دوشنبه ۴ شهریور ۱۳۹۸
 

اخبار

بنادر چابهار و صحار خواهرخوانده می‌شوند

عمان، نزدیک‌تر به ایران

عمان، نزدیک‌تر به ایران
پیشنهاد مجدد خواهرخواندگی بنادر ایران و عمان، هجدهم فروردین امسال در نشست روسای مجالس ایران و عمان مطرح شد؛ راه میانبری که سال‌هاست دو طرف به دنبال آن بوده‌اند اما به نظر می‌رسد که عمان در یک چرخش دیپلماتیک اجباری، پذیرفته است جز این، تاکتیکی برای تحول اقتصاد دریامحور بنادر خود ندارد.
 
ماجرا از کجا شروع شد؟
در حاشیه اجلاس اتحادیه بین‌المجالس جهانی(IPU)، رئیس مجلس عمان با علی لاریجانی دیدار کرد. محور اصلی این دیدار، توسعه همکاری‌های اقتصادی بود و خالدبن ‌حلال‌بن ‌ناصرالمعمولی، بار دیگر موضوع خواهرخواندگی میان بنادر ایران و عمان را روی میز مذاکرات گذاشت. هدف عمان این‌ بار اما نه بنادر پیشرفته و جاافتاده‌ای چون بندر شهیدرجایی و بندر امام‌خمینی(ره)، بلکه بندر چابهار بود. 
ایران و عمان دو کشور غریبه با یکدیگر نیستند و بنادرشان سال‌هاست که با همدیگر در ارتباط دریایی هستند. این بار اما مسیر پیشنهادی این دوستی، بندر چابهار است؛ بندری که در سال‌های اخیر به‌خاطر طرح‌ توسعه سواحل مکران شاهد تحولات فراوانی به‌ویژه در حوزه بین‌المللی بوده، اگرچه که حتی اجرای این طرح را نیز می‌توان نمونه‌ای از موفقیت دیپلماسی صلح ایران در برابر روش‌های جنگ‌طلبانه غرب و به‌خصوص آمریکا دانست.
عمان به دنبال آن است که پس از فراز و فرودهای تاریخی فراوان در روابط دریایی خودش با ایران، دو بندر صحار و چابهار را به پیمان خواهرخواندگی درآورد و بعید نیست که به‌زودی این اتفاق با حضور مقامات استان سیستان و بلوچستان در بندر شهیدبهشتیِ چابهار به ثمر بنشیند. در وهله اول می‌توان گفت که دلیل اصلی اصرار عمان برای اجرای این پیشنهاد، رونق اقتصادی تجارت دریایی با کشورهای پاکستان، افغانستان، هند و حتی آسیای شمالی است. عمانی‌ها می‌دانند با اجرایی‌شدن روند توسعه فازهای بندر شهیدبهشتی، چابهار آمادگی برای هاب منطقه را دارد و اگر اقتصادی بخواهد خود را با معادلات حمل‌ونقل دریایی روز جهان وفق دهد، چاره‌ای جز ایجاد پیمان‌های بین‌المللی چون همین پیمان خواهرخواندگی با چابهار ندارد.
ایران اما به دنبال ایده‌های بلندمرتبه‌تری است. به شکل ساده می‌توان گفت که ایران از حضور هر کشور منطقه در پیمان افغانستان ـ ایران ‌ـ هندوستان استقبال می‌کند و آن را دلیل روشنی بر اهمیت این پیمان تجاری می‌داند. نکته دیگر، ایجاد روابط فرهنگی و اقتصادی، بازرگانی و تجاری و در نهایت نزدیکی بیشتر دو کشور عمان و ایران خواهد بود. 
سفرهای دوطرفه
در طول زمانِ گذشته از پیشنهاد طرح خواهرخواندگی چابهار و صحار، ایران توانسته اندکی از توانمندی‌های توریستی‌اش را به‌ طرف عمانی نشان دهد. برگزاری نمایشگاه گردشگری سلامت عمان و حضور ایران، یکی از این اقدامات بوده که به معرفی ظرفیت‌های گردشگری استان سیستان و بلوچستان در کشور عمان ختم 
شده است. 
فارغ از این، دو جشنواره فرهنگی ‌ـ هنری و گردشگری در عمان برگزار شده که همگی مختص به نشان‌دادن ظرفیت‌های استانی سیستان و بلوچستان در مسقط بوده‌اند. قدم بعدی را اما عمانی‌ها برداشته‌اند. چند سرمایه‌گذار از این کشور ثروتمند روانه چابهار شده‌اند و می‌خواهند در توسعه گردشگری، طرح‌هایی را سرمایه‌گذاری کنند. بعد از این برنامه‌ها نوبت به تلاش‌های دیپلماتیک رسیده است. لغو روادید عمانی‌ها در سفر به ایران و افزایش تعداد پروازهای مسقط به چابهار و مسقط به زاهدان در این بخش می‌گنجند.
پیشتر اما در اسفندماه 1394، یک کشتی مسافربری از عمان در بندر چابهار پهلو گرفت که حامل هیئتی 30 نفره از فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران بود که به سرپرستی وزیر تجارت و صنایع عمان وارد خاک ایران شدند. ریاست وقت سازمان بنادر و دریانوردی در آن زمان یکی از میزبانان این سفر بود. آن‌ها آمدند که چند یادداشت تفاهم‌نامه توسعه همکاری بنادر ایران و عمان را امضا کنند و چه خوب که از یک‌سو با تجار و سرمایه‌گذاران خود آمده بودند و از سوی دیگر دو وزیر تجارت و راه عمان را همراه آورده بودند تا فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بنادر چابهار را از دست ندهند.
 
تحلیل‌های منطقه‌ای چه می‌گویند؟
در نخستین روزهای خردادماه امسال، نشست بررسی راهبردهای منطقه‌ای، معرفی ظرفیت‌ها و قابلیت‌های بندر چابهار با حضور محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشور در اداره‌کل بنادر و دریانوردی استان سیستان و بلوچستان برگزار شد. در این نشست، با اشاره به این واقعیت که در حال حاضر حجم صادرات کالاهای هند به کشورهای CIS و آسیای میانه 5/16 میلیون تن در سال است، از چابهار به‌عنوان امن‌ترین و ارزان‌ترین مسیر این تجارت یاد شد. اما دلیل دعوت اداره‌کل بنادر و دریانوردی استان سیستان و بلوچستان از وزیر امور خارجه برای شرکت در این نشست چه بود؟ پیگیری وزارت امور خارجه درخصوص تسهیل تردد زوار کشور پاکستان از طریق دریا به بندر چابهار، حمایت و معرفی بخش خصوصی طرف قرارداد با سازمان بنادر و دریانوردی به ‌طرف عمانی به‌منظور راه‌اندازی خط مسافری چابهار ـ‌ مسقط، حذف هزینه‌های متقابل مرزی و پیگیری ایجاد شعبه بانک‌های افغان، هندی و پاکستانی در بندر چابهار اولویت‌های این حضور بود.
نشست اما با یک برآورد کلی نسبت به تحولات بنادر همسایه چابهار هم همراه بود که می‎تواند وزن و اهمیت چابهار و بنادر عمان را در پیمان خواهرخواندگی روشن کند. بر‌اساس گزارش بهروز آقایی، مدیرکل بنادر و دریانوردی استان سیستان و بلوچستان در این نشست، سرمایه‌گذاری 45 میلیارد دلاری چین در بندر گوادر پاکستان با هدف جابه‌جایی 400 میلیون تن در سال، سرمایه‌گذاری 25 میلیارد دلاری در بنادر عمان و سرمایه‌گذاری 10 میلیارد دلاری عربستان در سه بندر جدید دریای سرخ از جمله تحولاتی است که در منطقه رخ داده است. بنابراین به نظر می‌رسد که ایران و عمان دو گزینه اصلی توسعه سهم تجارت دریایی در دریای عمان و خلیج فارس باشند و چه راهی بهتر از آن‌که در راه توسعه چابهار 
کنار هم باشند؟
 
وزنه‌ای به نفع ایران
نباید گذشته اقتصاد دریامحور پاکستان، ایران و عمان را در اهمیت این خواهرخواندگی نادیده گرفت. تا پیش از آن‌که آمریکا چابهار را معاف از تحریم‌های یکجانبه خود اعلام کند، بندر گوادر پاکستان، نقشی تعیین‌کننده و اساسی در تجارت دریایی منطقه را بر عهده داشت. در این سال‌ها اگرچه ایران بارها طرح‌هایی را برای گسترش فضای بندری چابهار آغاز کرده بود اما جنگ و پس از آن دوران تحریم‌های نخستین نگذاشت چابهار به جایگاه واقعی خود برسد. در این سال‌ها، گوادر پاکستان، میداندار روابط دریایی محدوده دریای عمان بود و عمان و دیگر کشورهای حاشیه این دریا، چشم به راهِ بنادر عظیم گوادر بودند. حالا رقابت سنگینی آغاز شده میان چابهار و گوادر، و با این‌که طرف پاکستانی پیش‌دستی کرده و گوادر را خواهرخوانده‌ی چابهار معرفی کرده اما هم نگران باری است که پیشتر از طریق بنادر کشورش راهی هندوستان می‌شد و هم نگران سرمایه‌گذاری قابل توجه چینی‌هاست که اندک‌اندک به چابهار خیره شده‌اند.
موقعیت عمان در این میان می‌تواند شاهین‌های برابر این ترازو را به نفع ایران تغییر دهد. پاکستان با به خواهری‌درآوردن گوادر و چابهار در ابتدای سال 1395، برای ورود به تفاهم‌نامه‌های مشترک اقتصادی و اتصال ریلی دو بندر حاضر و آماده ایستاد و به دو سال نکشید که ایران تصمیم گرفت این قرارداد را به‌صورت سه‌جانبه و بدون حضور رسمی پاکستان با افغانستان و هند ببندد. در چنین شرایطی، عمان و بنادرش، وزنه ارزشمندی در این ترازو خواهند بود، آن هم به نفع ایران!|
۷ مرداد ۱۳۹۸ ۱۳:۵۳