پنج شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۸

اخبار

در خدمت و خیانت تورِ ترال

در خدمت و خیانت تورِ ترال
تمام ادوات ماهی‌گیری علاوه‌بر صیدِ گونه‌های هدف، بر آبزیان غیر‌هدف و اکوسیستم (محیط زیست)، بسته به نوع آن، اثراتی مخرب و با درجات مختلف دارند. برخی از ادوات ماهی‌گیری به‌ویژه آن‌هایی که بستر دریا را جارو می‌کنند، از نظر فیزیکی اثرات دیگری نیز دارند. از آن‌جا که اکثر روش‌های ماهی‌گیری، غیرانتخابی عمل می‌کنند، ناخواسته هم گونه‌های هدف و هم گونه‌های غیرهدف (ضمنی) را صید می‌کنند. ترال یا گوفه، تور ماهی‌گیری بزرگی به شکل قیف است که از دو طرف به تخته‌هایی متصل شده است. تور ترال، کف، عقب یا اطراف کشتی یا شناور صیادی، در اعماق مختلف دریا کشیده می‌شود. بنا‌براین کلیه موجودات آبزی که در مسیر و دهانه تور ترال قرار می‌گیرند، بسته به‌سرعت شناور، توان و سرعت شنای آبزی، ارتفاع دهانه تور، عمق تورکشی، مدت زمان تورکشی و... صید شده و از چرخه حیات خارج می‌شوند. بر‌اساس طراحی، چنان‌چه تور ترال بستر را جای‌روب کند، به تور ترال کف معروف است و در صورتی‌که در میان آب کشیده شود، به تور ترال میان‌آبی شهرت دارد. مزایا و معایب طرح‌شده در این مقاله سعی دارد، روش ترال کف‌روب را مورد بررسی و نقد قرار دهد.
از آن‌جاکه ترال کف، شامل کشیدن ابزار سنگین ماهی‌گیری در کف دریاست، می‌تواند تخریب‌هایی در مقیاس بزرگ در کف دریاها ایجاد کند، از آن جمله می‌توان به شکستن مرجان‌ها، خسارت به زیستگاه و حذف جلبک‌های دریایی اشاره کرد. روش صید ترال دارای قدمتی طولانی است، اما فعالیت آن در آب‌های جنوب ایران در خلیج فارس و دریای عمان نگرانی‌های جدی‌ای را در مورد وجود این روش به وجود آورده ‌است. در هر بار عملیات صیادی، قسمتی از صید بی‌مصرف است که به‌عنوان صید ضمنی، مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و بعضا دورریز می‌شود. برخی از گونه‌هایی که به‌عنوان صید گرفتار می‌شوند نیز به‌‌طور تصادفی توسط فرایند ترال کشته می‌شوند. گونه‌هایی که به این صورت صید می‌شوند، ممکن است شامل گونه‌های با ارزشی از قبیل دلفین‌ها، لاک‌پشت‌های دریایی، کوسه‌ها، و هم‌چنین گونه‌های صید ممنوع یا گونه‌های نابالغ دریایی باشند.
روش تور ترال کف‌روب همان‌طور که از نامش بر‌می‌آید، مختص صید کف‌زیان است، اما همانند روش‌های صید گیل‌نت (گوش‌گیر) و لانگ‌لاین (رشته قلاب‌های آویزان)، بیشترین میزان صید گونه‌های غیرهدف (ضمنی) را داراست. براساس آمار فائو، تور ترال، درصد زیادی از آبزیان را ناخواسته از چرخه حیات خارج کرده و در بسیاری از موارد، مقداری از صید ضمنی دور‌ریز شده و اثرات تخریبی را بر محیط زیست و بستر دریا وارد می‌کند.
براساس آمار فائو، 62 درصد صید تور ترال میگو، صید ضمنی است، درحالی‌که این میزان در تور ترال ماهی می‌تواند به حدود 10 درصد کاهش یابد؛ آن هم درصورتی‌که موارد زیر قبل از شروع فعالیت، طراحی و عملیاتی شود:
 کاهش ارتفاع دهانه تور ترال به‌منظور کم‌کردن صید ماهی
 تنظیم زنجیره پایینی تور به‌منظور کاهش مقدار صید موجودات بسترزی
 استفاده از تورهای با اندازه چشمه استاندارد و بزرگ‌تر به‌منظور اجازه خروج ماهیان کوچک‌تر
 استفاده از ابزار خروج آبزیان حفاظت‌شده از قبیل لاک‌پشت‌ها و ابزار کاهنده صید‌ ضمنی
 استفاده از پنجره‌های چشمه‌مربعی، پانل چشمه‌مربعی، کیسه تور چشمه‌مربعی و تعبیه برخی شبکه‌های کاهنده صید ضمنی
باوجود موارد ذکر‌شده در بالا، متاسفانه در اکثر اکوسیستم‌های مطرح در جهان شاهد خسارت بالای شناورهای ترالر بر بستر دریا هستیم، اما کشورها علاقه‌ای به ثبت این آمار ندارند. براساس منابع علمی، اثرات منفی روی محیط‌زیست شامل خسارت به زیستگاه تخم‌ریزی آبزیان‌، آسیب به موجودات بسترزی (بنتیک)،گیاهان آبزی، اسفنج، مرجان، صدف، لاک‌پشت و... انکارناپذیر است.
براساس تحقیقات صورت‌گرفته در سال 2017 میلادی، بسته به نوع تور ترال کف، جنس بستر، مدت زمان تورکشی و عمق آب در زمان تورکشی‌، تور ترال تا 4/2 سانتی‌متر در عمق بستر نفوذ کرده و 6 تا 41 درصد از زی‌توده‌ی آبزی را درحال عبور از بستر برداشت کرده و زمان بازسازی این تخریب از 9/1سال تا 4/6 سال طول برآورد شده است که همان‌طور‌که ذکر شد، بسته به جنس بستر و خصوصیات زیستی آبزی، این اعداد می‌توانند متغیر باشند. 
یکی دیگر از آثار تخریبی تور ترال کف، بر‌هم‌زدن توازن تنوع زیستی در اکوسیستم‌های تحت فشار است. از آن‌جا که تور ترال در آب‌های مناطق گرمسیری متداول است و یکی از ویژگی‌های این مناطق، تنوع زیستی بالا در مقام مقایسه با مناطق معتدله است، این روش صید به دلیل خصوصیت عملیاتی غیرانتخابی آن، باعث برهم‌زدن این توازن می‌شود، به‌طوری‌که به‌عنوان مثال در فصل صید میگو، بسیاری از آبزیان صید ضمنی در دوران نوجوانی یا جوانی قرار دارند و قبل از رسیدن به دوران بلوغ، صید شده و نمی‌توانند تخم‌ریزی کنند. براین‌اساس در صید میگو خلیج مکزیک برای هر پوند میگو صید‌شده، بین 4 تا 10 پوند سایر ذخایر آبزیان دور ریخته می‌شوند. مطالعات دیگری در دریای کارائیب نشان می‌دهد، 80 درصد صید ترال میگو دورریز می‌شود. در آب‌های خلیج فارس نیز باوجود ممنوعیت صید ترال کف ماهیان از سال 1373، به سبب این‌که ماهیانی از قبیل گیش ماهیان، کفشک ماهیان، گوازیم ماهیان، سنگسر ماهیان، شانک ماهیان، پنجزاری ماهیان، کوسه ماهیان و... جزء صید ضمنی میگو محسوب می‌شوند و ذخایر آن‌ها آسیب جدی دیده است، اما عدد و رقم رسمی در این خصوص موجود نیست. در معدود مطالعات مقایسه‌ای انجام‌شده در سال‌های اخیر در آب‌های استان بوشهر و هرمزگان در فصل صید میگو (سال 1392)، نتایج برآوردها حاکی از آن است که در اسـتان هرمزگـان 77/13 درصد از کل صید، صید هدف (میگو) و 23/86 درصد صید ضمنی و در آب‌های استان بوشهر 52/6 درصد از کل صید، صید هدف (میگـو) و 48/93 درصد صید ضـمنی است. نکته حائز اهمیت، اندازه بسیار کوچک و زیرِ اندازه‌ی بلوغ بودنِ آن‌ها نسبت به اندازه‌ی تجاری‌ این آبزیان است که صیادان درصد بالایی از آن‌ها را دور‌ریز کرده و علاوه‌بر صدمه به بستر محیط باعث بر‌هم‌خوردن تعادل تنوع بین رابطه شکار و شکارچی می‌شود و درنهایت زمینه تخریب ذخایر آبزیان را فراهم می‌کند.
اگرچه امروز صید به روش ترال به‌شدت در برخی از کشورها کنترل می‌شود، اما این روش صید، درحال‌حاضر بهترین شیوه صید میگو در جهان است. با این حال هدف بسیاری از اعتراض‌ها و نگرانی‌های زیست‌محیطی مرتبط با ترال به دو حوزه مربوط می‌‌شود؛ استفاده بیش از حد از ترال و آسیب‌های فیزیکی که ترال به بستر دریا وارد می‌کند و به خطر افتادن معیشت صیادان محلی. بنابراین تنها راهکار موجود استفاده از ابزار کاهنده صید ضمنی و نظارت بر عملیات صید توسط مسئولان نظام بهره‌برداری و بررسی تصادفی ذخایر آبزیان آسیب‌پذیر توسط موسسات تحقیقاتی ذی‌ربط است تا تنوع زیستی آبزیان برهم نخورد.|
۲۶ اسفند ۱۳۹۷ ۱۴:۳۸