جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷

اخبار

ضرب‌المثل‌های دریایی

برخلاف «باران» که هم در بعضی از مناطق نام مردان است و در خیلی از مناطق نامی برای زنان، «دریا» همیشه زن بوده است. این زن عشوه‌گر هم زایش دارد و هم مرگ، و هم قهر و خشم دارد و هم لطف و مهر.
ضرب‌المثل‌ها که محصول فرهنگ شفاهیِ ماست و بعدها به شکل مکتوب درآمده‌اند، تصویری چندوجهی از این بانوی آبی‌پوش می‌دهند. گاهی نسل جدیدتر از ترکیب ضرب‌المثل‌ها هم سر شوخی را با او باز می‌کنند: «دل به دل راه داره وانگهی دریا شود.» و گاهی او را الگوی خود قرار می‌دهند: «دریا باش تا نگندی.»
آرامش دریا پر از زیبایی و نعمت است و خشم دریا گاهی خانمان‌برانداز. این ضرب‌المثل‌ها هدیه‌هایی از دل فرهنگ شفاهی است برای این بانوی مهربان و گاهی خشمگین.
 
آب دریا در مذاق ماهی دریا خوش است.
آب از جوب به دریا می‌رود.
آب دریا را اگر نتوان کشید/ هم به‌قدر تشنگی باید چشید
اگر دریا صدای خودش را بشنود، زهره‌ترک می‌شود.
اگر ماهی فراوان می‌خواهی به دریا برو.
به دریا برود، دریا خشک می‌شود.
به دریا رفته می‌داند مصیبت‌های توفان را.
در خانه‌ی مورچه، شبنمی دریاست.
دل به دریا زدن.
دریا را با قاشق خالی نتوان کرد.
دل به دل راه دارد، وانگهی دریا شود.
ناخدا را شور دریا بر سر شور آورد.
ناخدای هیچ کشتی ضامن دریا نشد.
نان را بینداز توی دریا، ماهی نمی‌فهمد ولی خدا می‌فهمد.
دریا آن‌قدر بزرگ است که با یک کلوخ پر نمی‌شود.
دریا از هیاهوی درون خودش خبر ندارد.
دریا از یک پیاله کم نمی‌شود.
دریا باش تا هرگز نگندی.
دریا به دهان سگ حرام نمی‌شود.
دریا به صدف، صدف به گوهر نازد.
دریا بی‌بارانش نمی‌شود.
دریا پر آش باشد، به فقیر قاشقی نمی‌رسد.
دریا تا قوزک پای فلانی است.
دریا چو پدید شد، تیمم برخاست.
فلانی دریا را خورشت کرد و جنگل را قاشق.
فلانی از آب دریا می‌بخشد.
دریا صدای خود را نمی‌شنود، می‌گوید رودخانه گوش مرا کر کرده.
دریا و کلوخ؟
دریا هر اندازه خشک شود تا زانو آب دارد.
دریا هر قدر عمیق باشد، کمتر صدا می‌کند.
دریا هم پر و خالی می‌شود.
دریا پس از مرگ ما، چه دریا چه سراب.
دریا پر سر و صداست، صبح، مادر یکی پیداست.
دریادلیم و سینه‌ی ما معدن دُر است.|
 
منابع:
ـ فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، دکتر حسن ذوالفقاری، انتشارات معین، چاپ دوم: 1389.
ـ دوازده هزار مثل فارسی، دکتر ابراهیم شکورزاده بلوری، انتشارات به‌نشر، چاپ دوم: 1384. 
۲ مهر ۱۳۹۷ ۱۱:۱۴