخذ گواهینامه‌های شایستگی دریانوردی را فراهم کرده‌ایم و این روند ادامه خواهد داشت. 

شما وضعیت دسترسی بانوان به امکانات آموزشی را برای ورود به جامعه دریانوردی چگونه می‌بینید؟

دسترسی بانوان به امکانات آموزشی دریانوردی مشابه آقایان است لذا تفاوتی در این خصوص وجود ندارد. 

به نظر شما با توجه به تغییر رویکردها درباره مشاغل مربوط به حوزه دریانوردی، آیا می‌توان امیدوار بود در رشته‌های دانشگاهی مربوطه هم جذب زنان ایرانی افزایش پیدا کند و آن‌ها امکان آشنایی و انتخاب این‌گونه رشته‌ها را به دست بیاورند؟

البته در‌حال‌حاضر در دانشگاه‌های جامع دریایی کشور، بانوان در اکثر رشته‌ها بدون هیچ‌گونه محدودیتی همانند آقایان اشتغال به تحصیل دارند، لیکن برای رشته‌هایی که عملا جاذبه‌ای برای اشتغال بانوان در آن‌ها وجود ندارد، به‌طور طبیعی بانوان داوطلب نبوده و بیشتر تلاش می‌کنند تا در رشته‌هایی که زمینه‌ی بهتر و مناسب‌تری برای اشتغال آن‌ها وجود دارد، ادامه تحصیل بدهند.| 

۲۸ مرداد ۱۳۹۸ ۱۳:۴۸