چهارشنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۸
 

اخبار

بررسی خسارت‌های کم‌‌سابقه سیلاب اخیر در ایران

سیلیِ ۴۰ هزار میلیارد تومانیِ سیل

ند روز مانده به فروردین‌ماه 13۹۸، سیل جان عید را گرفت و بسیاری از هموطنان نوروز نداشتند و دیدوبازدیدشان را با گل و آب ترتیب دادند. درست ۲۷ اسفندماه سال گذشته بود که بارش‌های فراوان، سیل کم‌سابقه‌ای را در ایران راه انداخت که در این شرایط قرعه به نام آق‌قلا و مازندران و گلستان افتاد. این شهرها و استان‌ها نخستین مناطقی بودند که سیلیِ سیل را خوردند. بارش‌ها ادامه یافت تا جایی‌که به مرور بیش از 20 استان ایران را درگیر کرد و خسارت‌های جانی و مالی بسیاری برجای گذاشت.
دومین روز اردیبهشت که یک ماه و یک هفته از سیلی سیل به روستاها، شهرها و استان‌های ایران گذشته بود، اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهوری، خسارات سیل اخیر در مناطق مختلف ایران را بیش از 40 هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: «ایران به شدت به بارندگی نیاز داشت اما سیلی که رخ داد، بخش وسیعی از مناطق کشور را در بر گرفت و به مازندران، گلستان و لرستان و 24 استان دیگر بیش از 40 هزار میلیارد تومان خسارت وارد کرد.» این خسارت سنگین و بی‌سابقه در حالی در ایرانِ چهار فصل رخ داد که بر اساس آخرین آمارهای رسمی، بیش از 15 هزار میلیارد تومان خسارت به بخش کشاورزی و چهار هزار میلیارد تومان خسارت به راه‌های کشور وارد کرده است. همچنین، 170 هزار واحد مسکونی را تخریب یا دچار آسیب‌دیدگی کرده اما در کنار این بخش‌ها، تاسیسات و تجهیزات بندری و بنادر ایران دچار آسیب و خسارتی نشده‌اند. در همین باره روانبخش بهزادیان، مدیر امور بندری سازمان بنادر و دریانوردی، در تایید این موضوع به خبرنگار ما گفت: «خوشبختانه با توجه به زیرساخت‌های انجام‌شده در بنادر و بخش‌های دریایی و همچنین مجاورت با دریا و رودخانه‌ها، مناطق بندری و دریایی ما دچار آب‌گرفتگی نشدند و خسارتی به این بخش وارد نشده است؛ اما با توجه به شرایط آب‌وهوایی و طوفان‌های محلی و منطقه‌ای، بنادر به صورت مقطعی تعطیل شدند و توقف عملیاتی داشتیم که باعث معطلی سرویس‌دهی‌ها شد. از سوی دیگر، برخی از تجهیزات بنادر به منظور کمک‌رسانی به مردم سیل‌زده مورد استفاده قرار گرفت که منجر به کاهش توان عملیاتی و بارگیری و ترخیص در این مناطق شد.»
بر اساس این گزارش، هرچند بنادر و تجهیزات بندری و دریایی کشور دچار خسارت و آسیبی نشده است اما متاسفانه دیگر بخش‌های اقتصادی با چالش‌های بسیاری مواجه شدند که ترمیم آن‌ها نیازمند زمان زیادی است.

کشاورزی

کشاورزی یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی است که به‌طور مستقیم با معیشت و زندگی مردم مرتبط است و برخی شنیده‌ها حاکی از این بود که آسیب زمین‌های کشاورزی و باغ‌ها و نابودی محصولات طی چند ماه آینده در قیمت‌ها و کمبود محصولات مورد نیاز مردم تاثیر می‌گذارد. محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی ایران، در صحن علنی مجلس میزان خسارت‌های بخش کشاورزی ناشی از سیل اخیر را ۱۳ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: «بیشترین خسارت مربوط به بخش زراعت، باغبانی، دام، زنبورداری و مرغداری است. بیش از 600 واحد مرغداری و سه مرغداری مادر آسیب جدی دیدند و آسیب زیادی به مزارع پرورش ماهی وارد شده است.»

بر اساس آمارها، 50 درصد از خسارت‌های واردشده مربوط به زیربخش زراعت، ۲۳ درصد باغبانی، 10 درصد دام، طیور و آبزیان و ۱۷ درصد آب، خاک، امور زیربنایی، تاسیسات و شبکه‌های انتقال آب می‌شود. همچنین، بیشترین خسارت‌های واردشده در بخش کشاورزی مربوط به استان گلستان بود که بعد از آن مازندران (۲۳ درصد)، خوزستان (16 درصد)، چهارمحال و بختیاری (شش درصد)، فارس (۲ درصد) و دیگر استان‌های کشور (۳ درصد) دچار آسیب و خسارت شدند.

در سیل اخیر، 25 هزار راس دام سبک، هزار و 100 راس دام سنگین، ۹ میلیون قطعه طیور، 51 هزار کلونی زنبور عسل و هزار و 100 واحد آبزی‌پروری و پرورش ماهی تلف و تخریب شده‌اند. 25 کارخانه صنایع تبدیلی نیز خسارت عمده دیده‌اند. همچنین خسارات گسترده‌ای به تاسیسات آب‌وخاک و امور زیربنایی این استان‌ها وارد شده و مطابق برآورد صورت‌گرفته، تاکنون حدود هزار و 150 حلقه چاه، هزار و 860 رشته قنات، هزار و 900 ایستگاه پمپاژ و برداشت آب و همچنین مقادیر بسیار زیادی از دهنه‌های برداشت آب از رودخانه‌ها، شبکه‌های آبیاری و زهکشی و جاده‌های بین مزارع در این استان‌ها آسیب جدی دیده‌اند.

نفت

پس از جان و مال مردم، یکی از آسیب‌پذیرترین مواردی که می‌توان گفت درست بعد از سیل‌های اخیر در استان‌های غربی در معرض آسیب بود و توجه به آن‌ را باید در اولویت قرار دارد، تاسیسات نفتی بود. اواخر فروردین بود که وزیر نفت اعلام کرد: «بر اساس برآوردهای اجمالی، سیل هزار میلیارد تومان به تاسیسات صنعت نفت خسارت زده است. همچنین برآوردهای اولیه حاکی از آن است که سیل بیش از 300 میلیارد تومان به تجهیزات گازی نیز خسارت وارد کرده است.»

بیژن زنگنه با اشاره به این‌که اهواز پر از خط لوله است و هیچ‌جایی مانند اهواز در خطر نیست، تاکید کرد: «بارها در مجلس و از تریبون‌های مختلف اعلام کردم که تاسیسات صنعت نفت فرسوده است و همکاران ما در مناطق نفت‌خیز با چنگ و دندان آن را اداره می‌کنند. من از آنان سپاسگزارم. عمر مفید تاسیسات نفتی 20 تا 25 سال است که ما بیش از 45 سال در حال استفاده از این تاسیسات هستیم، ضمن این‌که تاسیسات نفت در خوزستان قابل بازسازی نیست و همگی باید نوسازی شود و ده‌ها میلیارد دلار هزینه دارد و هرچه می‌گوییم، کسی توجهی نمی‌کند.» زنگنه اعلام کرده بود: «تاسیسات ما خسارت زیادی در سیل دیدند، به‌نحوی که تلمبه‌خانه‌ها و واحدهای بهره‌برداری ما در اهواز در سیل محصور بودند. نفت در این شرایط هم به سیل‌زدگان کمک می‌کند و گاز و سوخت مایع مورد نیاز مردم را تامین می‌کند و هم به وظیفه ذاتی خود یعنی تامین خوراک پالایشگاه‌ها و صادرات عمل می‌کند.»

چهارم اردیبهشت‌ماه نیز اعلام شد که سیل، خسارت 150 میلیارد ریالی به خطوط لوله نفت منطقه شمال زده است. در همین‌باره، ارسلان رحیمی مدیر منطقه شمال، با اشاره به بارندگی‌های بی‌سابقه در هفته پایانی سال ۱۳۹۷ و روزهای آغازین سال 1398 و جریان یافتن سیلاب شدید در مناطقی از مسیر خطوط لوله در مازندران و گلستان، گفت: «سیلاب اخیر به 52 نقطه از مسیر خطوط لوله 10 اینچ شاهرود ـ علی‌آباد، هشت اینچ علی‌آباد ـ گرگان ـ گنبد، ۳۲ اینچ نفت خام نکا ـ ساری ـ ری، و ۱۲ اینچ ری ـ ساری 150 میلیارد ریال خسارت زده است.» به گفته‌ی او، بیشترین خسارت در تقاطع با رودخانه‌های تلار در سوادکوه، تجن در ساری و زرین‎گل در علی‎آباد بوده است. همچنین، پیش‌بینی می‌شود در صورت تامین بودجه لازم، ترمیم این خرابی‌ها تا نیمه‌ی نخست امسال پایان یابد.

از سوی دیگر، هورالعظیم در مدت اخیر به یکی از ترندهای فضای مجازی تبدیل شده بود و همه از این تالاب بزرگ می‌گفتند. هورالعظیم یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های خوزستان، در جنوب غربی کشور واقع شده است که یک‌سوم آن در ایران و دوسوم آن در عراق قرار دارد. این تالاب با فعالیت‌های توسعه‌ای صنعت نفت کشور نیز گره خورده به‌طوری‌که بخش عمده منطقه‌ی میدان نفتیِ آزادگان شمالی در بخش شمالی هورالعظیم در حوضچه یک و دو واقع شده است. منطقه‌ی میدان نفتیِ آزادگان جنوبی نیز در ضلع جنوبی حوزه تالابی در حوضچه سه، چهار و پنج قرار دارد.

در سیلاب‌های اخیر استان خوزستان، 40 تالاب بزرگ و مهم کشور آبگیری شد که یکی از این تالاب‌ها هورالعظیم است. آب‌گرفتگی و پس‌زدگی آب سیلاب در روستاها و شهرهای اطراف تالاب، شایعاتی را در بین مردم و فضای رسانه‌ای کشور با این مضمون مطرح کرد که صنعت نفت از ورود آب به برخی حوضچه‌های تالاب که فعالیت‌های نفتی در آن‌ها انجام می‌دهد، جلوگیری کرده و این اقدام شرکت ملی نفت موجب ورود آب به زمین‌های کشاورزی و منازل مسکونی مردم در نزدیکی تالاب شده است. در همین‌باره وزیر نفت تاکید کرد: «طرح مواردی از این دست که صنعت نفت یا مسئولان استان خوزستان قبول کردند که در دشت آزادگان خسارت به مردم خوزستان وارد شود تا به تاسیسات نفتی آسیبی نرسد، خلاف واقع است. البته در بخش نفت ما حساسیت زیادی داریم که آسیب زیست‌محیطی هم به مردم وارد نشود. این مردم پس از سیل هم می‌خواهند در دشت آزادگان و دیگر مناطق هورالعظیم زندگی کنند. اگر اتفاقی برای یکی از خطوط لوله‌ی ما بیفتد، زندگی و دامداری و کسب‌وکار مردم برای سال‌ها مختل می‌شود. ازاین‌رو ما برای جلوگیری از آسیب زیست‌محیطی به مردم، تولید نفت را کاهش داده‌ایم و بعضی از خطوط لوله را تخلیه کردیم.»

 

راه و مسکن

بخش قابل‌توجهی از خسارت‌های سیل به راه‌ها، مربوط به راه‌های فرعی و روستایی است و گزارش‌ها حاکی از این است که 14 هزار کیلومتر از جاده‌های فرعی و روستایی کشورمان آسیب دیده‌اند و شاهد بیش از چهار هزار میلیارد تومان خسارت در حوزه جاده، ریل و ابنیه از سیل اخیر هستیم. بر اساس برآوردهای ابتدایی تا پنجشنبه ۲۹ فروردین‌ماه، افزون بر 10 هزار کیلومتر از راه‌های روستایی کشور در اثر سیل آسیب دیدند، یا به شکلی نیاز به اصلاح دارند. در برخی مناطق نیز بیش از چهار هزار کیلومتر از راه‌های فرعی نیاز به بازسازی و اصلاح دارد. با در نظر گرفتن راه‌های اصلی، درمجموع حدود ۱۸ هزار کیلومتر از راه‌های کشور بر اثر سیلاب آسیب ‌دیده و بخش‌هایی نیز تخریب شده که شامل حدود ۸۷ درصد از این ۱۸ هزار کیلومتر راه‌های روستایی و فرعی است و بیشترین آسیب نیز مربوط به راه‌های روستایی بوده است. بر اساس تخمین‌های ابتدایی، برای راه‌ها و ابنیه فنی آسیب‌دیده در کل کشور (هم راه اصلی و هم راه روستایی)، دست‌کم حدود چهار هزار و 200 میلیارد تومان نیاز داریم که سه هزار میلیارد تومان از این رقم مربوط به راه‌ها، و هزار و 200 میلیارد تومان مربوط به ابنیه فنی مانند پل‌ها، دیوارها و آب‌روهاست. البته این رقم روزبه‌روز در حال افزایش است.

حمزه ذاکری، مدیرکل دفتر نگهداری راه‌های روستایی و فرعی کشور، می‌گوید: «اگر بخواهیم راه‌های روستایی استان‌های سیل‌زده را از نظر میزان خرابی و نیاز به بازسازی اولویت‌بندی کنیم، لرستان در جایگاه نخست قرار می‌گیرد. 26 درصد خرابی راه‌های فرعی و روستایی مربوط به استان لرستان است و بعد از آن استان‌های خوزستان، کرمانشاه، مازندران و گلستان قرار دارند. این اولویت‌بندی بر اساس ارزیابی‌های اولیه و بازدیدها انجام شده و با توجه به تداوم بارندگی‌ها، به‌طور حتم باز هم آمار تغییر خواهد کرد. به هرحال تاکنون استان لرستان اولویت نخست ماست. 26 درصد خرابی راه‌های روستایی و فرعی یعنی بیش از یک‌چهارم خرابی این راه‌ها مربوط به لرستان است. اولویت دوم رسیدگی به استان خوزستان است که هنوز بخش‌هایی از آن زیر آب است و نیاز دوباره‌ای به ارزیابی و برآورد خسارت برای این استان دارد.» همچنین بر اساس آخرین آمارها، بیش از 10 هزار و 900 ابنیه فنی شامل آب‌نما، آب‌روها و انواع پل‌ها دچار آسیب و یا تخریب شده‌اند. در بررسی صورت گرفته، 725 پل نیز تخریب شده و ابنیه باقی‌مانده، آسیب‌های جدی داشته‌اند.

یکی از موارد مهم دیگر، آسیب‌های جدی وارده به جاده‌های کشور همچون پلدختر بود. طبق گزارش‌ها، بیش از 40 کیلومتر از این جاده‌ی 108 کیلومتری، آسیب جدی دیده است که ۲۸ کیلومتر آن قابلیت بازسازی اساسی داشته و در ۱۲ کیلومتر آن باید جاده جدید احداث شود. از سوی دیگر، در همان روزهای ابتدایی فاجعه سیل، هرچند برخی فرودگاه‌های استان‌های درگیر سیل از حالت عملیاتی خارج شدند اما به سرعت و حداکثر بعد از یک روز عملیاتی شدند.

در بخش مسکن و واحدهای مسکونی مناطق سیل‌زده نیز به گفته اسماعیل نجار، معاون وزیر و رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، ۱۷۹ هزار و 670 واحد مسکونی در مناطق سیل‌زده دچار خسارت شده‌اند که از این تعداد، 104 هزار و 305 واحد به تعمیرات اساسی نیاز دارند که تاکنون برای ۹۸ هزار واحد آن از سوی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی پرونده تشکیل شده و کار پرداخت خسارت‌ها آغاز و در حال انجام است.|

۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ ۱۶:۰۱