سه شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷

اخبار

مجله مدیریت کانتینر جایگاه ایران و بنادر منطقه را بررسی کرد

سایه نگرانی از بازگشت تحریم‌ها

سایه نگرانی از بازگشت تحریم‌ها

آیکوپمس امسال، ارتقای جایگاه ایران در همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را هدف قرار داده است، این مهم اما بدون روشن شدن وضعیت بنادر کشور در مقایسه با بنادر منطقه ممکن نیست. نشریه معتبر «آلفالاینر» شش ماه پیش در گزارش هفتگی خود، با اشاره به رتبه‌های بنادر برتر جهان، اشاره‌ای به رده‌بندی جایگاه بنادر جهان کرده و آورده است: «110 بندر شلوغ جهان، 600 میلیون TEU کانتینر را در سال 2017 میلادی جابه‌جا کرده‌اند که نسبت به 565 میلیون TEU در سال 2016، رشد 1/6 درصدی را به نمایش می‌گذارد».

هم‌چنین در این گزارش آمده است: «در رده‌بندی 10 بندر برتر جهان در سال 2017، تغییر چشمگیری دیده نمی‌شود. بندر شانگهای چین مقام برتر بنادر جهان را به خود اختصاص داده و با جابه‌جایی 40 میلیون و 230 هزار  TEU توانست شش میلیون و 600 هزار TEU بیشتر در مقایسه با بار جابه‌جا‌شده از سوی رقیب خود ـ بندر سنگاپور ـ را به ثبت رساند. هم‌چنین باید متذکر شد که میزان تخلیه و بارگیری بنادر شانگهای و سنگاپور در سال 2017 میلادی نسبت به سال قبل به ترتیب رشد 3/۸ و ۹/8 درصد را نشان می‌دهد. افزون بر این‌ها، بنادر شنزن، نینگبو و هنگ‌کنگ چین به ترتیب جایگاه سوم، چهارم و پنجم را به خود اختصاص داده‌اند. بندر بوسانِ کره جنوبی، گوانگجو و گوینگدوی چین، لس‌آنجلسِ آمریکا، جبل‌علیِ امارات، تیانجینِ چین، روتردامِ هلند، کالانگِ مالزی، آنتورپِ بلژیک، ایکس‌زمینِ چین، کاوشینگِ تایوان، دالیانِ چین، هامبورگِ آلمان، تانگجونگ پلپاسِ مالزی و چابانگ لایمِ تایلند در رده‌های ششم تا بیستم بنادر برتر جهان قرار گرفته‌اند».

شش ماه پس از این گزارش، نشریه تخصصی «مدیریت کانتینر» که همه‌ساله روند جابه‌جایی کالاها در بنادر جهان را بررسی می‌کند، در شماره ویژه خود با اشاره به 100 بندر جهان، نکات جدیدی را از بنادر جهان منتشر کرده است که در زیر به جزئیات بنادر منطقه خواهیم پرداخت. 

 

جبل‌علی - امارات متحده عربی

در سال 2017 میلادی، بندر جبل‌علی جایگاه نهم را در بین بنادر کانتینری جهان از آن خود کرد و با رشدی بیش از چهار درصد نسبت به سال 2016 میلادی به حجم عملیات 15 میلیون و 400 هزار TEU رسید. این رشد در‌حالی اتفاق افتاد که از اواسط سال 2017 میلادی به دلیل اختلاف بین کشورهای حاشیه جنوب خلیج فارس و قطر، تقریبا ترافیک کالا و کانتینرهای عبوری از مبدا و مقصد قطر از طریق بندر جبل‌علی متوقف شد و اکثر آن‌ها به سوی بندر صحار در عمان هدایت شدند. اگر چنین نشده بود، بندر جبل‌علی می‌توانست رکورد بالاتری را هم از لحاظ حجم عملیات به ثبت برساند، به‌خصوص با توجه به انتقال ترانشیپ کانتینرهای خطوط کشتیرانی UASC و Hapag Lloyd که در سال 2017 ادغام و ترافیک آن‌ها از بندر خورفکان به بندر جبل‌علی

اضافه شد.

در سال 2017 میلادی با تکمیل زیرساخت ترمینال کانتینری سوم بندر جبل‌علی، یک و نیم میلیون TEU به ظرفیت پایانه مذکور افزوده شد و کل ظرفیت عملیات کانتینری این بندر به 5/19 میلیون TEU رسید.

بندر جبل‌علی در سال گذشته، 37 دستگاه گنتری‌کرین جدید از ZPMC چین تحویل گرفت و آن‌ها را به‌تدریج جایگزین قدیمی‌ها کرد. هم‌چنین به منظور پاسخگویی به افزایش تردد کشتی‌های عظیم‌الجثه در مسیرهای اصلی بین و درون‌قاره‌ای، پروژه افزایش ارتفاع هفت دستگاه گنتری‌کرین موجود در بندر جبل‌علی آغاز شد تا هم‌چنان این بندر بتواند به‌طور هم‌زمان و با سرعت و سهولت به تعداد بیشتری از کشتی‌های نسل جدید کانتینری که از ارتفاع و طول بیشتری برخوردارند، خدمات ارائه کند. در سال 2017 تعداد 47 دستگاه RMG اتوماتیک نیز برای افزایش سرعت و توان چیدمان محوطه‌های کانتینری، تحویل بندر جبل‌علی شد. علاوه‌بر همه این‌ها، در سال 2017 یک پارکینگ چندین‌طبقه با ظرفیت پذیرش و نگهداری هم‌زمان 12 هزار خودرو در بندر جبل‌علی به مرحله بهره‌برداری

رسیده است.

 

خورفکان - امارات متحده عربی

بندر خورفکان در سال 2017 میلادی با انجام عملیات دو میلیون و 321 هزار و 360 TEU، 36 درصد کاهش را نسبت به سال 2016 میلادی تجربه کرد و از جایگاه 39 به رده هفتاد ‌و ‌ششم دنیا رسید. عمده‌ترین دلیل این افت چشمگیر، از دست رفتن یک مشتری بزرگ به نام UASC بود که در سال 2017 میلادی در هاپاگ لوید آلمان ادغام شد و مجموع ترافیک این دو کشتیرانی پس از ادغام، از خورفکان به جبل‌علی منتقل شد. با این وجود، طرح‌های توسعه بندر خورفکان هم‌چنان در دست انجام است که بر تطویل اسکله‌ها و افزایش مساحت و ظرفیت محوطه‌های کانتینری تمرکز دارد. سیستم‌های رایانه‌ای جدید نیز در این بندر جایگزین سامانه‌های قبلی برنامه‌ریزی و کنترل عملیات شده‌اند. خورفکان در سال گذشته، برای اولین بار در تاریخ فعالیت خود توانست پذیرای یکی از بزرگ‌ترین کشتی‌های کانتینربر جهان متعلق بهکشتیرانی CMA CGM با بیش از 400 متر طول و ظرفیت حمل 20 هزار و 600 TEU  کانتینر باشد که برای این بندر رکوردی قابل‌توجه محسوب می‌شود.

 

خلیفه (ابوظبی) - امارات متحده عربی

بندر خلیفه در سال 2017 میلادی کاهش 9 درصدی را تجربه کرد و یک میلیون و 400 هزار و 436 TEU عملیات داشت. با وجود این کاهش و سقوط از رده هشتاد ‌و ‌هفتم به رتبه صد ‌و ‌دوم در سال 2017، بندر خلیفه برنامه‌های گسترده‌ای را برای توسعه دارد. در همین رابطه شرکت Cosco Shipping Ports که زیر‌مجموعه خط کشتیرانی کاسکوی چین (سومین خط کشتیرانی کانتینری دنیا) است، ساخت ترمینال کانتینری دوم این بندر را با یک هزار و 200 متر اسکله جدید با عمق 18 متر و 60 هکتار محوطه کانتینری در پی انعقاد یک قرارداد 35 ساله با بنادر ابوظبی، کلنگ‌زنی کرد. ترمینال کانتینر شماره یک بندر خلیفه،

2/5 میلیون TEU ظرفیت دارد و با تکمیل احداث ترمینال دوم، 1/5 میلیون TEU دیگر به این ظرفیت افزوده می‌شود.

از سوی دیگر، بندر خلیفه با خط کشتیرانی MSC (دومین خط کشتیرانی کانتینری جهان) برای انجام سرمایه‌گذاری به مبلغ 1/1 میلیارد دلار در جهت ایجاد ترمینال کانتینری سوم به توافق رسیده است که مجموع ظرفیت این بندر را ظرف پنج سال آینده به 5/8 میلیون TEU می‌رساند.

به نظر می‌رسد که در آینده نزدیک خطوط کشتیرانی کاسکو و MSC و در پی آن اتحاد 2M (که خط کشتیرانی مرسک نیز بخشی از آن است)، بخش عمده‌ای از فعالیت‌های خود در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه ـ به‌ویژه در عرصه ترانشیپ کانتینر ـ را بندر خلیفه منتقل کند که این یک ضربه کاری به جایگاه بندر جبل‌علی در عرصه رقابت‌های منطقه‌ای خواهد بود.

ترمینال کانتینری بندر ابوظبی که در سال 2017 تنها پایانه کانتینری اتوماتیک منطقه محسوب می‌شد، اعلام کرده است که تا پایان سال 2018 میلادی، 58 دستگاه RMG اتوماتیک جدید را علاوه‌بر 54 دستگاه قبلی از شرکت KONE CARNE تحویل می‌گیرد تا برای تجهیز ترمینالی که به‌طور مشترک با خط کشتیرانی MSC در حال ساخت دارد، به‌کار گیرد.

در همین حال، ساخت یک اسکله 550 متری برای کشتی‌های رو ـ رو و ترمینال خودروهای وارداتی با وسعت 30 هکتار نیز در بندر خلیفه در دست انجام است. در منطقه آزاد ابوظبی نیز که به KIZAD معروف است، 105 باب انبار با مساحتی بیش از 115 هزار متر مربع در حال احداث است تا برای پاسخگویی به فعالیت‌های لجستیکی و ارزش‌افزوده خطوط کشتیرانی، شرکت‌های فورواردری و صاحبان کالا به‌کار

گرفته شوند.

 

دمام - عربستان سعودی

بندر دمام در سال گذشته میلادی با کاهش 11 درصدی در حجم عملیات خود روبه‌رو شد و درنهایت توانست عملیات یک میلیون و 582 هزار و 41 TEU را به انجام برساند و جایگاه نودمِ دنیا را در سال 2017 کسب کند؛ یعنی شش پله پایین‌تر از رده سال قبل. این بندر با بهره‌گیری از مشارکت دیرینه با دو اپراتور مهم بین‌المللی یعنی HPH و PSA در دو ترمینال خود با وجود کاهش در حجم عملیات، در سال گذشته هشت دستگاه ترانس‌تینر (RTG) را به ناوگان تجهیزاتی خود اضافه کرد و برنامه افزودن 700 متر اسکله عمیق را دنبال می‌کند که ظرفیت این بندر را 900 هزار TEU در سال افزایش می‌دهد.

 

ام‌القصر - عراق

بندر ام‌القصر در نزدیکی بصره‌ی عراق یک قطب جدید برای فعالیت‌های کانتینری در منطقه محسوب می‌شود، به‌طوری‌که در سال 2017 میلادی بیش از یک میلیون و 300 هزار TEU عملیات کانتینری در آن انجام شده که 200 هزار TEU از آمار فعالیت آن در سال 2016 بیشتر است. دولت عراق با وجود صحبت‌های مختلفی که در مورد اجرای طرح احداث یک مگاپورت در جزیره فاو مطرح بود و علی‌رغم مواجهه با مشکلات سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اجتماعی و به‌ویژه نبرد با داعش، اهتمام ویژه‌ای را برای توسعه و فعال ساختن بندر ام‌القصر به‌کار بست که در مجاورت بنادر ایرانی امام خمینی‌(ره) و خرمشهر قرار دارد، و با مشارکت حداقل پنج شرکت بین‌المللی مختلف که در بین آن‌ها نام شرکت‌هایICTSI، CMA CGM، Gulftainer،Misnaf و Martrade دیده می‌شود، تا حد زیادی به این مهم نائل شد.

یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های کانتینری بندر ام‌القصر که «ترمینال دروازه بصره» نام دارد، از سال 2014، در فاز اول طی قراردادی 150 میلیون دلاری برای بازسازی و بهره‌برداری بلندمدت 13 ساله از اسکله‌های 19، 20 و 21 این بندر شکل گرفت. در اکتبر سال 2017 نیز فاز دوم طرح توسعه بندر ام‌القصر در محدوده اسکله‌های 25 و 26 و 27 آغاز شد که 100 میلیون دلار سرمایه‌گذاری جدید را طی یک قرارداد 26 ساله در پی خواهد داشت. این در‌حالی است که بنادر امام خمینی‌(ره) و خرمشهر با وجود موقعیت خوب جغرافیایی و امکان دسترسی به قطب بزرگی از مراکز صنعتی و جمعیتی کشور، توفیق درخور توجهی برای افزایش آمار فعالیت خود در حوزه عملیات کانتینری نیافته‌اند.

 

صحار - عمان

بندر و منطقه آزاد صحار که از سال 2004 فعالیت خود را آغاز کرده، در منطقه‌ای با وسعت چهار هزار و 500 هکتار بیرون از تنگه هرمز و خلیج فارس واقع شده است که تلاش فراوانی از سوی دولت عمان و شرکای بین‌المللی آن برای توسعه این بندر در جهت تبدیل به یک مکان مناسب برای توسعه کسب‌و‌کار در مسیر تجارت جهانی بین شرق دور، اروپا، آسیا و خاورمیانه به‌کار گرفته شده و سرمایه‌گذاری بیش از 25 میلیارد دلار برای تحقق این هدف در حال انجام است.

ظرفیت پایانه کانتینری بندر صحار که توسط HPH اداره می‌شود، در‌حال‌حاضر 5/1 میلیون TEU است که در سال 2017 آماری بالغ بر 840 هزار TEU عملیات داشته است. همین آمار در سال 2016، 620 هزار TEU بود. یکی از عمده‌ترین دلایل این رشد، سرعت عمل مسئولین دولتی و مدیران ترمینال کانتینر بندر صحار در زمینه جذب ترافیک محمولات مربوط به کشور قطر بود که توانستند از طریق بندر صحار ترانشیپ شوند، چرا که به علت اختلافات کشورهای عربی و تحریم قطر توسط عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین، امکان تردد کالا و کانتینرها از مبدا و به مقصد قطر از طریق سایر بنادر عربی منطقه و به‌ویژه جبل‌علی از بین رفته بود. بنادر ایرانی (به‌خصوص بندرعباس و بوشهر) هم که در پی وقوع چنین شرایطی، فرصتی استثنایی برایشان مهیا شده بود، مطابق معمول به دلیل اطاله تصمیم‌گیری بخش دولتی، عدم ریسک‌پذیری اپراتورهای بندری و نبود توان ساماندهی شبکه کشتیرانی فیدری به مقصد دوحه، نتوانستند سهم زیادی در این رابطه به دست آورند. کارشناسان اعتقاد دارند، بازگشت تحریم‌های جدید بر علیه ایران ناشی از خروج ایالات متحده از توافق بین‌المللی برجام، فرصت‌های جدیدی در جهت افزایش آمار فعالیت‌های کانتینری در سال‌های 2018 و 2019، پیش روی بندر صحار قرار می‌دهد.

 

حمد - قطر

کشور قطر اواسط سال 2017 میلادی دچار تحریم بی‌سابقه توسط همسایگان عرب خود در منطقه خلیج فارس شد و آن‌ها راه‌های حمل‌و‌نقل زمینی به این بندر را مسدود کردند. با این وجود، آماده‌شدن به موقع فاز اول بندر حمد برای پذیرش کشتی‌های لاینر با سایزهایی بین 9 هزار تا 14 هزار TEU و هم‌چنین اعلام بی‌طرفی عمان در مناقشه عربی منطقه که راه استفاده قطری‌ها از بندر صحار و سلاله را برای ترانشیپ کانتینرهایشان گشود، باعث شد که بندر حمد در اولین سال فعالیت خود به رکورد 775 هزار TEU دست بیابد، در‌حالی‌که در سال 2016 و قبل از افتتاح فاز اول بندر حمد، 650 هزار TEU عملیات کانتینری در بندر قدیمی دوحه انجام شده بود. در این گزارش پیش‌بینی شده است که در پایان سال 2017 میلادی، آمار عملیات کانتینری بندر حمد که با سرمایه‌گذاری سنگین دولت قطر ساخته شده و فاز اول آن نیز به بهره‌برداری رسیده است، بتواند به 3/1 میلیون TEU برسد.

۱۱ آذر ۱۳۹۷ ۱۵:۱۸