چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷

اخبار

غرقِ دریای زباله

غرقِ دریای زباله

«دریایی از زباله یا دریای بیزباله؟» تفاوت معنایی تنها در دو حرفِ اضافه است. سواحل دو دریای بزرگ شمال و جنوب کشور مثل پیکره عظیم ایرانزمین، حالا در تسخیر آلودگی بهخصوص زبالههایی است که ما تولید و رهاسازی میکنیم.

کاوه مدنی که با فشار فراوان بر عملکردش، مسئولیت معاونت سازمان محیطزیست را رها و ترک وطن کرد، با چالشی به نام #بی_زباله، نام نیکی از خود در مدت کوتاهی که در ایران بود، به یادگار گذاشت. آمار سرسامآور تولید زبالههای پلاستیکی در ایران موجب شد، مدنی در سازمان محیطزیست در قدم اول، استفاده از آبهای بستهبندی شده را ممنوع کند؛ ممنوعیتی که مقدمهی چالش #بی_زباله شد؛ چالشی که خیلی زود توانست مردم و افرادِ با مسئولیت اجتماعیِ بالا را درگیر خود کند. اتفاقی فرهنگی که میتواند ایران را در برابر موج فزاینده تولید زباله بهنوعی آگاه کند.

* * *

تازهترین اندازهگیریهای سازمان بنادر و دریانوردی نشان میدهد عدد رسمی مساحت بنادر ایران با احتساب سواحلِ جزایر کشور پنج هزار و 780 کیلومترمربع است؛ اندازهای که تجربه سفرهای گردشگران داخلی نشان میدهد چطور یکی از پرزبالهترین سواحل جهان شده است. سواحل حساس و اکولوژیک شمال و دریای خزر علاوه بر آلودگی میکروبی، به سبب ورود پسابهای شهری و خانگی و آلایندههای نفتی و شیمیایی که از کشورهای شمالی ایران به سواحل جنوبی خزر یعنی مرزهای عمیق ایران میرسند، نشان میدهد دریای شمال سواحلی بهشدت نگرانکننده دارد.

سواحل جنوبی البته بهمراتب وضعیت متفاوتی دارند. اگر ایام نوروز و آغاز فصل گرما و هوای معتدل جنوب را فاکتور بگیریم، بیشترین تهاجم جمعیتی ایرانیان به سواحل شمالی کشور است. البته سواحل جنوب از بندر عباس تا بوشهر و حتی سواحل عمان چندان هم از چنبره آلودگی زباله دور نیست، اما بیتردید وضعتی بهمراتب بهتر از شمال کشور دارد. دلیل، ساده است؛ هرچه میزان و تعدد مسافرتهای گردشگران به سواحل افزایش مییابد، آلودگی و انباشت زباله بیشتر میشود. جزیره هرمز نمونه عینی از خفگی تولید زباله در 15 روز نوروز است. جزیرهای زیبا و منحصربهفرد که به دلیل فصول گرم در ماههای دیگر سال، کمتر مورد توجه است اما در اواخر اسفند و اوایل فروردین چنان زیر پای زبالهها میافتد که آنهمه رنگ و آهنگ و زیبایی، به فوریتی به دلهای زباله شباهت مییابد. سواحل بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و جزایر جنوبی در خلیجفارس دست کمی از هرمز در ایام پر تراکم ندارد. پس تکلیف روشن است؛ هرچه فرصت گردشگری به این مناطق بیشتر فراهم شود، میزان آلایندگی این سواحل و دریاهای زیبا بالا میرود.

* * *

سازمان ملل در آماری که چندی پیش منتشر کرده است، تاکید کرده که «بخش بالایی از آمار زباله ایران را مواد غذایی به خود اختصاص میدهد. بر اساس گزارش فائو، هر روز به ازای هر نفر، ۱۳۴ کیلو کالری غذا به هدر میرود و ۳۵ درصد محصولات کشاورزی تولیدی به زباله تبدیل میشود.» این آمار در حالی است که ایران یکی از فقیرترین کشورها در منابع آبی است و از قضا در سالهای اخیر با چالش هولناک بیآبی مواجه است و ممکن است در آینده با تهدیداتی در حوزه امنیت غذایی به دلیل فقدان آب مواجه شود.

بر اساس گزارش فائو، ما ایرانیها نهفقط مواد غذایی که احتمالا ارزشمندترین بخش هزینهای در سبد خانواده است را زباله میکنیم، بلکه ظروف نگهداری غذا را هم به زبالههای روزانه بدل کردهایم؛ ظروف پلاستیکی، کاغذی و آلومینیومی یکبار مصرف. دولت با هزینه هنگفت آب را تصفیه و برای آشامیدن روزانه همه سازههای شهری و روستایی آماده میکند، اما آب بطری هر روز پرطرفدارتر میشود. حتی اگر گفته شود آب بطری پر از ریزپلاستیک است و البته بماند که سالی یک میلیون بشکه نفت را با این کار دور میریزیم.

حالا این ظروف سبک و بیارزش، سواحل و البته دشتها و جنگلهای وطن را به اشغال خود درآورده است. از سوی دیگر کیسههای نایلونی، اکنون از جدیترین تهدیدات زیستمحیطی محسوب میشوند. زبالههایی که ظاهرا وزنی ندارند، اما حالا مصیبتی شدهاند.

* * *

بهطورمعمول روزانه پنج هزار تن زباله در سه استان شمالی کشور تولید میشود که سه هزار تن این زبالهها در استان مازندران است و در دو استان گیلان و گلستان هرکدام هزار تن زباله تولید میشود. این میزان تولید زباله در روزهای تعطیل و ایام نوروز به دو تا سه برابر افزایش مییابد، یعنی به حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار تن میرسد.

استان مازندران در مقایسه با دو استان شمالی دیگر، گلستان و گیلان، اوضاعی بهمراتب خطرناکتر دارد. این استان با جمعیت سه میلیون نفری که نزدیک به 7/3 درصد جمعیت کل کشور است، سهم شش درصدی در تولید زباله هرساله کشور دارد. ایرانیان در سال، 20 میلیون تن زباله تولید میکنند. اگر جمعیت کشور را 80 میلیون نفر در نظر بگیریم و معیار روزهای سال را بر 365 روز قرار دهیم، سهم هر ایرانی بهصورت میانگین در تولید روزانه زباله 684 گرم خواهد بود. حال، استان مازندران با جمعیت حدود سه میلیون نفر، روزانه سه هزار و 150 تن زباله تولید میکند. این به آن معناست که این استان در سال بهطور میانگین یک میلیون و 149 هزار و 750 تن زباله تولید میکند که اگر آن را بر معیار روزانه محاسبه کنیم، به میانگین 1005 گرم (حدود یک کیلوگرم) تولید زباله دست پیدا خواهیم کرد.

استان مازندران نسبت به میانگین کشوری، حدود 8/1 درصد روزانه زباله بیشتری تولید میکند و زمانی این وضعیت نگرانکنندهتر میشود که تولید روزانه زباله استان مازندران را با میانگین تولید روزانه زباله در بزرگترین شهر ایران یعنی تهران مورد مقایسه قرار دهیم. استان تهران با 12 میلیون نفر جمعیت، روزانه هفت هزار و 500 تن زباله تولید میکند.

* * *

۲۵ اسفندماه سال 1395، معاون رئیسجمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره بهضرورت اجرای مدیریت پایدار در سواحل کشور اظهار کرد: «در حال حاضر در سواحل جنوب و شمال ایران با چالشها و معضلات زیستمحیطی بسیاری مواجه هستیم. چالشها و معضلات محیطزیستی بسیاری در سواحل جنوب و شمال کشور وجود دارد و مدیریت یکپارچه سواحل در ابعاد خشکی و دریایی از اهمیت بسیار برخوردار است. دستگاههای مختلف از جمله وزارت کشور، سازمان بنادر و دریانوردی، سازمان شیلات و... باید در اجرای این پروژه با سازمان حفاظت محیطزیست همکاری داشته باشند. سازمان برنامهوبودجه در راستای تحقق این تفاهمنامه، همکاری مناسبی با ما داشت. امیدواریم بتوانیم این طرح را بهعنوان الگوی موفق مدیریت جامع استان هرمزگان اجرایی کنیم. این در حالی است که در برنامه پنجم و ششم نیز بر لزوم دارا بودن پیوست سلامت و زیستمحیطی در طرحهای بزرگ صنعتی تاکید شده که در همین راستا سازمان محیطزیست باید در این زمینه گام بردارد. اگر رعایت مسائل زیستمحیطی از بدو آموزش اولیه، یعنی مقطع دبستان، آموزش داده شود، بیشک این آموزشها باید همگام با آموزشهای عمومی نهادینه شود.» (زخم زباله بر تن ساحل)

از اظهارات معصومه ابتکار که آن زمان مسئولیت سازمان حفاظت محیطزیست را به عهده داشت، بیش از سه سال میگذرد اما به نظر میرسد وضعیت نهتنها بهبود پیدا نکرده بلکه وضعیت سواحل از نظر آلودگی زیستمحیطی بدتر هم شده است.

عضو مجمع نمایندگان استان گلستان مقابله با آلودگی دریای خزر را مستلزم عزم ملی مسئولان کشوری و استانهای شمالی دانست و گفت: «ورود آلایندهها و کمآبی، خلیج گرگان را تهدید میکند.» نبی هزارجریبی، با انتقاد از اینکه ورود آلایندهها و کمآبی خلیج گرگان را تهدید میکند، گفت: «مهمترین مشکل خلیج گرگان، پسروی آب به سمت دریا و کاهش شدید عمق است.»

نماینده مردم گرگان در مجلس دهم، با هشدار نسبت به اینکه ورود سموم و مواد شیمیایی خطرناک به دریای خزر نسل آبزیان را تهدید میکند، گفت: «صید بیرویه و قاچاق نیز حیات آبزیان دریای خزر را تهدید میکند و بهصورت جدی میطلبد که این معضل مدیریت شود.» عضو مجمع نمایندگان استان گلستان، با بیان اینکه مقابله با آلودگی دریای خزر عزم ملی میطلبد، تصریح کرد: «مسئولان استانهای شمالی و کشوری باید گامی جدی برای نجات دریای خزر بردارند

همچنین رئیس مجمع نمایندگان مازندران، رهاسازی زباله و پسماند از سوی گردشگران را مهمترین آسیب دریای خزر دانست و گفت: «دریا متولی ندارد و برای کنترل معضلات زیستمحیطی باید معاونت امور دریا راهاندازی شود.» عبدالله رضیان با انتقاد از اینکه آلودگی دریای خزر مانند سابق است و هیچ اقدامی برای مدیریت آن نشده است، گفت: «در این رابطه جلساتی با استاندار مازندران برگزار شد و او را مکلف کردیم تمهیدات لازم را برای کنترل و مدیریت آلودگی با هماهنگی دستگاههای ذیربط مانند محیطزیست و متولی دریا انجام دهد.» نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه و جویبار در مجلس شورای اسلامی، افزود: «طی هفتههای پایانی سال گذشته در نشستی با استاندار تقاضا کردیم متولی معین و خاصی برای دریا تعیین شود، زیرا در حال حاضر دریا متولی مشخصی ندارد.» او ادامه داد: «در این رابطه نیاز است برای محیطزیست، صنعت دریایی و گردشگری متولی مشخصی تعیین شود. از اینرو مقرر شده استاندار، سازمان توسعه دریا را راهاندازی کند. بنابراین ایجاد معاونتی را به وزارت کشور پیشنهاد دادند که در چارت استانداری تعریف شود.» این نماینده مردم در مجلس دهم، یادآور شد: «بهطور قطع اگر معاونت امور دریا در استانهای شمالی بهویژه مازندران ایجاد شود، برای امورات دریا پاسخگویی وجود دارد و از سویی مدیریت دستگاههای مربوطه و مهمتر از این، کنترل آلودگی و بهبود وضعیت محیطزیست دریا را به دنبال دارد

رضیان با انتقاد از اینکه برداشت بیرویه و آلودگی نسل آبزیان دریای خزر را در معرض تهدید قرار داده است، گفت: «مهمترین ذخیره دریای خزر ماهیان خاویاری بوده که متاسفانه به دلیل برداشتهای بیرویه و غیرمجاز و همچنین بیتوجهی نسبت به بازسازی ذخایر توسط ایران و کشورهای حاشیه دریای خزر، نسل اینگونه آبزیان در معرض انقراض قرار دارد.» نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه و جویبار در مجلس شورای اسلامی، افزود: «هرچند سازمان شیلات اعلام کرده که سالی دو میلیون بچهماهی خاویاری را در دریا رهاسازی کردهایم اما متاسفانه این آمارها درست نبوده و همین آمارهای نادرست باعث شده که ذخایر بهطور تقریبی از بین رفته و در حال حاضر از خاویار دریای خزر چیزی باقی نمانده و در واقع تعداد ماهیان خاویاری بسیار محدود و اندک است.»

او با انتقاد از اینکه آلودگی دریای خزر نسل و حیات فک خزری را با تهدید مواجه کرده است، تصریح کرد: «فکهایی که در کنارههای دریا شنا میکنند بیشتر در معرض آلودگیهای حاشیه و سواحل قرار دارند. بنابراین آلودگیها باعث شده نسل فک خزر در خطر انقراض قرار گیرد.» نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه و جویبار در مجلس شورای اسلامی، با بیان اینکه ورود فاضلاب به دریای خزر تا حدود زیادی مدیریت شده است، گفت: «فاضلابهای صنعتی بهشدت کنترل میشود؛ یکی از مهمترین آسیبهای دریای خزر رهاسازی زباله و پسماند از سوی گردشگران است. در این رابطه نمیتوان تمامی تقصیرها را بر گردن گردشگر انداخت، زیرا در کنار سواحل، امکاناتی برای جمعآوری زباله بهدرستی فراهم نشده؛ البته نیاز است در این رابطه فرهنگسازی مناسبی صورت گیرد

رئیس مجمع نمایندگان استان مازندران با بیان اینکه کشورهای حاشیه دریای خزر نقش موثری در آلودگی دریای خزر دارند، گفت: «سران کشورهای حاشیه دریای خزر نشستهایی داشتهاند و موارد مطروحشده در این نشستها بیشتر در رابطه با حریم سرزمینی بوده و به موضوعات زیستمحیطی پرداخته نشده است. در این رابطه میطلبد این کشورها با پیگیری مشکلات زیستمحیطی دریا، در قالب توافق چندجانبه، مقرراتی را برای جلوگیری از آلودگی دریا وضع کنند

۲۴ خرداد ۱۳۹۷ ۱۱:۳۱