چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷

اخبار

آیا ایران می‌تواند روزی به‌عنوان یک سازنده کشتی در جهان مطرح شود؟

مارپیچِ کشتی‌سازی در ایران

مارپیچِ کشتی‌سازی در ایران

تعداد شرکت‌هایی که با نام کشتی‌ساز در کشور مشغول به‌کار هستند، کم نیست. ساخت شناورهای ریز و درشت، نفتکش، لندینگ کرافت، یدک‌کش، بارج و‌... از جمله فعالیت‌هایی است که بر عهده بیش از 20 شرکت موجود در کشور است. در این بین، دو هلدینگ بزرگ مجتمع کشتی‌سازی و صنایع فراساحل ایران (ایزوایکو) و شرکت صنعتی دریایی ایران (صدرا) از شناخته‌شده‌ترین این شرکت‌ها محسوب می‌شوند که بی‌شک بسیاری از فعالان در حوزه حمل‌ونقل دریایی با آن‌ها آشنایی دارند. با رونمایی طرح تحول صنعت دریایی کشور در شهریورماه، برای بار دیگر بحث خودکفایی در صنعت دریایی و کشتی‌سازی مطرح شد. این طرح که بناست با محوریت سازمان صنایع دریایی وزارت دفاع پیگیری شود، این‌بار با جدیت بیشتری در دستور کار قرار گرفته است. محمد شریعتمداری، وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران در مراسم رونمایی از این طرح، بار دیگر تاکید کرد که باید در صنعت ساخت و تولید کشتی خودکفا باشیم. اظهارنظری که برخی از کارشناسانی که دستی در کار دارند، آن را مشروط به ساخت برخی شناورهایی می‌دانند که بزرگ‌مقیاس نیستند و تجربه ساخت آن‌ها نیز در کشور وجود دارد. آن‌ها معتقدند که نمی‌توان و نباید هزینه‌ و زمان را در رقابت با رقبای خارجیِ صنعت حمل‌ونقل دریایی و به بیانی دیگر در بحث تجارت، نادیده گرفت و صرفا بر خودکفایی «ساخت کشتی» در داخل تاکید داشت. با این حال طیف مقابل می‌گویند حتی اگر این ایده زمان‌بر باشد و هزینه‌زا، باید در راه تحقق آن گام برداریم تا با گذر زمان بتوانیم در این بخش، به توانایی لازم در رقابت برسیم. اما پرسش اصلی این‌جاست که اصرار بر خودکفایی در تمامی بخش‌ها، آن‌هم در زمانه‌ای که جهان رو به سمت تعاملات صنعتی، تولیدی و اقتصادی آورده تا بتواند زمان و هزینه‌ها را کاهش دهد، از کجا و بر اساس چه نظریه‌ی کارشناسانه‌ای می‌آید؟ 

در یک بررسی اجمالی بین سه پروژه بزرگ ساخت کشتی در کشور از سوی ایزوایکو به‌عنوان بزرگ‌ترین کشتی‌سازی در خاورمیانه با سه کشتی‌ساز بزرگ و مطرح جهانی می‌توانیم به این نتیجه برسیم که ساخت کشتی در داخل از حیث زمان (سه برابر)، قیمت تمام شده (دو برابر) و برگشت سرمایه (سه برابر) با نمونه‌های خارجی آن فاصله دارد. این در‌حالی است که چند سال پیش هم نایب‌رئیس انجمن کشتیرانی ایران و خدمات وابسته در یک نشست خبری گفته بود: «هزینه ساخت یک کشتی در ایران برابر با خرید 5/2 کشتی از کشورهای خارجی است.»

در این‌جا قصد داریم مروری داشته باشیم بر اظهارنظرهای گوناگونی که در سال‌های مختلف نسبت به ساخت کشتی در داخل مطرح

شده است. 

وقتی در سال 1395 پس از امضای توافقنامه برجام، حرف از امضای قرارداد ساخت هشت فروند کشتی با کره از سوی شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران به میان آمد، صدای سازندگان کشتی در داخل بلند شد. مدیرعامل ایزوایکو در یک نشست خبری که در بندرعباس برگزار کرد، با انتقاد به سفارش کشتی به کره، واکنش تندی نشان داد و حتی اشکش درآمد. حمید رضاییان در این نشست اذعان داشت که صنایع کشتی‌سازی ایران در گذشته‌ی نه‌چندان دور کارنامه خوبی از خود به‌جا نگذاشته است، اما درد بزرگش این است در‌حالی‌که این صنعت توانسته در سال‌های اخیر مشکلاتش را مدیریت و اقیانوس‌پیمایش را روانه دریا کند، دیگر کارفرمایان داخلی‌اش حاضر به اعتماد به آن نیستند. او با قاطعیت گفته بود، حاضر است تعهد بدهد، سفارش کار مشتریان داخلی را امروز به دور از مشکلات گذشته، کاملا رقابتی، با گواهینامه‌های بین‌المللی و در زمان مقرر تحویل بدهد، اما کارفرمایان داخلی دیگر حاضر نیستند به او اعتماد کنند.

یکی از اشاره‌های رضاییان به ساخت پنج فروند کشتی با ظرفیت دو هزار و 200 TEU کانتینربر است که شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، دی‌ماه سال 1379 در راستای حمایت از تولید داخل به ایزوایکو سفارش داده بود. 16 سال طول کشید تا سه فروند از این کشتی‌ها آماده و به ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران بپیوندد. موضوعی که کماکان نقل محافلِ انتقاد از صنعت کشتی‌سازی

داخلی است. 

 

هزینه کشتی‌ساز شدن را همه باید بدهند

مدیرعامل ایزوایکو گفته بود، آمادگی دارد در هر تناژی نیازهای ساخت کشتی‌سازی جمهوری اسلامی ایران را تامین کند. او می‌گوید هزینه کشتی‌ساز شدن این مملکت را همه باید بدهند، از رسانه‌ها گرفته تا کشتی‌سازها و کشتی‌دارها. اگر همه تلاش کنند، مملکت کشتی‌ساز می‌شود. ما بوده‌ایم که کره‌ای‌ها را کشتی‌ساز کرده‌ایم. 

آن‌چنان که خبرگزاری فارس نقل کرده، در آن نشست رضاییان تاکید می‌کند: در سال‌های اخیر کشتی‌سازی کره که اساس کار خود را از ما گرفته، بسیار موفق عمل کرده و این در‌حالی بود که مدیر کره‌ای می‌گفت اولین کشتی را که ساختیم، به دلیل نداشتن استانداردهای لازم نتوانستیم به دریا ببریم، اما امروز اولین کشتی ساخت ایران یعنی اقیانوس‌پیمای ایران ـ شهرکرد در مسیر ایران ـ هامبورگ کار می‌کند.

او در ادامه‌ی صحبت‌هایش گریزی هم به موضوع ساخت اقیانوس‌پیمای ایران ـ کاشان به‌عنوان کامل‌ترین شناور ایران می‌زند و می‌افزاید: آلمانی‌ها تمام تلاششان این بود که کار ما کند باشد، در‌حالی‌که ما قادریم در سطح 300 هزار تن کشتی‌ بسازیم. 

بدقولی کره‌ای‌ها برای تحویل سفارشات کشتیرانی

مدیرعامل صدرا هم درست یک ماه قبل از نشست مدیرعامل ایزوایکو در یک نشست خبری با بیان این‌که آمادگی ساخت 10 فروند از کشتی‌های سفارش داده شده به کره جنوبی را داریم، گفته بود: یک شرکت دولتی چینی برای تامین فاینانس این پروژه اعلام آمادگی کرده است. محمدرحیم دهقانی، در گفت‌وگو با ایلنا با اشاره به رایزنی‌ها با شرکت کشتیرانی برای اخذ سفارش ساخت 10 فروند کشتی گفت: شرکت کشتیرانی در سال 2008 قرارداد ساخت 27 فروند کشتی را با کره جنوبی به امضا رساند و پیش‌پرداخت 220 میلیون دلاری هم برای این قرارداد پرداخت، اما کره‌ای‌ها پس از گذشت مدتی اعلام کردند که نمی‌توانند این سفارش‌ها را در موعد مقرر تحویل دهند و تا به‌امروز هم هیچ‌یک از 27 فروند کشتی مورد قرارداد با کره‌ای‌ها با شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی تحویل داده نشده است. چرا زمانی‌که شرکت کره‌ای هشت سال در تحویل سفارش‌ها تاخیر دارد، شرکت‌ کشتیرانی اعتراضی به این موضوع نمی‌کند در‌حالی‌که در سال 2008، مبلغ 220 میلیون دلار برای این معامله پرداخت کردند؟ من معتقدم این‌که گفته می‌شود شرکت‌های تولیدکننده داخلی در تحویل سفارش تاخیر دارند، بهانه‌هایی است که مطرح می‌شود تا بتوانند از خارج خرید داشته باشند، چرا که خرید از شرکت‌های خارجی برای شرکت‌های ایرانی، مزیت‌هایی از جمله استفاده از فاینانس دارد. او ادامه داد: رایزنی‌هایی را با معاون اول رئیس‌جمهوری برای لغو قرارداد کشتیرانی با کره‌ای‌ها انجام داده‌ایم که در ازای آن، 27 فروند کشتی در شرکت‌های کشتی‌سازی داخلی تامین شود.

 

واکنش فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیاء‌(ص) 

به قرارداد خرید کشتی از کره

این در‌حالی است که مشاور مدیرعامل کشتیر‌انی تاکید کرده، سازندگان داخلی درحال‌حاضر توان ساخت کشتی‌ با تکنولوژی‌های روز را ندارند. علی‌اکبر غنجی، مشاور مدیرعامل کشتیرانی علاوه‌بر این تاکید کرده بود که دلالی و واسطه‌گری خرید لوازم و ماشین‌آلات، پشت این فرافکنی‌هاست. او به بدعهدی سازندگان داخلی اشاره کرده و گفته بود شرکت‌های داخلی، مونتاژکارند و ما خود بدون واسطه می‌خواهیم سفارش ساخت کشتی بدهیم و پول‌هایی را زنده کنیم که در زمان تحریم در کره فریز شده است. فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء‌(ص) هم پا به میدان نهاده، خطاب به روحانی گفته بود: «بی‌‌اعتنایی به توان داخلی از سوی کشتیر‌انی ایران، خیانت است.» سرتیپ پاسدار عبادالله عبدالهی در نشست خبری خود به این قرارداد واکنش نشان داده و گفته بود: «رئیس‌جمهور باید قرارداد ساخت ۱۰ فروند کشتی با کشور کره‌جنوبی را لغو کند و اگر این کار صورت نگیرد، دیگر نمی‌توان به شعارها و حرف‌ها اعتماد کرد.» او در سخنان گلایه‌آمیز خود از کشتیرانی ایران، به ارائه پیشنهادی پرداخته و گفته بود: «ما حاضریم با ایجاد کنسرسیومی از شرکت‌های داخلی چون صدرا و ایزوایکو و به‌صورت EPCF با 85 درصد فاینانس و 15 درصد سهم داخلی، این قرارداد را برای ساخت 10 فروند کشتی در داخل کشور اجرا کنیم.» 

فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء‌(ص) گفته بود: کره‌ای‌ها هشت سال پیش 215 میلیون دلار گرفته بودند تا برای ما کشتی بسازند، اما به تعهداتشان عمل نکردند. امروز با وجود توان داخلی و لزوم فعال‌سازی ظرفیت‌ها برای رفع مشکل بیکاری، می‌توانیم در داخل کشور اقدام به ساخت کشتی کنیم اما بسیار جای تعجب است که نهادها و سازمان‌هایی اقدام به امضای چنین قراردادهایی می‌کنند. این گفته فرمانده خاتم‌الانبیاء‌(ص) درحالی مطرح می‌شود که مشاور مدیرعامل کشتیر‌انی ایران در گفت‌وگویی که پس از انعقاد قرارداد با هیوندای کره داشت، به جزئیات این قرارداد پرداخته و گفته بود: «در سال 2008، قراردادی با کره برای ساخت 17 کشتی منعقد شده و مبلغی در حدود 227‌ میلیون دلار پول هم به دو کارخانه STP و HHI پرداخت شده بود که در زمان تحریم این پول‌ها در کره فریز و کشتی‌ها نیز ساخته نشدند.»

به گفته او، بعد از برجام، یکی از مهم‌ترین اقدامات کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، پیگیری پول فریزشده در کره و اقامه دعوا علیه این کشور یا طلب کشتی‌های سفارش‌داده‌شده بود، اما کره‌ای‌ها هم در مقابل ادعا داشتند که تحریم‌ به دلیل مشکل کمپانی‌های کره‌ای نبوده و آن‌ها هم به دلیل خرید مواد اولیه برای ساخت کشتی و کاربردنداشتن آن، دچار ضرر و زیان شده‌اند و اگر علیه آن‌ها اقامه دعوا کنیم، این احتمال وجود دارد که ایران مجبور به پرداخت خسارت به کره هم بشود.

 

پول سوخته‌ی دولت احمدی‌نژاد زنده شد

در پی گله‌گزاری قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء‌(ص) از بستن قرارداد ساخت 10 فروند کشتی با هیوندای کره و خائن‌دانستن هر آن‌کس که توان داخلی را نادیده بگیرد از سوی فرمانده آن، معاون‌اول رئیس‌جمهور در دوازدهمین همایش سراسری مدیران این قرارگاه، پاسخ سردار عبداللهی را داد. اسحاق جهانگیری به بیان جزئیات قرارداد کشتیرانی ایران با کره پرداخت و گفت این قرارداد در سال 2008 (دولت محمود احمدی‌نژاد) امضا شده است و در آن زمان بیش از 25 درصد از مبلغ قرارداد به شرکت کره‌ای پرداخت شد و پس از آن به دلیل تحریم‌ها، امکان پرداخت مابقی مبلغ قرارداد فراهم نشد و چون این شرکت کره‌ای، ساخت کشتی را آغاز کرده بود، علیه ایران شکایت و ادعای خسارت کرد و اخیرا پس از توافق برجام، مذاکرات جدیدی با این شرکت انجام و مقرر شد که این شرکت از شکایت خود صرف‌نظر کند و خوشبختانه پذیرفته شد که این قرارداد با کاهش 25 درصدی در مبلغ اجرا شود. 

با مرور این اخبار اما نباید یک نکته را از یاد برد. هرچند در آن سال‌ها در نهایت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران توانست سفارش کشتی را به کره‌ای‌ها بدهد تا پول ایران را زنده کند، اما با خبری که از ورشکستگی کشتی‌سازی صنایع سنگین هیوندای کره جنوبی می‌رسد، باز هم سرنوشت پول‌هایی که در آن‌جا بلوکه شده، به‌همراه کشتی‌های تحویل داده نشده، مشخص نیست.|

 

۱ آبان ۱۳۹۷ ۰۹:۳۸