جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷

اخبار

تغییر ذائقه گرد‌شگری ایرانیان به سمت گرد‌شگری د‌ریایی د‌ر نوروز 1397 آغاز شد‌

پیش به سوی بند‌رگاه

پیش به سوی بند‌رگاه

  

وضعیت مسافرتهای نوروزی در حال تغییر است. این تغییر را از ابعاد مختلف میتوان مورد بررسی قرار داد، اما مهمترین بخش آن، تغییر در مقصد سفر است. درحالیکه تا پیش از این سه استان خراسان رضوی، اصفهان و شیراز در اولویت سفرهای نوروزی ایرانیان بودند، چند سالی است که چهار استان ساحلی کشور جای خود را در بالای فهرست مقاصد گردشگری نوروز باز کردهاند و حالا، مازندران، هرمزگان، بوشهر و گیلان به عنوان اصلیترین مقاصد گردشگری کشور و با فاصله معناداری از استانهای یاد شده ایستادهاند. شاید بتوان گفت که تلاش نهادهای دولتی برای تمرکززدایی از سه استان توریستی کشور باعث شده است که طبع مردم در طول سالهای اخیر به گونهای تغییر کرده باشد که برای نوروز به شمال یا جنوب کشور بروند و عید را در کنار آبهای نیلگون خلیج فارس و دریای خزر بگذرانند، اما به نظر میرسد در این تغییر الگو، جنبههای دیگری هم نقشآفرین بودهاند. نوروز امسال اما هرچه که بود، شعار سازمان بنادر و دریانوردی به بار نشست و گردشگران پرشماری به استانهای ساحلی کشور سفر کردند. این اتفاق در نوع خود دلگرمکننده است، چرا که رویای مسئولان گردشگری کشور در سالهای اخیر که باز شدن پای مردم به استانهای کمتر شناختهشده کشور بوده، محقق شده است و کیست که نداند مسافری که با خودرو، قصد عزیمت به بوشهر یا چابهار را دارد، طبیعتا شیراز، اصفهان، همدان، یاسوج، طبس، بیجار، کرمان و... را هم در مسیر راه خود خواهد دید و به چرخه اقتصاد گردشگری استانهای مرکزی کشور کمک شایانی خواهد کرد، اما تحقق این وعده قطعا با چالشهایی نیز همراه بوده و هست. تبعات زیستمحیط سفر، خطرات و مرگ و میرهای ناشی از سفر و... در این گزارش به اختصار از چند نمونه اتفاقات جالب و یا غمانگیز سفرهای نوروزی سال 1397 سخن خواهیم گفت.

 

پیش به سوی شهرهای بندری

آمارهای رسمی مسافران نوروز امسال را در بخش اقتصادی مورد بررسی بیشتر قرار خواهیم داد اما صدرنشینی پنج استان مازندران، گیلان، بوشهر، هرمزگان و خوزستان در جذب سفرهای نوروزی نشان از این واقعیت دارد که در سبک زندگی و سفر ایرانیها تغییری جدی رخ داده است و آنها در حال تغییر مسیر از سمت استانهای خشک اما دیدنی کشور به سمت سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر هستند. تا پیش از این دو استان فارس و خراسان رضوی و حتی اصفهان در رتبههای قابل توجهی از سفرهای نوروزی قرار داشتند، حالا اما بسیاری از این استانها اگر در مسیر دریا نباشند، گردشگر کمتری را در خود میپذیرند. مسئولیت سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان اهرم اجرایی حاکمیت در بحث بنادر و دریا، همینجا خود را نشان میدهد. تلاش و هماهنگی چندینماهه بخشهای مختلف این سازمان با مدیران بندری و شهری، اعضای شوراهای شهر و روستا، فعالان اقتصادی و مدنی و... اکنون معنای دیگری به خود میگیرد. حرکت مسافران نوروزی به سمت شهرهای بندری، نیازمندِ مدیریت قوی، یکپارچه و پاسخگوست و به نظر میرسد سازمان بنادر و دریانوردی برای سالهای آینده میتواند گزینه قابل قبولی در حوزه پذیرش این مدیریت باشد. شاید قابل باور نباشد که استان بوشهر امسال به یکی از چند گزینه اول سفرهای نوروزی ارتقا پیدا کرده است، آن هم درحالیکه این استان تا دو سال گذشته حتی در میان چهار استان پُر سفر کشور هم نبود. ماجرا از چه قرار است؟

ردهبندی پربازدیدترین استانها در سه سال گذشته:

سال 1396: مازندران، گیلان، خراسان رضوی، اصفهان و فارس.

سال 1395: مازندران، خراسان رضوی، گیلان، هرمزگان، بوشهر، خوزستان، یزد، اصفهان و فارس.

سال 1394: مازندران، گیلان، بوشهر، هرمزگان، خوزستان، فارس، خراسان رضوی، اصفهان، کرمانشاه و خراسان جنوبی.

قشم، یک جهش قابل توجه

در نوروز امسال بیش از 62 میلیون و 800 هزار نفر شب اقامت به ثبت رسیده است. این آمار سازمان میراث فرهنگی به این معنی است که در ایام نوروز 1397، ایرانیها 20 درصد بیشتر از نوروز 1396 به سفر در کشور پرداختهاند و طبیعی است که با چنین افزایشی در سطح سفرها، شاهد افزایش استفاده از حملونقل عمومی تا سقف 14 میلیون سفر باشیم. در حوزه بنادر و دریانوردی، این افزایش از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که پس از سالها، ایران اکنون توانسته مقوله «سفر» را برای مردمش از محدوده خشکی به آبها بکشاند، به طوری که در ایام نوروز، مسافران پس از رسیدن به شهرهای ساحلی کشور از امکانات حملونقل دریایی نیز استفاده کردهاند که میتوان به عنوان نمونه به جزیره قشم اشاره کرد. در طرح نوروزی این جزیره، رکورد ترابری بیش از سه میلیون مسافر با شناور به ثبت رسیده است. افزایش اسکلهها و بنادر فعال قشم به عدد 11، افزایش کیفی و کمی تعداد شناورها و قایقها و افزایش زمان خدماتدهی به مسافران را میتوان از عوامل این رشد چشمگیر دانست.

نکته جالب این است که بسیاری از مقاصد گردشگری دریایی در نوروز امسال، برنامههایی ویژه و بومی ترتیب داده بودند تا مسافران به محض ورود به جزایر و مناطق آزاد درگیر بازارگردی و خرید نشوند. به عنوان مثال، با هماهنگیهای انجام شده بین سه جزیره قشم، لارک و هرمز، مسیر گردشگری ویژهای تهیه شده بود که مسافران را با عبور از جنگلهای دریایی، دیدار مناظر تاریخی و اقلیمی این منطقه و... به وجد میآورد. در این مسیر ضمن ایمنسازی راه دریایی، تردد شناورها بهخصوص در اسکله کندالود ـ شیبدراز، بهانهای شد تا مسافران، مناظر بدیع خلیج فارس و تنگه هرمز را به چشم ببینند.

حملونقل دریایی جای خود را باز میکند

درست است که هنوز مردم در سفرهای نوروزی خود، خودروی شخصی را به عنوان اولین وسیله حملونقل انتخاب میکنند اما رشد آمار سفرهای دریایی حکایت از آن دارد که گردشگری دریایی منطبق بر حملونقل دریایی در حال باز کردن جای خود میان گزینههای سفر بهخصوص در ایام نوروز است. بر اساس آمارهای وزارت راه و شهرسازی، سفر زمینی همچنان در اولویت مسافران نوروز 1397 بوده است و 11 میلیون مسافر در بخش جادهای جابهجا شدهاند. به طور تقریبی یک میلیون و 800 هزار صندلی ناوگان ریلی کشور در طول نوروز کاملا مورد استفاده قرار گرفته و فرودگاههای کشور بیش از 24 هزار نشست و برخاست هواپیمایی را ثبت کردهاند و سه میلیون مسافر را به مقاصد خود رساندهاند. این اما اولین نوروز است که بیش از سه میلیون سفر دریایی در کشور به ثبت رسیده است. جزایر خلیج فارس در این زمینه پیشران و پیشقراول بودهاند. آنها با بیش از 32 هزار شناور مسافری و 326 هزار فروند شناور تفریحی، افق تازهای را در حملونقل دریایی پیش روی دوستداران به گردشگری دریایی قرار دادهاند.

مقصدهای اسکلهای تغییر کردهاند

سال 1396، بیشک مقدمهای بر نوروز 1397 و تحولات گردشگری دریایی بوده است. افزایش 163 درصدی ترابری مسافران و رشد هشت درصدی گشتهای تفریحی دریایی در سال گذشته، بهانهای بود تا نوروز امسال جزیره کیش رکوردهای تازهای را در زمینه حملونقل دریایی و گشتهای دریایی به ثبت برساند. تنها در نوروز امسال شاهد افزایش بیش از 18 درصد در زمینه تردد مسافر در استان هرمزگان بودهایم تا جایی که بنادر کمتر رونقیافتهای چون تیابِ میناب، سیریک و جاسک هم به این گردونه افزوده شدهاند و در بالا بردن کیفیت سفرهای نوروزی در حوزه دریا، نقش عمدهای ایفا کردهاند. این به آن معنی است که حالا ذائقه مسافران نوروزی در آستانه تغییر قرار گرفته و دیگر برای سفر به قشم و کیش، مستقیم به بندرعباس نمیروند و شهرهای بندری دیگر استان را هم در نظر میگیرند. توسعه گردشگری درست در همین شرایط است که معنا پیدا میکند؛ افزایش تعداد مبداها و مقصدها و توزیع عادلانهتر سفر میان شهرهای محروم و شهرهای توسعهیافته. شاید به همین خاطر است که استان هرمزگان را میتوان با ترابری بیش از چهار میلیون و 300 هزار مسافر و جابهجایی 578 هزار خودرو، موفقترین استان در حوزه گردشگری دریایی نوروز 1397 معرفی کرد.

از یاد نمیشود برد

یاد نکردن از دیگر استانهای بندری کشور در این گزارش کوتاه شاید خالی از انصاف باشد. رشد 82 درصدی گردشگران دریایی آبادان، موضوعی نیست که بتوان آن را کتمان کرد؛ چرا که ناگفته پیداست نزدیک به 550 هزار مسافر برای شهری که هنوز زخمهای جنگ را بر تن خود دارد، تا چه اندازه میتواند عامل توسعه اقتصادی پایدار باشد. اما در جای جای کشور افزایش تعداد گردشگران دریایی آثار مثبت و منفی مهمی را هم به همراه داشته. به عنوان نمونه در بندر انزلی، ورود گردشگران نوروزی بهانهای شد برای حضور جدی سازمان بنادر و دریانوردی در پروسه حفاظت از تالاب انزلی و میانکاله و توجهات محیط زیستی به این کریدور حیاتی خزر. در همین راه اما مازندران بیشترین ضربهها را از گردشگران نوروزیاش خورد! آنهایی که با تخریب محیط زیست، سوزاندن جنگلها و مراتع، تخریب کوهپایهها، آلوده کردن بستر دریا و... داغ نوروز امسال را بر دل میزبانان خونگرم خود گذاشتند. در بندر دَیّر واقع در استان بوشهر، گروهی از ساحلنشینان دست به دست هم دادند تا با کمپینِ «از خودمان شروع کنیم»، بخش ساحلی این شهر را از زبالهها پاکسازی کنند اما این مهم در بسیاری از شهرهای ساحلی، مغلوب میزان بالای زبالههای بازمانده از مسافران نوروزی شد. شهردار بندر سیراف نیز در اقدامی قابل تقدیر، یک معلول را به عنوان راهنمای گردشگری در ابتدای ورودی این شهر ساحلی قرار داد تا به مسافران خود یادآور شود تکتک افراد در برابر رعایت مسائل محیط زیستی و سلامت شهری مسئولند و...

افق پیش رو، محیط زیست
 فد
ای گردشگری نمیشود

تابستان در راه است و تجربه خود مسافران در سفرهای نوروزی، آنها را به سوی شهرهای ساحلی کشور خواهد فرستاد. در این میان اما به نظر میرسد ایرانیها نیز چون مردم بسیاری از کشورهای ساحلی جهان نیازمند دستزدن به یک حرکت نمادین در بهرهبرداری درست از منابع خدادادی سرزمینشان هستند. دریا، جنگل، کوه و دشت سرمایههای این کشور و میراثی برای نسلهای آینده هستند که هر گردشگری میتواند با معرفی آنها به حفظ و نگهداریشان کمک کرده، یا با تخریبشان به پایانبخشیدن پروسه زیست در فلات ایران نزدیکتر شود. انتخاب با ماست. به نظر میرسد که تمام تلاش فعالان محیط زیست، سازمانهای دولتی و غیردولتی، ارگانهای علاقهمند به موضوع فرهنگسازی و... افزایش تعداد گردشگران دریایی با هدفِ بالارفتن سطح کیفی مراقبت از منابع محیط زیستی و اقلیمی کشور باشد. نکته جالب اینجاست که اخیرا نیز دبیرکل سازمان بینالمللی دریایی در هفتاد و دومین اجلاس کمیته حفظ محیط زیست دریایی، ضمن تاکید بر این مهم درباره اقدامات پنجگانه جهان برای کاهش آلودگی محیط زیست دریایی سخن گفته است: «اولین محور، تدوین استراتژی اولیه کاهش گازهای گلخانهای است. دومین موضوعی که کشورها باید مدنظر قرار دهند، معضل دفع زبالههای پلاستیکی در دریا است. سومین اقدامی که باید در دستور کار قرار گیرد، ترغیب کشورها برای الحاق به کنوانسیون بازیافت ایمن کشتیهاست. چهارم، اعمال اصلاحات به کنوانسیون مدیریت آب توازن کشتیها و پنجم، الزامات مربوط به استفاده از سوخت کم سولفور کشتیها از دیگر موارد ضروری برای حفظ محیط زیست دریایی است.» ایران سالهاست در چنین مجمعهایی حضور فعال دارد و امسال نیز برای مدیریت گونههای مهاجم آبزی (آب توازن)، کاهش آلودگی هوا و کارایی انرژی کشتیها (EEDI)، انتقال تکنولوژی برای افزایش انرژی کشتیها، کاهش انتشار گازهای گلخانهای (GHG)، اعمال اصلاحات به اسناد الزامآور و کنوانسیونها و پیشگیری و مقابله با آلودگی دریا را در دستور کار خود قرار داده است.


۲۴ خرداد ۱۳۹۷ ۱۱:۳۴