سه شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷

اخبار

چگونه بستر اجرایی‌شدن مقالات آیکوپمس در بنادر کشور فراهم می‌شود؟

راه رهایی از خورِ رسوب‌سازِ بوشهر

راه رهایی از خورِ  رسوب‌سازِ  بوشهر
«رسوب‌گذاری» یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی بنادر است که علاوه بر ایجاد مشکل تردد شناورها، سالیانه هزینه‌های زیادی را جهت لایروبی و نگهداری به خود اختصاص داده و عملکرد و فعالیت بنادر را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. اداره کل مهندسی سواحل و بنادر در راستای اهداف سازمانی، طی دو دهه با تعریف مطالعات پایه، شناخت این پدیده و آثار جانبی آن و هم‌چنین بهره‌گیری از روش‌های نوین مهندسی، اقدامات موثری در راستای ترویج فرهنگ بهره‌گیری از روش‌های کاهش رسوب‌گذاری و ارائه طریق مهندسی با هدف کاهش احجام لایروبی انجام داد. در این دیدگاه، لایروبی به‌عنوان آخرین روش مقابله با رسوب‌گذاری تلقی می‌شود و با بهره‌گیری از همه روش‌های نرم و سخت، تلاش می‌شود که حجم رسوب‌گذاری به حداقل برسد.
نگاهی به تاریخچه‌ی آیکوپمس نشان می‌دهد که اساسا یکی از دلایل برگزاری این همایش، انتقال تجربیات دانشگاهی به‌ حوزه‌ی عمل و اجرا بوده است. شاید برای نمونه بد نباشد که اشاره‌ای گذرا به تاثیر کاربردی انتقال تجربیات همایش آیکوپمس بر سواحل و بنادر کشور داشته باشیم؛ تجربه‌ای که با یک ارائه مهم در این همایش آغاز شد و اکنون ثمرات آن در بندر بوشهر قابل ‌رویت است.
 
روش عمق فعال رسوبی
با توجه به ارتباطی که در بستر همایش آیکوپمس شکل گرفت و جایگاهِ مهم سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان نماینده ایران در انجمن پیانک و همراهی اساتید و نهادهای بین‌المللی مرتبط با این انجمن، کاربرد یکی از این روش‏های نوین تحت عنوان «روش عمق فعال رسوبی» (Active Nautical Depth) در بنادر کشور مورد بررسی قرار گرفت که پیشتر در مجامع علمی، ارائه و نمونه‏های عملیاتی آن در بنادر کشورهای اروپایی اجرا شده است. 
در این روش، رسوبات انباشته شده در حوضچه و کانالِ دسترسی بنادر با کمک گرفتن از تکنیک‌های نوین و با استفاده از تجهیزاتی که بر شناورهای لایروب نصب می‌شوند، به ماده‌ای با چگالی کمتر و با  قابلیت کشتیرانی تبدیل می‌شوند و پس از آن در کانال دسترسی، جایگزین خواهند شد. با استفاده از این روش، لایروبی مورد نیازِ پروسه نگهداری، کاهش قابل توجهی خواهد داشت.
با هماهنگی به‌عمل‌آمده با انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل آبی (پیانک) و به‌طور مشخص پروفسور «رابرت کربی»، رئیس کارگروه روش‌های کاهش رسوب‌گذاری در بنادر و هم‌چنین توان فنی برخی از اساتید داخلی، در گام اول، نمونه‌برداری اولیه از کانال دسترسی دو بندر امام خمینی(ره) و بوشهر انجام و جهت آزمایش‌های اولیه در آزمایشگاه‌های خارج از کشور ارسال شد. خوشبختانه نتایج اولیه این آزمایش‌ها، حکایت از امکان بهره‌گیری از این روش در دو بندر مورد اشاره داشت. 
در ادامه با تعریف پروژه مطالعاتی امکان‌سنجی، استفاده از این روش در بندر بوشهر به عنوان بندر پایلوت مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله بعد، تیم داخلی و خارجی از این بندر بازدید میدانی انجام داده و نمونه‌گیری از مناطق مختلف حوضچه و کانال، مطابق نظر کارشناس بین‌المللی پروژه انجام شد و مطالعات آزمایشگاهی پیشرفته روی نمونه‌های جمع‌آوری شده، برای تدقیق نتایج و ارائه گزارش برنامه عملی و اجرایی و هزینه‌های اجرای طرح با تکیه بر امکانات داخلی در دستور کار قرار گرفت. به‎طورخلاصه نتایج این مطالعات نشان می‌دهد، بندر بوشهر با توجه به جنس رسوبات (ریزدانه)، امکان بهره‌گیری از این روش را دارد و مراحل اجرایی شدن نتایج این مطالعات بعد از انجام عملیات تعمیق کانال دسترسی بندر، صورت خواهد گرفت.
 
دو دهه تلاش علمی
فرآیند مطالعه و اجرای پروژه عمق فعال رسوبی در بندر بوشهر که با هدف کاهش هزینه رسوب‌گذاری در کانال دسترسی به بندر کار خود را آغاز کرده، این روزها در آخرین مراحل اجرایی خود است. سازمان بنادر و دریانوردی امیدوار است با اجرای این طرح، هم زمینه‌ی تحقق مطالبات بازرگانان و فراهم شدن شرایط پهلوگیری کشتی‌های 30 هزار تنی در این بندر را فراهم کند و هم این‌که امکان تردد و پهلوگیری انواع کشتی‌ها را در بنادر دیگر این استان مهیا سازد.
بندر بوشهر از دیرباز به علت شرایط فیزیکی بستر کانال، دچار مشکل رسوبات بوده است، به‌طوری‌که با افزایش هر سال به سنِ این بندر قدیمی، تردد کشتی‌ها به خاطر رسوبات، کندتر و سخت‌تر شده است. لایروبی این بندر اما تنها برای افزایش توانِ پهلوگیری کشتی در بوشهر نیست، بلکه زمینه را برای تکمیل طرح بندر نگین فراهم می‌کند. مدیران این بندر معتقدند که در طول این سال‌ها، کانال اصلی بندر بوشهر به خاطر رسوبات، کم‌عمق شده تا جایی که عمق آن، پیش از شروع فرآیند لایروبی به هفت متر رسیده است. افزایش این عمق به 8/10 متر یکی از اولویت‌های اجرایی شدن این طرح بوده و تلاش برای آن هم‌چنان ادامه دارد.
خور بوشهر به‌عنوان یکی از خورهای مهم کشور، از دیرباز تحت تاثیر رسوب‌گذاری شدید بوده و شبیه‌سازی این رسوب‌گذاری با توجه به حضور رسوبات چسبنده و هم‌چنین اسکله‌های متعدد حاشیه‌ی آن، یکی از اصلی‌ترین نیازهای توسعه‌ای اقتصاد دریامحور در این منطقه به شمار می‌رود. تخمین مناسب میزان رسوب‌گذاری و فرسایش می‌تواند به طراحی دقیق‌تر تاسیسات بندر بوشهر کمک کرده و آینده پروژه‌هایی چون بندر نگین را شفاف‌تر کند.
اداره کل مهندسی سواحل و بنادر با تعریف پروژه‌های مطالعاتی مانند «مطالعات بررسی رسوب‌گذاری در بندر بوشهر» و تعریف «مطالعات پایش و شبیه‌سازی سواحل استان بوشهر» گام مهمی در راستای شناخت مشخصه‌های دریایی و ارائه راهکار مهندسی در جهت عملکرد بهینه بنادر و حل مشکلات مربوط به آن‌ها برداشته است. می‌توان گفت که در پروژه پایش و مطالعات شبیه‌سازی سواحل استان بوشهر، مطالعات متعددی از جمله اندازه‌گیری‌های وسیع میدانی، مدل‌سازی‌های ریاضی و... انجام شده تاجایی‌که این پروژه گام بلندی در جهت شناخت وضعیت سواحل استان بوشهر به‌شمار می‌رود که می‌توان دستاوردهای آن را به شرح زیر فهرست کرد:
 جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات موجود (باد، موج، رسوب و...) 
 اندازه‏گیری پیوسته پارامترهای دریایی (موج، جریان، هواشناسی، رسوب و...) در هر یک از محدوده‌های مطالعاتی به مدت یک سال و تحلیل داده‌های ثبت شده
 شبیه‌سازی ریاضی پدیده‌های هیدرودینامیکی مورد مطالعه (موج، جریان، رسوب و...) 
 کالیبراسیون و تایید مدل‌های ریاضی، هیدرودینامیک و مطالعات رسوب براساس نتایج حاصل از اندازه‏گیری میدانی در منطقه مورد مطالعه 
 بررسی مشکلات موجود مناطق خاص در محدوده‌های مطالعاتی و ارائه راهکارهای کاربردی درخصوص چگونگی رفع و یا کاهش مشکلات (از دیدگاه مهندسی سواحل و بنادر)  
۱۱ آذر ۱۳۹۷ ۱۵:۲۶