دوشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۰
 

آخرین مطالب

نگاهی به مناقشات نام‌گذاری دریایی

دریا گهواره جنگ و صلح

دریا گهواره جنگ و صلح
 

مناقشات دریایی، یکی از قدیمیترین انواعِ درگیریها و جنگها میان دولتهای دنیا بوده و هست. فارغ از خلیجفارس که هر از گاهی، درگیر حاشیهسازی برخی از سودجویان جهانی و هیاهوسازان فرصتطلب میشود، بسیاری از آبراهها و تنگهها و حتی دریاهای محصور در سراسر جهان، باعث و بانی اختلاف میان کشورهای همسایه شده و بعضی اوقات جنگهایی را نیز به راه انداخته است. این مناقشات عموما ریشه در نامگذاری دریاها و آبراهها دارند و شیوههای مدیریت و آرامسازی آنها بسته به نوع کشورهای درگیر، متفاوت است.

 

مناقشه بر سر «دریای جنوبی چین»

شاید حادترین، پرمناقشهترین و جنجالیترین موضوع نام دریایی جهان، بر سر نامگذاری «دریای جنوبی چین» باشد؛ دریایی که چینیها بخش عمده سواحل آن را در اختیار دارند اما کشورهای تایوان، ویتنام، مالزی، برونئی و فیلیپین هم در سواحلی با این دریا همجوارند و همین موضوع، رقابت آشکار و پنهان این کشورها را بر سر این منطقه به وجود آورده و گاه حتی منجر به رویاروییهای سیاسی و نظامی شده است.

در سال 1974 میلادی نبرد «پاراسلز» بین نیروهای دریایی چین و ویتنام در این منطقه درگرفت که در آن یک ناوچه ویتنامی غرق شد و چندین کشتی چینی آسیب دیدند و حدود 80 نفر تلفات روی دست طرفین گذاشت. در سال 1988 هم درگیریهای محدودی در این ناحیه رخ داد و سه کشتی کوچک ویتنامی غرق شد و 400 نفر کشته یا زخمی شدند.

کشورهای همسایه چین در این دریا به رفتار غیرقانونی این کشور در بهرهبرداری از منابع زیر دریا و انحصار ماهیگیری و البته ساخت جزایر مصنوعی در نقاط مختلف دریا، اعتراض دارند. چینیها در سالهای اخیر، حدود سه هزار هکتار زمین مصنوعی به این دریا اضافه کردهاند و جزیرههای مصنوعی بزرگ و مناسب برای فرود هواپیما ساختهاند که به شدت مورد اعتراض سایر کشورها قرار گرفته است.

پکن میگوید که برای استفاده از ایستگاههای آبوهوایی و همچنین برای پناهدادن به قایقهای ماهیگیری تجاری و دیگر کشتیهای غیرنظامی، به این جزایر مصنوعی نیاز دارد، اما سایر کشورها، این جزایر را به عنوان وسیلهای برای گسترش نظامی چین به شمار میآورند.

 

چرا دریای جنوبی چین مهم است؟

با برخی برآوردها، حدود نیمی از تجارت دریایی در جهان از طریق دریای جنوبی چین عبور میکند. این دریا برای ژاپن حیاتی است، چرا که تقریبا 80 درصد نیازهای نفتی خود را از خاورمیانه از طریق همین مسیر وارد میکند. فراتر از آن، اهمیت این دریا به خاطر مواد معدنی و ماهیگیری آن است. با این همه، بیشترین ارزش این منطقه به عنوان یک مسیر تجاری دریایی است. براساس گزارش وزارت دفاع آمریکا، هر ساله حدود 3/5 تریلیون دلار، ارزش کالاهایی بوده که از طریق این دریا عبور میکند که حدود 30 درصد تجارت جهانی دریایی است.

فیلیپینیها سالهاست که نسبت به نامیدهشدن این دریا به نام چین، معترض هستند و بارها رسانههای این کشور بخشی از این دریا را «دریای فیلیپین» نامیدهاند و حتی دولت این کشور دو بار با طرح موضوع در مراکز و مراجع بینالمللی خواستار نامگذاری بخشی از دریا به نام «دریای فیلیپین» شده که البته هر دو بار درخواست آنها رد شده است، اما آمریکاییها آشکارا از فیلیپین در مقابل چین حمایت کرده و درخواستهای این کشور را قانونی و بهحق ارزیابی کردهاند و چین را متجاوز به حقوق سایر
کشورها دانسته
اند.

یکی از آخرین مناقشات این ناحیهی جنجالی مربوط به اقدام اندونزی بود. اندونزی در سال ۲۰۱۷ اعلام کرد که به طور رسمی بخش شمالی دریای چین را که در مجاورت سواحل این کشور قرار دارد، به نام «دریای ناتونا» نامگذاری کرده است. تحلیلگران جهانی این اقدام اندونزی را یک بیانیه سیاسی میدانند که موجب رویاوییهای جدید در این ناحیه خواهد شد. بخشی از دریای تغییر نام داده شده توسط اندونزی، در ناحیه موسوم به «9 خط» قرار دارد که شامل بسیاری از منابع غنی دریایی است.

اندونزی اصرار دارد که تسلط چین بر این منطقه کاملا غیرقانونی است. آنها با چین در مورد حقوق ماهیگیری در اطراف جزایر ناتونا، بازداشت ماهیگیران و گسترش حضور نظامی چین در این منطقه، دچار مشکل هستند تا جایی که سخنگوی دولت اندونزی رسما اعلام کرده: «ما میخواهیم نامگذاری دریا را بهروز کنیم؛ نامی جدید با دستورالعمل معمول جهانی. ما نام تاریخی دریای نوتان شمالی را برای این ناحیه
انتخاب کرده
ایم.»

در طرف مقابل، سخنگوی وزارت امور خارجه چین هم گفته بود که دولت این کشور هیچچیزی در مورد جزئیات این اقدام عجیب نمیداند، اما نام دریای جنوبی چین دارای مقبولیت گسترده بینالمللی است و براساس قوانین جهانی این دریا و نام آن دارای محدودیتهای جغرافیایی روشن است که قابل تغییر نیست.

سایر کشورهای این ناحیه هم خواستار تغییر نام این دریا شدهاند. ویتنامیها قبلا خواستار تغییر نام دریا به نام باستانی آن به زبان ماندارین شده بودند و در این کشور چندین بار تظاهرات عظیم ضدچینی به خاطر این دریا به راه افتاده و حتی درگیریهایی منجر به کشتهشدن چند نفر از اتباع دو کشور هم در پی آن بوده است.

دیگر کشورهای این ناحیه اعلام کردهاند که ترجیح میدهند این دریا به جای «دریای جنوبی چین» به سادگی «دریای جنوبی» خوانده شود. برخی پیشبینیها حاکی از این است که در آیندهای نه چندان دور منازعات بر سر این دریا و اهمیت استراتژیک آن برای این کشورها و البته ژاپن و آمریکا باعث بروز درگیری و حتی جنگ تمام عیار در این ناحیه خواهد شد.

 

مشکل ژاپنی

مشکل معروف دیگر در زمینه نامگذاری دریایی باز هم مربوط به شرق آسیا و چشمبادامیهاست؛ اما این بار موضوع مربوط به کره جنوبی و ژاپن است که از دیرباز بر سر نام یک دریا میان این دو کشور اختلاف داشتهاند. در حال حاضر عموم کشتیهای جهان، این دریا را به نام دریای ژاپن میشناسند و این نامی است که ژاپن مایل است بر این دریا باشد اما کره جنوبی ترجیح میدهد آن را «دریای شرقی» بنامد.

اختلاف شدید ژاپن و کره جنوبی بر سر نام دریای مذکور به اوایل دهه ۹۰ میلادی بازمیگردد. البته ریشه این اختلاف مربوط به زمان جنگ جهانی دوم و رویاروییهای این دو کشور و اشغال شبهجزیره کره، توسط نیروهای ژاپنی است. حافظه تاریخی مردم کره از آن زمان، آکنده از خاطرات تلخ و کشتار و قتلعام است. در سالهای اخیر ارتباطات اقتصادی و حضور خطرِی منطقهای به نام کره شمالی، ژاپن و کره جنوبی را به هم نزدیک کرده اما مساله این دریا هنوز حل نشده است. کارشناسان هر دو کشور میگویند، اصرار آنها برای تغییر نام این دریا، بیشتر به خاطر غرور ملی است و ارتباطی با امنیت ملی و یا منافع اقتصادی ندارد.

در سالهای اخیر چندین بار اختلافات دو کشور جدی شده و در حد رویاروییهای دیپلماتیک پیش رفته که آخرین آن مربوط به سال گذشته میلادی است. در سال 2017 موضوع جزایر «دوکدو» در این دریا باعث افزایش اختلافات سیاسی میان ژاپن و کره جنوبی شد. مجمعالجزایر «دوکدو» که در زبان ژاپنی «تاکه شیما» خوانده میشود، همواره مناسبات ژاپن و کره جنوبی را تحتالشعاع قرار داده است. این مجمعالجزایر در 211 کیلومتری استان «شیمانه»ی ژاپن و در 215 کیلومتری خاک کره جنوبی قرار دارد. کره جنوبی استدلال میکند که جزایر متعلق به سئول است و در قلب مردم کره جنوبی قرار دارد و بنابراین میتواند هر تصمیمی را در راستای حق حاکمیت ملی خود اتخاذ کند. آنها مدعیاند که این جزایر را از سال 1950، یعنی قبل از جنگ با کره شمالی تاکنون تحت کنترل خود دارند. در حال حاضر نیز یک نیروی گشت، به همراه یک فروند بالگرد و همچنین یک فانوس دریایی در این منطقه مستقر کرده و بر آن نظارت میکنند.

یکی از نکات حاشیهای و جالب رویارویی این دو کشور، مربوط به اقدام تلافیجویانه کره جنوبی در قبال انگلستان بود، آن هم درست وقتیکه انگلیسیها اعلام کردند نام «دریای ژاپن» را برای این دریا به رسمیت میشناسند. کرهایها در پاسخ اعلام کردند که از این به بعد مجمعالجزایر فالکلند را ـ که مالکیت آن و آبهای ساحلی آن محل مناقشه انگلستان و آرژانتین بوده و حتی یک بار جنگی تمامعیار بین دو کشور رقم زده ـ به نام جزایر «مالویناس» میشناسند و این به آن معنا بود که در این مناقشه، کرهایها پشتسر آرژانتینیها ایستادهاند!

 

مشکل شبهقاره

مناقشات نامگذاری در دریاها، محدود به همینها نیست اما شاید بامزهترین آنها در مورد یک اقیانوس است! بله، یک اقیانوس! همانطور که احتمالا میدانید، نام اقیانوسهای پنچگانه جهانی توسط نهادها و مراکز جهانی مورد پذیرش قرار گرفته است و دهههاست که همین نامها مورد استفاده در سرتاسر جهان قرار میگیرد، اما منازعات و مناقشات قدیمی دو کشور هند و پاکستان حتی چند باری نام اقیانوس مشهور را هم هدف قرار داده است.

ماجرا از این قرار است که نام «اقیانوس هند» تقریبا قدمتی چند قرنی دارد و همیشه در طول تاریخ با همین عنوان مورد استفاده قرار میگرفته، اما چند باری در تنشهای سیاسی و نظامی میان دو کشور، از سوی پاکستان و از طرف گروههای تندرو و افراطی این کشور این موضوع مطرح شده که چرا چنین نامی باید به اقیانوسی چنین مهم اطلاق شود، درحالیکه صرفا این نامگذاری به نفع کشور هند خواهد بود. در سال ۱۹۸۸ دولت وقت پاکستان خواستار تغییر نام این اقیانوس شد. در این درخواست آمده بود که «نام اقیانوس هند گویای کلیت شبهقاره نیست، چرا که تنها نام هند را مطرح میکند و نام دیگر کشورهای واقع شده در این ناحیه از جهان را مطرح نمیکند.»

جالب است که درخواست عجیب پاکستانیها برای تغییر نام اقیانوس هند، اولین درخواست برای تغییر نام این اقیانوس نبوده است! حتی پیش از اعتراض به نام «اقیانوس هند» از سوی پاکستان، یک کشور دیگر این منطقه، یعنی اندونزی به این نامگذاری معترض شده بود. در ماه ژوئیه سال 1963، اخباری منتشر شد که رئیسجمهوری وقت اندونزی - سوکارنو، که از او به عنوان معمار اندونزی نوین نام میبرند- به اعضای دولت خود دستور داده، مقدمات تغییر نام اقیانوس هند به نام اقیانوس اندونزی را پیگیری کنند. همچنین اعلام شده بود که او قصد دارد نیروی دریایی اندونزی را به اقیانوس هند بفرستد و حضور نظامی کشور خود در این منطقه را تثبیت کند. حتی «ادی مارتا دیناتا» رئیس وقت ستاد نیروهای دریایی اندونزی، دستور تغییر نام این اقیانوس را در مکاتبات اداری کشور صادر کرده بود. جالب اینکه بعدها، مارتا دیناتا سفیر اندونزی در پاکستان شد و شاهد اعتراضات برخی مردم این کشور به نام «اقیانوس هند» هم بود. البته نه اندونزی و نه پاکستان در روند درخواست خود چندان مصر نبودند، شاید به این دلیل که تقریبا امکان تغییر نامی چنین مقبول در سطح جهان عملا نزدیک به صفر ارزیابی میشود؛ شبیه به خلیجفارس که دیگر بههیچعنوان نمیتوان به نامش خدشهای وارد کرد.|

۱ مهر ۱۳۹۷ ۱۵:۲۴