سه شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷

اخبار

تهدیدات توسعه پایدار در حوزه سلامت شهرهای ساحلی _ موردکاوی استان هرمزگان

زنگ خطر بیماری‌های غیرواگیر

زنگ خطر  بیماری‌های غیرواگیر
توسعه پایدار یکی از محورهای اساسی آیکوپمس 2018 است و پرداختن به این مهم، بدون توجهی اساسی به مولفه‌های سلامت، تلاشی ا‌ست عبث و ناکام. استان هرمزگان به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین مراکز اقتصاد دریایی ایران و نیز به دلیل تجربه‌ی پرچگالی زیستِ دریایی می‌تواند یکی از اولویت‌های بررسی و واکاوی مدیران و پژوهشگران باشد.
توسعه‌ی پایدار تمامی فاکتورهای زندگی انسان و عوامل تاثیرگذار بر زندگی او را در برمی‌گیرد. سیاست، اقتصاد، فرهنگ، محیط‌زیست و ده‌ها حیطه‌ی دیگر در توسعه پایدار نقش دارند و رابطه‌ای دوسویه میان این عوامل و توسعه پایدار برقرار می‌شود. سلامت اما شاید مهم‌ترین موضوع در این میان باشد، چرا که با مهم‌ترین مسئله زندگی انسانی سروکار دارد. تمامی تجارب بشر مدرن نشان داده است که سلامت با توسعه پایدار رابطه مستقیم دارد و جوامع دارای توسعه پایدار، مشکلات پایه و اساسی کمتری در حوزه‌‌ی سلامت عمومی و سیاست‌گذاری سلامت دارند. توسعه‌یافتگی جوامع، خود ایجادکننده مشکلات و چالش‌های جدید در حوزه سلامت هستند که مفاهیمی چون «بیماری‌های شهری»، «بیماری‌های دوران مدرن» و... را وارد حوزه‌ی سلامت و سیاست‌گذاری کرده‌اند.
در باب رابطه دوسویه سلامت و توسعه باید گفت که سلامت عمومی دارای معیارها و مفاهیمی است که کاملا در حوزه عدد و رقم می‌گنجد و به همین دلیل سنجش، مقایسه و تحلیل آن‌ها ساده‌تر و شفاف‌تر است. شاید سنجش رابطه‌ی سلامت کلی جامعه با توسعه پایدار از بسیاری حوزه‌های دیگر ساده‌تر باشد. برای مثال طول عمر متوسط مردم یک جامعه و امید به زندگی در آن، مفاهیمی مشخص و کاملا قابل‌درک برای عموم هستند و با اعداد مشخصی از سال و ماه تعریف می‌شوند. به همین منوال به‌راحتی می‌توان میان متوسط عمر و میزان امید به زندگی جوامع مختلف و میزان توسعه‌یافتگی آن‌ها ارتباط مستقیمی پیدا کرد. برای مثال در جوامع توسعه‌یافته، حوادث رانندگی، خودکشی و دگرکشی، بیماری‌های جدید و... بر متوسط عمر و میزان امید به زندگی در آن جامعه تاثیر می‌گذارد و تغییراتی بر این پارامترها می‌گذارد.
از سوی دیگر، با افزایش طول عمر در جوامع مختلف، میزان بروز بیماری‌های غیرواگیر افزایش یافته است و این بیماری‌ها به مهم‌ترین چالش نظام‌های سلامت جهان بدل شده‌اند. حالا برنامه‌ریزان کلان کشورها در حوزه‌ی توسعه با چالش بیماری‌های غیرواگیر عموما مزمن و طولانی‌مدت روبه‌رو هستند که بسیاری از دستاوردهای توسعه‌ای جوامع را تهدید می‌کنند.
امروزه بیماری‌های غیرواگیر و مزمن مانند دیابت از مهم‌ترین دغدغه‌های نظام سلامت محسوب می‌شوند. آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارت بهداشت نشان می‌دهد که بیش از 85 درصد مرگ‌ومیرها ناشی از بیماری‌های غیرواگیر هستند. این نوع بیماری‌ها به متغیرهای خطرزایی مانند مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و نبود تحرک بدنی وابسته هستند. 
در سال‌های اخیر، آمارها نشان می‌دهد که بیماری‌های غیرواگیر شیوع بیشتری در  کشور ما پیدا کرده‌اند. می‌توان گفت با افزایش ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر، میزان مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و کم‌تحرکی نیز افزایش یافته است. در این میان استان‌های ساحلی به‌رغم آن‌که شاید تصور شود دارای مردمی با فعالیت بیشتر و تغذیه مناسب‌تر هستند هم، با چالش‌های فراوانی دست و پنجه نرم می‌کنند. 
 
چالش‌های سلامتی هرمزگان
استان هرمزگان از جمله نمونه‌های افزایش این عوامل است. این استان بیشترین میزان کم‌تحرکی را نسبت به سایر استان‌های کشور دارد. این در حالی است که بسیاری از شهرهای این استان در کنار بنادر و آب‌های آزاد هستند و ظرفیت مناسبی برای تغذیه مناسب، ورزش‌های آبی و... دارند. بااین‌وجود آمارها نشان می‌دهد که میانگین کم‌تحرکی در کشور 56 درصد است، درحالی‌که این استان آمار 7/63 درصد کم‌تحرکی را به خود اختصاص داده است.  صاحب‌نظران حوزه‌ی سلامت معتقدند که عوامل بسیاری در افزایش این آمارها موثر بوده‌اند و نیاز است تا نگاهی جزیی‌تر و عمیق‌تر به جوانب این آمارها شود.
 
هرمزگان کم‌تحرک‌ترین استان کشور
مدیر گروه بیماری‌های غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان با تایید این‌که این استان آمار بالایی در کم‌تحرکی و مصرف فست‌فود دارد، گفت: «متوسط میزان مصرف مناسب میوه و سبزیجات در این استان 31 درصد است که در مقایسه با میانگین کشوری (45 درصد)، نشان‌دهنده‌ی مصرف پایین آن است. این در حالی است که مصرف میوه و سبزیجات خود قدمی پیشگیرانه برای مقابله با ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر است. البته باید توجه داشت که اگر نخواهیم اغراق کنیم، هشت ماه از سال هوای این استان گرم است و در واقع نمی‌توان ورزش‌هایی مانند دوچرخه‌سواری، پیاده‌روی، دویدن و... را در این ایام انجام داد. به همین خاطر در برنامه‌ریزی‌ها، ورزش‌های سالنی را مطرح کردیم تا افراد با استفاده از دستگاه‌های ورزشی، دیگر دچار گرمازدگی نشوند.»
او با بیان این‌که مصرف ماهی در این استان بالاست، افزود: «با وجود این‌که مردم این استان به‌خوبی از مواد غذایی دریایی استفاده می‌کنند اما در استفاده از سایر مواد غذایی الگوی چندان مناسبی ندارند. توجه داشته باشید که بسیاری از مواد غذایی نظیر چیپس، فلافل و... ارزش غذایی ندارند و خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر را افزایش می‌دهند. »
مدیرگروه بیماری‌های غیرواگیر استان هرمزگان با بیان این‌که شیوع بیماری فشارخون در این استان بالاست، توضیح داد: «در حال حاضر، در مقایسه با میانگین کشوری، میزان شیوع فشار خون در این استان در بزرگسالان با 7/24 درصد، رقمی بالاست. هم‌چنین چربی خون هم با 9/43 درصد، بالاتر از میانگین کشوری قرار دارد و همه‌ی این آمارها هشداری برای افزایش شیوع بیماری‌های غیرواگیر هستند. متاسفانه میزان افرادی که در مرز ابتلا به دیابت هستند نیز، قابل‌توجه است. در همین رابطه و با توجه به این‌که رعایت رژیم غذایی مناسب و تحرک کافی، می‌تواند خطر ابتلا به دیابت را به شکل موثری کاهش دهد، نیاز است تا شهروندان آگاهی بیشتری از وضعیت جسمانی خود و الگوهای مناسب زندگی سالم داشته باشند.»
ذاکری با اشاره به برنامه‌های پیشگیری از شیوع بیماری‌های غیرواگیر بیان کرد: «در بخشی از برنامه‌ریزی‌ها، مقرر شد تا کارکنان دولت از نظر بیماری‌های غیرواگیر چک شوند. در حال حاضر در همه‌ی مراکز این استان برای افراد بالای 30 سال خطرسنجی انجام می‌شود و درصورتی‌که خطر هر یک از بیماری‌های غیرواگیر وجود داشته باشد، به متخصص مربوطه ارجاع داده می‌شوند.»
ذاکری با بیان این‌که میزان ابتلا به دیابت به‌شدت در حال افزایش است، گفت: «در چهار شهر بندر عباس، بندر لنگه، قشم و میناب کلینیک‌های دیابت سطح دو راه‌اندازی شده و بهتر است افرادی که مشکوک به ابتلا به این بیماری هستند، به کلینیک‌های دیابت مراجعه کنند. در این کلینیک‌ها، اگر فرد به‌موقع مراجعه کرده باشد، از بروز عوارض دیابت در او جلوگیری می‌شود، ولی اگر بنا بر هر دلیلی بیمار دیر مراجعه کند و نیاز باشد تا او به یک چشم‌پزشک، متخصص کلیه و یا متخصص دیگری ارجاع داده شود، کلینیک‌های مورداشاره با استفاده از ارتباطِ درون‌کلینیکی، بیماران نیازمند را به درمان‌های تخصصی‌تر ارجاع می‌دهند. همه این اقدامات در راستای تلاش برای کاهش عوارض و هزینه‌های مادی و معنوی ناشی از بیماری‌های غیرواگیر است.»
به گفته‌ی این مقام مسئول، در حال حاضر در استان هرمزگان 585 خانه‌ی بهداشت، 100 مرکز خدمات جامع روستایی، 30 مرکز خدمات جامع شهری، 31 مرکز شهری روستایی، 52 پایگاه بهداشتی وجود دارد که مردم می‌توانند با مراجعه به آن‌ها و یک آزمایش ساده، خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر را کاهش دهند. او درباره خطرات ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر گفت: «بیماری‌های غیرواگیر در برخی موارد منجر به معلولیت می‌شود که ممکن است تا آخر عمر فرد را زمین‌گیر کند. هم‌چنین برخی بیماری‌ها مانند فشارخون احتمال بروز بیماری‌های تهدیدکننده‌ای مانند سکته‌های قلبی را افزایش می‌دهد.»
 
نقش رسانه‌ها در ترویج فرهنگ سلامت
با توجه به این‌که آمارها بیانگر افزایش شیوع بیماری‌های غیرواگیر هستند، قطعا تاثیر آگاهی مردم و خانواده‌ها در استفاده صحیح از مواد غذایی را نمی‌توان نادیده گرفت. افزایش سطح سواد سلامت مردم جامعه و بالاتر رفتن آگاهی آن‌ها درخصوص مسائل مرتبط با سلامت یکی از محورهای توسعه پایدار است. در گزارش «طرح بررسی، تحلیل و تدوین سند ملی تغذیه و امنیت غذایی کشور» که طی سال‌های 1391 تا 1394 انجام شد، اطلاعات جامعی درباره‌ی میزان آگاهی مردم از تغذیه سالم منتشر شد. طبق یافته‌های این مطالعه، سهم هزینه خوراک در همه طبقات و در روستاها و شهرها حدود 3/37 بوده است. بنابراین حتی طبقات پردرآمد در روستاها نیز باید یک‌سوم از درآمد خود را صرف هزینه‌های خوراک کنند. با توجه به این‌که بسیاری از   فست‌فودها ارزان‌قیمت هستند و در زمان کوتاهی می‌توان به آن‌ها دست یافت، انتظار می‌رود که حتی در مناطق روستایی نیز  میزان مصرف این نوع غذاها افزایش یابد. 
ذاکری در این مورد گفت: «استان هرمزگان، یکی از استان‌های ناامن غذایی کشور است. متاسفانه شرایط اقتصادی بد خانواده‌ها باعث شده تا فرهنگ تغذیه‌ای سالم چندان رواج پیدا نکند. بسیاری از خانواده‌ها حتی در روستاها نیز، به سمت مصرف فست‌فود از جمله فلافل می‌روند. مصرف این نوع غذاها سبب افزایش کلسترول می‌شود. هم‌چنین به گمان من استفاده از برخی ادویه‌های سنتی مانند سوراغ که بسیار شور هستند، در افزایش ابتلا به فشارخون بی‌اثر نیستند.»
او با اشاره به‌ضرورت فرهنگ‌سازی تغذیه‌ای تصریح کرد: «رسانه‌ها می‌توانند در ترویج فرهنگ مناسب تغذیه‌ای در میان مردم بسیار موثر باشند. ما نیز تلاش داریم تا با برنامه‌ریزی، شرایطی را ایجاد کنیم تا مردم از مواد غذایی سالم همانند میوه، سبزیجات و... بیشتر استفاده کنند و سبد غذایی خانوارها در راستای کنترل بیماری‌های غیرواگیر ارتقا یابد.»
۱۱ آذر ۱۳۹۷ ۱۵:۲۲