پنج شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۸

اخبار

گریز از نگاه حاکم‌مآبانه

نگاهی به وضعیت حمل‌و‌نقل دریایی و بنادر ایران نشان می‌دهد که از جایگاه مطلوبی در سطح بین‌المللی برخوردار نیستیم و این مورد حتی در سطح ملی نیز نمود ضعیفی دارد. جایگاه این بخش در ایران در مقایسه با کشورهایی که به‌ تازگی شروع به توسعه حوزه بندرها و تجارت دریایی خود کرده‌اند نیز پایین‌تر است و با کشوری مانند قطر فاصله محسوسی داریم که یکی از دلایل آن، نبود مولفه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری است، به‌طوری که از استانداردهای بین‌المللی عقب‌‌تر است. به همین دلیل، روز به روز و سال به سال در بخش قوانین و تجهیزات و فرآیندها افت می‌کنیم و فرسودگی‌ها بیشتر می‌شود. به همین رو، باید از سطح نیاز و خواست جامعه دریایی یا بنادر آگاه بود و تعریف درستی از آن داشت. زمانی که سطح توقع و نیاز ما پایین می‌آید، باعث می‌شود که با ابتدایی‌ترین مولفه‌ها خودمان را راضی نگه داریم و وقتی از پس مشکلات اولیه برنیامدیم، در نتیجه تلاشی برای رسیدن به قله هم نمی‌کنیم. تجهیزات و فرآیندها آن‌طور که باید اصلاح نشده‌اند تا بتوانیم مطابق با دنیا و تغییراتش حرکت کنیم. این در حالی است که در شرایط کنونی اجتماعی و اقتصادی کشور که بسیار حساس تلقی می‌شود، به جای روان‌تر کردن امور و تسهیل فرآیندهای حمل‌ونقل دریایی، هر روز بخشنامه و قانون جدید وضع می‌شود که مانعی برای پیشرفت و حرکت است.  این‌گونه است که درجا می‌زنیم و فقط با مسائل پیش‌پا افتاده و اولیه درگیر هستیم و فرصتی برای ارتقا نداریم. نکته‌ی بعدی این‌که از تجربه‌‌های موفق کمک نمی‌گیریم و توجهی به آن‌ها نداریم. در حال حاضر، هر چند سال آرزو می‌کنیم که کاش وضعیت کنونی مثل سال‌های گذشته بود اما هیچ‌گاه بررسی و کار کارشناسی دقیقی انجام نمی‌دهیم که ببینیم چگونه سال‌های گذشته با موفقیت و شرایط مطلوب سپری شدند؛ درست مانند سال‌های قبل از تحریم. البته مشکل اصلی ما در بخش حمل‌ونقل دریایی تحریم نیست، بلکه از نگاه «حاکم‌مآبانه» آسیب دیده و خواهیم دید. مشکل ما این است که خودمان را عالِم به علوم می‌دانیم و این پاشنه‌آشیل هر نوع حرکتی است. هر زمان که فکر کنیم دانایی و علمی که داریم کافی و حتی فراتر از دیگران است، نباید انتظار هیچ پیشرفتی داشته باشیم، چرا که این شرایط رکودآور است و بس. در حال حاضر نیز بیشتر دوستان در هر پست و مقامی، خود را عالم به علوم می‌دانند و حتی فراتر از حوزه مسئولیت خود کار می‌کنند. این افراد، دست به ابلاغ و صدور بخشنامه‌هایی می‌زنند که ارتباطی با حوزه مسئولیتشان ندارد. در چنین شرایطی است که این خودبزرگ‌بینی‌ها، زمینه‌سازِ توقف و درجازدن خواهد بود و فرصت رشد و پیشرفت را از بین می‌برد. در نتیجه، موفقیت در این مسیر وابستگی بسیاری به نوع نگاه مسئولان و تصمیم‌گیران و فعالان دارد.
یکی دیگر از مصائب حمل‌ونقل دریایی، هزینه‌هاست که با توجه به مدت‌زمان بالای ماندگاری و چرخش کالا در کانتینر در بندرها بالاست. این هزینه‌های بالا، هزینه تمام‌شده صنایع را بالا می‌برد. هم‌چنین ماندگاری کانتینر تا پیش از ترخیص کالا نیز چندین برابر کشورهای همسایه است. بر این اساس، همیشه هزینه فوق‌العاده سنگین انبارداری و حق توقف شامل آن‌ها می‌شود. علاوه بر این‌ها، نداشتن برنامه‌ریزی دقیق از سوی تاجر به دلیل تغییرات ناگهانی و آنی قوانین و آیین‌نامه‌ها مزید بر علت شده است و باعث افزایش هزینه‌ها و توقف خواهد شد. بر کسی پوشیده نیست که با سرعت‌بخشی به فرآیندهای عملیاتی و اسنادی در بنادر، به‌طور قطع هزینه‌ها نیز کاهش می‌یابد.
هرچند اشاره کردیم که تحریم‌ها مانع و مشکل اصلی تجارت و حمل‌ونقل دریایی نیست اما با نگاهی به تحریم‌های جدیدی که از 13 آبان‌ماه امسال آغاز شد و بخشی از آن مربوط به بخش کشتیرانی و بندری است، با ابهام‌های بسیاری مواجه می‌شویم که فقط باید منتظر ماند و دید که این واژه‌ها و مفهوم استفاده‌شده در متن تحریم، چه تاثیری بر حمل‌ونقل و تجارت دریایی ایران خواهد گذاشت. نکته حائز اهمیت این است که هنوز نمی‌دانیم منظور از اپراتورهای بندری، همه اپراتورها هستند یا خیر. مورد بعدی این‌که، در متن اشاره شده است که کشتیرانی و کشتی‌سازی ایران و در واقع خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی، خط کشتیرانی جنوب و شرکت‌های وابسته به کشتیرانی تحریم شده‌اند، اما دو نگاه به این موضوع وجود دارد؛ نخست این‌که هدف فقط شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی است و دیگر صنایع کشتیرانی مورد توجه نیستند، اما نگاه بعدی، مبنی بر شمولیت کل کشتیرانی و تمامی پیمانکاران بندری است که اگر این تفسیر درست باشد، شرایط خطرناکی خواهیم داشت. چرا که در این شرایط، شرکت‌های خارجی که با ایران کار می‌کنند هم پا پس می‌کشند و از ترس آمریکا همکاری خود با ایران را قطع می‌کنند. به هر حال، تحریم‌های نوامبر‌ هنوز کاملا اجرا نشده و توضیحات تکمیلی برای آن منتشر نشده است و طبیعتا باید تا روشن‌شدن ماجرا، به سختی منتظر باشیم. اما در این زمان و با توجه به شرایط، به‌طور قطع باید در داخل کشور از نگاه‌های «حاکم‌مآبانه» دوری کنیم تا بتوانیم به سمت رونق و توسعه پیش برویم.
۲۶ آذر ۱۳۹۷ ۱۴:۳۴