دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۸

اخبار

سازمان بنادر، جدای از وظیفه خود، لایروبی مهم‌ترین رودخانه گلستان را در دستور کار قرار داد

ریکاوریِ گرگان‌رود

ریکاوریِ گرگان‌رود
    برای استان گلستانی‌ها، باران‌های سیل‌آسا با سال جدید آمد؛ باران‌هایی که هرچند مرکز استان را چندان درگیر خود نکرد، اما شهرهای آق‌قلا و گمیشان چنان در سیل فرو رفتند که در برخی جاها دیگر نشانی از خانه و خیابان و زندگی در میان نیست. آق‌قلا شد شهر آب‌ و بعد از آن هم گمیشان نتوانست مقابل سیل ایستادگی کند. هرچند مردم تلاش کردند تا کاری برای شهرشان بکنند. آن‌ها سدی ساختند مقابل آب‌های خروشان، اما سیل وحشی‌تر و ویرانگرتر از این‌ها بود که بتوان مقابلش ایستاد. آب لابه‌لای کیسه‌های خاکی که سدی بود برای حفاظت از شهر را گرفت و راهش به خانه‌های مردم باز شد. هرچند فقط خانه‌ها نبودند که اسیر شدند. سیل راهیِ زمین‌های کشاورزی هم شد؛ راهی مزارع کلزا و گندم و گل آفتابگردان. پنبه‌ها را رشته کرد و از آن‌ها زمینی پر از گِل باقی گذاشت و بر اساس آمارهای اعلام‌شده، به بیش از 50 هزار هکتار از مزارع گندم و کلزای استان بین 30 تا 100 درصد خسارت وارد کرد. با این همه سیلِ دوباره‌ای که راهیِ گلستان شده، چادرها را پر از آب کرده و معلوم نیست سرنوشت مردمی که آواره این چادرها شده‌اند، در این موسم سردی که در دومین ماه بهار گریبانگیرشان شده، چه خواهد شد. 
آمار ویرانی‌های دیگر را پس از سیل اول، وزارت صنعت، معدن و تجارت داد؛ آماری که می‌گفت خسارت‌های واردشده ناشی از سیل به واحدهای صنعتی تاکنون پنج هزار میلیارد ریال، واحدهای صنفی حدود چهار هزار و 500 میلیارد ریال، قالیبافان حدود یک‌هزار و 300 میلیارد ریال و زیرساخت‌ها و تاسیسات شهرک‌های صنعتی و راه‌های دسترسی به معادن حدود یک‌هزار و 550 میلیارد ریال برآورد شده است. این ویرانی‌ها از خروش گرگان‌رود کم نکرد و خشمش را فرو ننشاند. رود با آن هیبتش سال‌ها بود که رنگ لایروبی به خود ندیده بود و پس از سیلاب بود که همه فهمیدند رودها جان دارند و باید از کَفِشان گل‌ولای را جمع کنند تا جان دوباره گیرند. پس از آن بود که اداره‌کل بنادر و دریانوردی استان گلستان، جدای از وظیفه‌ی سازمانی خود و در غیاب متولیِ امر، وارد عمل شد و به لایروبی مسیر رودخانه کمک کرد.

سازمان بنادر، سازمان کمک‌دهنده 

اله‌یار اسعدی، مدیرکل بنادر و دریانوردی استان گلستان، که بعد از به‌راه افتادن سیل درگیر مسئله شد، به «بندر و دریا» می‌گوید که در گلستان چندین رودخانه‌ی مادر وجود دارد که به دریا می‌ریزند. یکی از آن‌ها «قره‌سو»، دیگری «گرگان‌رود» و بعدی رودخانه‌ای است که به رود «اترک» معروف است و در گمیشان قرار دارد. رودخانه‌ی گرگان‌رود اما جزء رودهای اصلی است که از بالادست آب را به دریا می‌فرستد که دلتای آن به وسعت یک‌هزار متر مسدود بود و در نتیجه آب نمی‌توانست به سمت دریا برود. او می‌گوید هرچند نمی‌توان دلیل سیل را فقط مسدود بودن دلتاها و لایروبی‌نشدن مسیر رودخانه‌ها دانست، اما این اتفاق اثرات بسیاری در مدیریت حجم روان آب‌ها و فرستادنش به سمت دریا داشت: «۱۲۰ متر مکعب در ثانیه کشش رود بوده، یعنی این میزان آب به رودخانه وارد می‌شده ولی ورودی آب به دریا ۲۰۰ متر بوده و به این ترتیب آب از سمت دریا به عقب برمی‌گشته.»

ماموریت در روز سوم

به این ترتیب اداره کل بنادر و دریانوردی استان گلستان تصمیم گرفت تا وارد عمل شود. محمد راستاد، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، روز سوم فروردین‌ماه خبر از اعزام قایق‌های موتوری به منطقه‌ی سیل‌زده‌ی گلستان داد و هشت فروند شناور آماده‌ی بارگیری و اعزام به منطقه‌ی سیل‌زده‌ی شهرستان آق‌قلا شدند. اسعدی در این‌باره می‌گوید: «در دلتای گرگان‌رود حجم لایه‌های گل‌ولای را بررسی کردیم و تصمیم گرفتیم در منتهی‌الیه رود لایروبی انجام گیرد. یک بخش فرعی در غرب رودخانه وجود داشت که برای جریان داشتن بیشتر آب، ابتدا آمدیم آن بخش فرعی را تعمیق و تعریض کردیم که این کار باعث شد تا حجم خروجیِ آب از گرگان‌رود بالا برود. با دو دستگاه بیل مکانیکی و سایر دستگاه‌ها همزمان عملیات لایروبی را شروع کردیم و این دستگاه دلتای گرگان‌رود را لایه‌برداری کرد. این اتفاق درحالی افتاد که بستر گرگان‌رود رُسی و دارای چسبندگی بسیار است و در نتیجه‌ی این چسبندگی، سرعت لایروبی پایین آمد.» 

بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، طول مسیر مورد نیاز برای بازکردن دهانه‌ی گرگان‌رود به دریا تقریبا معادل دو کیلومتر و با درنظر گرفتن ایجاد عمق لازم، حجم لایروبیِ موردنیاز برابر با 50 هزار مترمکعب برآورد شد و به این ترتیب از لحظه شروع به‌کار در روز 15 فروردین تا 21 فروردین‌ماه قریب به 9 هزار مترمکعب لایروبی رودخانه انجام شد.

با وجود این، به گفته‌ی مدیرکل بنادر استان گلستان، تلاش‌های این سازمان به‌عنوان مجموعه معین، با تلاش‌های گسترده‌ای همراه بوده و از همین‌رو باعث شده است تا حجم آب تا حدودی کاهش پیدا کند و به سمت دریا سرازیر شود. به گفته‌ی اسعدی، متولیِ لایروبی رودخانه‌ها و رسیدگی به وضعیت آن‌ها، وزارت نیرو و آب منطقه‌ای هر استان است و سازمان بنادر به‌عنوان سازمان معین و پشتیبان حاضر می‌شود تا کمک‌رسان وزارت نیرو باشد، اما این سازمان مسئولیتی درباره لایروبی رودخانه‌ها برعهده ندارد و صرفا در زمان بحران‌هایی از این دست است که وارد عمل می‌شود.

 

وزارت نیرو، متولی لایروبی رودخانه‌ها

در قانون بودجه، اعتبارات مجزایی برای ساماندهی بستر و حریم رودخانه‌ها لحاظ شده است؛ مبلغی که باید با جدیت و دقت برای لایروبی رودخانه‌ها در نظر گرفته می‌شد. همچنین سال قبل حدود 50 میلیارد تومان اعتبار بابت طرح لایروبی رودخانه‌ها تخصیص یافت و نحوه توزیع اعتبارات طرح ملی «مطالعه و اجرای ساماندهی، تعیین حد بستر و حریم رودخانه‌ها در حوضه‌های آبریز کشور» به‌ شماره طبقه‌بندی 1307005006 در سال 1397 به ‌تفکیک شرکت‌های آب منطقه‌ای ذکر شد. این درحالی است که به نوشته‌ی «اقتصاد آنلاین»، با وجود تخصیص این حجم از اعتبار و پرداخت از سوی خزانه‌داری کل کشور، نحوه هزینه‌کرد این منابع مشخص نشده و همچنین در استان‌هایی که اخیرا درگیر سیل بوده‌اند، باید نقش این اعتبارات در کاهش اثرات و تخریب‌ها شفاف شود.

از سویی، بودجه مربوط به لایروبی رودخانه‌ها نسبت به سنوات قبل تقریبا سه‌برابر شده است و حدود 70 درصد از اعتبارات مصوب این طرح از سوی سازمان برنامه و بودجه پرداخت شده است که نسبتا تخصیص قابل قبولی به حساب می‌آید؛ اگرچه در طول سال‌های گذشته گلایه‌هایی مبنی بر عدم پرداخت بودجه این امر هم وجود داشته است. نمونه‌اش هوشنگ حسونی‌زاده، معاون وقت مطالعات پایه و طرح‌های جامع منابع آب سازمان آب و برق خوزستان است که تیرماه سال 1396 در نشست کارگروه حفاظت کیفیِ رودخانه کارون، درباره‌ی ساماندهی و لایروبی رودخانه کارون، نی‌زدایی و ساماندهی ورودی‌های فاضلاب گفت: «از اهواز تا خرمشهر باید 22 میلیون مترمکعب لایروبی شود که برنامه جامعی در ذیل بحث کاهش آلودگی رودخانه کارون ارائه دادیم، اما متاسفانه اعتبار هشت هزار میلیارد تومانی که در شورایعالی آب اختصاص داده شده بود، حذف شد.»

با وجود این، سازمان بنادر و دریانوردی به‌عنوان متولی بنادر کشور در این زمینه احساس مسئولیت می‌کند، اما این وزارت نیروست که از منظر قانونی وظیفه رسیدگی و لایروبی را برعهده دارد. این درحالی است که سید ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه، 19 فروردین‌ماه امسال گفته است: «اگرچه در قانون، مسئول لایروبی رودخانه‌ها وزارت نیرو مشخص شده و این کار در قالب شرکت‌های آب منطقه‌ای در استان‌های مختلف در حال پیگیری است، اما بررسی روند چندسال اخیر در موضوع لایروبی رودخانه‌ها نشان می‌دهد که پای مقصران دیگری نیز در میان است.»|

۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ ۱۵:۲۹