پنج شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۸

اخبار

چرا دریا مهم است؟

بُردِ دریاییِ ایران

بُردِ دریاییِ ایران
این شماره از ماهنامه «بندر و دریا» رویکردی سالانه اما متنوع دارد؛ این‌که بنادر نسبت به سال گذشته چه عملکردی داشته‎اند، تحریم بر آن‌ها چه تاثیری گذاشته، مزیت بنادر برای تجارت خارجی ما کدام است و نقش اصلی بنادر در واردات کالاهای اساسی که مورد تاکید معاون اول رئیس‎جمهوری قرار گرفت، چیست. شهریورماه بود که اسحاق جهانگیری اعلام کرد: «بر اساس گزارشی که از سوی مسئولین گمرک ارائه شد، شاهد رشد 25 درصدی اقلام اساسی و مورد نیاز مردم نسبت به سال گذشته هستیم تا مردم دغدغه‌ای نسبت به تامین کالاهای اساسی خود نداشته باشند و قطعا این روند تا آخر سال هم ادامه خواهد یافت.» این سخن در روز نخست دی‎ماه در جلسه‎ای با دستور اورژانسی معاون اول رئیس‎جمهوری، برای ترخیص کالاهای انباشته‌شده در بنادر همراه شد و او بار دیگر، بر سازماندهی لازم به‎ منظور تسهیل در روند ترخیص کالا و تامین نیازهای اساسی کشور در مقطع حساس کنونی تاکید کرد.
نقش بنادر در تامین کالاهای اساسی
اگر بخواهیم نقش بنادر را در تامین کالاهای اساسی کشور مورد ارزیابی قرار دهیم و در نظر داشته باشیم که ارزان‎ترین وسیله حمل در جهان کشتی است، درخواهیم یافت که بنادر، کلیدی‎ترین نقش را در واردات این کالاها به کشور دارند. بر اساس داده‎های موجود، بنادر همواره در واردات کالاهای اساسی، نقشی جدی داشته‎اند، زیرا هزینه حمل بار با کشتی برای کشورها، بسیار کمتر از حمل‌و‌نقل آن از طریق راه زمینی است. آن‌گونه که برآورد می‎شود، چیزی حدود 99 درصد از واردات کالاهای اساسی به کشور، از طریق بنادر صورت می‎گیرد. با نگاهی به چرایی این شرایط، می‎توان آمارها را کنار هم قرار داد؛ در شش‎ماهه نخست سال، بر اساس آمار گمرک، 9 میلیون و 130 هزار تن کالای اساسی از 16 میلیون و 220 هزار تن کالا، به ارزش چهار میلیارد و 676 میلیون دلار وارد کشور شده‎ است. این میزان کالای اساسی اگر بنا باشد با کشتی‌هایی با ظرفیتِ به‎طور میانگین 30 هزار تن حمل شود، 304 کشتی توان این انتقال را خواهند داشت. حال اگر محاسبه کنیم که این میزان با کامیون‎‎های حمل بار که ظرفیتی 10 تنی دارند، انتقال یابد، ۹۱۳ هزار دستگاه کامیون را باید وارد مسیر کنیم که این بسیار هزینه‎بر خواهد بود و این هزینه‎ گزاف، سر بار قیمت تمام‎شده کالاهای وارداتی خواهد شد. این اعداد که تنها نیمی از سال را پوشش می‎دهد، به خوبی نمایانگر آن است که ارزش حمل بار با کشتی و در نتیجه، اهمیت بنادر در تجارت خارجی تا چه اندازه است. بر همین اساس، طی شش‌ماهه اول سال 1397 سهم کالاهای اساسی از نظر وزنی 52 درصد از کل واردات بوده است. بنابراین گزارش، این حجم از کالاهای اساسی به ‌ارزش چهار میلیارد و 676 میلیون دلار از طریق گمرکات کشور وارد شده است که از نظر ارزش 21 درصد از کل واردات کشور را به خود اختصاص می‌دهد. این در حالی است که سهم کالاهای اساسی وارداتی در شش‌ماهه سال گذشته 20 درصد بوده است.
ذرت، برنج، دانه‌های روغنی، دارو، روغن‎های خوراکی، گوشت قرمز، کنجاله سویا، جو، کود، قند، شکر و گندم از جمله کالاهای اساسی وارداتی طی شش ماه است. در شش ماه سال ۱۳۹۷، واردات ذرت، دانه‌های روغنی، گوشت قرمز و جو افزایش داشته است. بر اساس این گزارش، 90 درصد از کالاهایی که وارد گمرک می‌شوند، در کمتر از سه روز ترخیص شده و در این بین، ترخیص کالاهای اساسی در اولویت قرار دارد. گمرکات مهم کشور برای ترخیص کالاهای اساسی به‌طور شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند تا وقفه‌ای در واردات این کالاها ایجاد نشود به همین ترتیب در شش ماه نخست امسال، روند واردات به کشور تغییری نکرده است.
گمرک در راستای تامین کالاهای اساسی، تسهیلاتی را برای ترخیص سریع‌تر این کالاها ارائه داده و با در اولویت قراردادن این کالاها در گمرکات، امکان حمل یک‌سره در مبادی ورودی را جهت آسان‌سازی فرآیند ترخیص این کالاها فراهم کرده است. در حال حاضر، به ‌کمک سامانه جامع گمرکی، کامیون‌های حامل کالاهای اساسی بدون معطلی به درب خروج گمرکات
هدایت می‌شوند.
در نگاهی کلان‎تر، چیزی حدود 90 درصد عمده واردات و صادرات کشور نیز از طریق دریا صورت می‎گیرد. سال گذشته، حجم تجارت ایران (مجموع واردات و صادرات) حدود 160 میلیون تن کالا بود که به‎طور میانگین، ماهانه ۱۳ میلیون تن کالا را در بر می‌گیرد. با نظر به داده‎های آماری و تحلیل‎های کارشناسان، تحریم‎ها توانسته بالای 15 درصد از حجم تجارت ایران را تحت تاثیر قرار دهد. بر همین اساس، می‎توان ادعا کرد که تجارت ماهانه کشور نیز به همین میزان با کاهش روبه‌رو شده است.
 
چرا در نیمه دوم سال، تجارت دریایی افزایش می‎یابد؟ 
با این حال، همواره در نیمه دوم سال، به‎ویژه سه‎ماهه پایانی، تجار و شرکت‎های حمل‎ونقل برای واردات کالای ثبت ‌سفارش‌‌شده، از آن‌جا‎ که اعتمادی به ثبات بخش‎نامه‎ها و دستورالعمل‌ها ندارند، تلاش می‎کنند کالاهای خود را قبل از سال جدید وارد کشور کنند تا به تعرفه‎های جدید یا بخش‎نامه‎های ممنوعیت یا اخذ عوارض بیشتر و... برنخورند. این امر می‎تواند موید آن باشد که در نیمه دوم امسال، (همانند تمامی سال‎ها) با وجود کاهش کلی تجارت دریایی، با افزایش تجارت به نسبت نیمه نخست سال، مواجه باشیم.
 
دور زدن تحت لوای قانون
در این میان، برخی تجار ایرانی و یا تجار کشور‌های همسایه، برای آن‌که بتوانند هزینه‎های خود را کاهش دهند، از قوانین رسمی کشور سوءاستفاده کرده و به ‎سبب ابهامات حقوقی و قانونی، کالاها را به‎صورت ترانزیت وارد کشور کرده اما در نهایت با عبوردادن آن‌ها از مرز زمینی، دوباره کالاها را به‎صورت قاچاق وارد کشور می‎کنند. محمدعلی مقدم، رئیس هیئت‌مدیره تعاونی لنج‌داران هرمزگان، در گفت‎وگو با «بندر و دریا» می‎گوید: «کالاهای ترانزیتی، کالاهایی هستند که از بنادر به مقصد کشوری دیگر وارد ایران می‌شوند و عوارض گمرکی به آن‌ها اختصاص نمی‌یابد. به همین سبب برخی تجار ایرانی و تجار کشورهای همسایه و یا شرکت‎های حمل‎ونقلی، کالاها را با عنوان ترانزیت وارد کشور می‎کنند و از مرز زمینی به عراق، افغانستان، پاکستان و... خارج می‎کنند و سپس از طریق کوله‎بری یا فروش لب مرز، به داخل ایران بازمی‎گردانند و این‌گونه هزینه‎های گزاف گمرکی را دور می‎زنند، زیرا هزینه‎های کرایه به تن‌کیلومتر، بیمه و حق عبور از کشور بسیار کمتر از عوارض گمرکی برای آن‌ها تمام می‎شود.»
در این شماره چه می‎خوانید؟
در این شماره «بندر و دریا» با نگاهی به آمار، وضعیت عبور کالا از بنادر را به نسبت سال گذشته مورد بررسی قرار داده‌ایم. بر اساس گزارشی که با این مضمون به نگارش درآمده، اقتصاد ایران در سال جاری به دلیل خروج آمریکا از برجام، نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات در ثبت سفارش‌ها، از نظر شاخص‌های تجارت خارجی به سال‌های اولیه دهه ۱۳۹۰ بازگشته است و با ادامه این روند، کسری تجاری دو میلیارد دلاری، طی هفت‌ماهه پایانیِ سال بیشتر نیز 
خواهد شد. 
و اما در گزارشی دیگر، به جلسه اخیر معاون اول رئیس‎جمهور با مدیران ارشد ذی‎نفع در امر رسوب کالا در کشور نگاهی داشته‌ایم و وضعیت رسوب و انباشت کالا در بنادر را بار دیگر مرور کرده‌ایم.
این شماره، هم‌چنین در گزارشی در گفت‎وگو با کارشناسان به موضوع امنیت دریا و برآورد هزینه‌ی آن در امر تجارت دریایی پرداخته‌ایم. بر اساس این گزارش، دریا مسیری است که بیش از 90 درصد تجارت کشور را پوشش می‌دهد و به دلیل انعطاف بیشتری که نسبت به دیگر بخش‌های حمل‌ونقلی دارد، می‌تواند نقشی اساسی‌ در لجستیک کشور ایفا کند. به عبارت دیگر، می‌توان با قاطعیت گفت که جریان تامین لجستیک کشور از راه دریاست که باید پایدار 
و امن باشد. 
هم‌چنین در گفت‎وگویی با مجیدرضا حریری، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، مزیت‎های تجارت دریایی را بررسی کرده‌ایم. حریری در این گفت‎وگو از مزیت‎های استفاده‌نشده‌ی کشور و همین‌طور فرصت‎سوزی‎ها در اقتصاد تجاری ایران گله می‎کند. به گفته او، کرانه‌های دریایی ایران دارای چنان مزیتی هستند که در هیچ‌کجای دنیا دیده نمی‌شود و این مزیت در کنار سایر مزیت‌های جغرافیایی، از جمله مواردی است که می‌تواند اقتصاد کشور را دگرگون کند. این در صورتی میسر خواهد بود که سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش افزایش یابد و به یاد بیاوریم که کشوری چون چین با حجم گسترده‌ای از صادرات و واردات، چگونه از دریا و بندرهایش استفاده می‌کند. 
در همین راستا، شما را به خواندن مطالب متنوع اقتصادیِ این شماره از ماهنامه «بندر و دریا» دعوت می‎‎کنیم.
۱۴ بهمن ۱۳۹۷ ۱۵:۰۴