چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷

اخبار

درآمدی بر عکس‌های دریاییِ حسن بَردال

انعکاس دریا

انعکاس دریا
دریا علاوه بر منافع اقتصادی، فرهنگ و زندگی اجتماعی ساحل‌نشینان را هم دستخوش تاثیرات گسترده‌ای می‌کند. در زندگی اجتماعی ساحل‌نشینان، همه‌چیز تحت تاثیر دریاست. آداب و رسوم، صنایع بومی، عادات و رفتار مردم، پوشش و آرایش، معماری و مبلمان شهری، و حتی زبان و لهجه‌ها تحت تاثیر و ملهم از آب و دریاست. زندگی اجتماعی هر منطقه‌ای از نوعی انسجام برخوردار است که تحت تاثیر جغرافیای منطقه در طول زمان شکل می‌گیرد؛ نوعی هارمونی که فرهنگ و زندگی مردم را بسان یک قطعه‌ی موسیقی از ابتدا تا انتها بر روی یک روال سازمان‌یافته پیش می‌برد. هم‌چنین بسیاری از عادات مردم تحت تاثیر مختصات و مشترکات جغرافیایی شکل می‌گیرد، به‌طوری که روحیه و آرامش روانی مردم تا حد زیادی با این مختصات پیوند دارد. برای همین وقتی می‌بینیم، به‌عنوان مثال، در میدانی در فلان شهر در حاشیه‌ی کویر، مجسمه‌ی دلفین نصب می‌شود، نه تنها دلچسب نیست بلکه مثل یک نتِ خارج که در وسط یک قطعه‌ی موسیقی نواخته می‌شود، از نظر بصری آزاردهنده نیز هست. زیرا سنخیتی با عادات بصری مردم آن منطقه ندارد. همین مجسمه در جایی مانند جزیره «هنگام» که سواحل آن زیستگاه دلفین‌هاست، نه‌تنها آزاردهنده نیست، بلکه به‌دلیل هماهنگی با عادات بصری مردم آن‌جا بسیار هم خوشایند است. و یا وقتی رودخانه‌ی زاینده‌رود که در طول اعصار با جان و روح اصفهانی‌ها آمیخته شده و فرهنگ ویژه‌ای را برای آنان شکل داده است، خشک می‌شود، مردم اصفهان دچار افسردگی می‌شوند. 
هنر به‌شدت از جغرافیای زیست هنرمند تاثیر می‌گیرد. در شعرهای نیما یوشیج، جنگل و کوهستان دو عنصر برجسته است. در شعرهای یدالله رویایی، کویر جایگاه ویژه‌ای دارد. شعرهای منوچهر آتشی نیز نمونه‌ی درخشانی از هم‌زیستی شاعر با طبیعت و جغرافیای زادگاه او - یعنی جنوب - است. در موسیقی سرخ‌پوستان، انعکاس آواها را می‌توان در دل دره‌های گسترده و پهناور به‌راحتی حس کرد. محیط زندگی هنرمند یکی از منابع مهم الهامات و خلاقیت‌های هنری است. بنابراین کاملا طبیعی است که انتظار داشته باشیم در آثار هنرمند عکاسی که در حاشیه‌ی دریا زندگی می‌کند، زندگی دریایی و مناسباتی را دریابیم که از رابطه‌ی عمیق انسان و دریا نشات می‌گیرد؛ رابطه‌ای که بسیار فراتر از ثبت فریم‌های صرفا چشم‌نواز و رعایت نکات اساسی تکنیکی است. 
در عکس‌های حاضر ما با آثاری از حسن بَردال روبه‌رو هستیم؛ عکاسی که اهل بندر عباس است و سال‌هاست از دریا و زندگی دریایی عکاسی می‌کند. همین پشتوانه لااقل برای من توقع زیادی از او ایجاد کرده است پس از این‌همه سال. از او دیگر انتظار ثبت فریم‌های صرفا چشم‌نواز و ترکیب‌بندی‌های دلچسب و سایه‌روشن‌ها و رنگ‌های درخشان نمی‌رود، بلکه از او انتظار داریم که به‌مثابه یک هنرمند تیزچشم و تحلیلگر، تاثیراتی را که آب و دریا در حیات اجتماعی هرمزگان گذاشته است، موشکافانه ثبت، ضبط و ارائه نماید. 
عکس‌های حاضر که بردال از آرشیو سال‌ها عکاسی خود از دریا، انتخاب کرده، همگی از ترکیب‌بندی‌های درست، پردازش‌های تکنیکی قابل قبول، اجراهای سالم و ارائه بی‌نقصی برخوردار هستند، اما آیا مبین رابطه میان انسان و دریا ـ آن‌طور که گفته شد ـ نیز هست؟ آیا عنصر مشترک دریا به تنهایی برای بیان چنین رابطه‌ای کافی است؟ بردال در این عکس‌های خود چه می‌خواهد بگوید؟ با توقعات عوامانه، چشم‌اندازهای طبیعی دریا جذابیت‌های خاص خود را دارد اما برای یک بیننده‌ی آگاه که فراتر از انتظارات عوامانه به عکس می‌نگرد، نگاه‌های ساده و رمانتیک به مشاغل سنتی دریایی مانند ماهی‌گیری زنان، لنج‌سازی یا جمع‌آوری شاخه‌های درختان حرّا به تنهایی کافی نیست. اگرچه بردال در این عکس‌ها گوشه‌چشمی به این موضوعات هم دارد، اما توقعات بینندگان حرفه‌ای را در این مورد برآورده نکرده است. او عکاس خوبی است و تاکنون عکس‌های گویایی از او دیده‌ایم، اما این عکس‌ها گویای توانایی‌های واقعی عکاسی او نیست. اگرچه نباید انتظار داشت که با چند عکس بشود به تمام جنبه‌های چنین موضوع گسترده‌ای پرداخت، اما می‌توان به نوع نگاه و بینش عکاسانه پی برد.
شک ندارم که بردال عکس‌های بسیار بهتری از زندگی دریایی دارد، ولی تجربیات من در طی سال‌ها رابطه‌ی نزدیک با قشرهای گوناگون عکاس ـ با گرایش‌ها و توانایی‌های متفاوت ـ بار دیگر این نکته را به من یادآوری می‌کند که خود عکاس برای انتخاب عکس‌های خودش معمولا باصلاحیت‌ترین فرد نیست. زیرا در انتخاب‌هایش تحت تاثیر مسائل حاشیه‌ای متعددی قرار می‌گیرد که ربطی به خود عکس ندارد ولی قضاوتش را جهت می‌دهد. این موضوع را نباید به حساب ضعف و ایراد عکاس بگذاریم. در واقع یک واکنش روانی است که مسائل حاشیه‌ای و بی‌ربط به عکس را در قضاوتش دخالت می‌دهد. برای همین در بسیاری از نشریات معتبر، خود عکاس در انتخاب عکس‌هایش به‌قصد انتشار دخالت نمی‌کند و این کار توسط دبیر عکس صورت می‌گیرد. بسیاری اوقات عکاسان نمی‌توانند به‌عنوان مثال از انتخاب عکسی که با دردسر و دشواری تهیه کرده‌اند ولی عکس خوبی هم از کار درنیامده، چشم‌پوشی کنند. شرایط زمان عکسبرداری، هزینه‌ها و مشکلاتی که هنگام عکاسی‌کردن برای آنان وجود داشته، معمولا در انتخاب‌هایشان تاثیر می‌گذارد. در مورد حسن بردال نیز شک ندارم که عکس‌های بسیار بهتری از این موضوع، یعنی دریا و بندر، در آرشیو خود دارد.|
۱ آبان ۱۳۹۷ ۱۱:۱۱