چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷

اخبار

​همه‌چیز درباره بیمه سانچی

​همه‌چیز درباره بیمه سانچی
پـس از حادثه‌ی تلخ نفتکش سانچی، مطالب و موضوعات مختلفی پیرامون این حادثه مطرح شد. از دست رفتن جان تعدادی از هموطنان عزیز از یک‌سو و از بین رفتن کشتی و محموله آن از سوی دیگر باعث ایجاد سوالات و دغدغه‌های مختلفی شد. با این‌که جان هموطنان و خدمه کشتی از هر چیزی ارزشمندتر و مهم‌تر بود و فقدان آن‌ها به هیچ نحوی قابل جبران نیست اما بحث‌های مختلفی پیرامون بیمه نفتکش و دریافت خسارت آن در محافل مختلف مطرح شد. با توجه به زیان مالی بالای ایجاد شده بر اثر این حادثه و اهمیت دریافت خسارت آن، در این نوشتار تلاش می‌کنیم مسائل مربوط به بیمه نفتکش سانچی را مورد نقد و بررسی قرار دهیم و به‌اختصار ابعاد مختلف آن را بیان کنیم.

 

سانچی چه بیمهای داشت؟

اولین نکتهای که در این بحث باید مورد بررسی قرار گیر، نوع بیمه و شرکت بیمهگذار نفتکش است. در چنین مواردی چند نوع بیمه باید صورت گیرد و چند چیز مختلف باید مورد پوشش بیمهای قرار گیرند. بیمه خود کشتی یا نفتکش، بیمه خدمه و کارکنان، بیمه محموله و بیمه آسیبهای احتمالی همچون آسیب به دیگر کشتیها و یا آسیبهای زیستمحیطی از جمله این بیمهها هستند.

در مورد بیمه خود نفتکش باید گفت که خوشبختانه سانچی دارای بیمه بوده و توسط بیمههای داخلی و خارجی پوشش بیمهای داشته است، بهطوریکه 30 درصد بیمهنامه توسط شرکتهای بیمه داخلی پوشش داده شده که ۲۰ درصد آن از سوی بیمه البرز و ۱۰ درصد از سوی بیمه ملت است.

از این ۳۰ درصد نیز ۵۰ درصد بیمهنامههای فوق توسط بیمه مرکزی پوشش بیمه اتکایی داشته است؛ یعنی تا 50 درصد خسارت پرداختی این دو بیمه را بیمه مرکزی پرداخت میکند. با توجه به آنکه ارزش نفتکش سانچی 32 میلیون دلار برآورد شده است پرداخت حدود ۱۰ میلیون دلار از خسارت بر عهده شرکتهای بیمه ایرانی خواهد بود که از این رقم، پنج میلیون دلار سهم دو شرکت بیمه البرز و ملت و پنج میلیون دلار سهم بیمه مرکزی است.

۷۰ درصد پوشش بیمهنامه این نفتکش نیز متعلق به یک کلوپ بیمهای بینالمللی است که توسط 11 شرکت خارجی  به رهبری شرکت بیمه نروژی Skuld بیمه شده است. این کلوپهای بیمهای بهمنظور جلوگیری از ضرر مالکان و برای ایجاد اطمینان در سفرهای دریایی تاسیس شدهاند که به کلوپهای P&I معروف هستند. کلوپهای بیمهای در سرتاسر جهان فعالیت بسیار گستردهای انجام میدهند و خساراتی را که ناشی از مسئولیت مالکان است، پوشش میدهند.

این نوع بیمه شامل پوشش خسارتهایی است که تحت پوشش بیمههای معمولی نیستند. درواقع بیمه P&I شامل مواردی نظیر خسارتهای وارده به محیطزیست همچون آلودگیهای نفتی و خسارتهای وارده به محمولهها و کشتیهای دیگر و بهطورکلی اشخاص ثالث میشود. اعضای این کلوپها شامل مالکان کشتی و نفتکشها، شرکتهای  خطوط کشتیرانی، انبارداران و اجارهکنندگان کشتیها هستند. همچنین مسئولیت پوشش بیمه فوت و نقص عضو خدمه کشتی با P&I کلوپ بینالمللی است؛ زیرا علاوهبر خطراتی که خود کشتی را تهدید میکند صاحبان کشتیها مسئول حفظ سلامت کارکنان در برابر خطرات احتمالی نیز هستند.

گری رینسارد، مدیر  ارشد موسسه بیمه «استیمشیپ میوچوآل» که یک کلوپ بیمهای در لندن است تایید کرده است که نفتکش سانچی تحت بیمه مسئولیت در برابر اشخاص و محیطزیست ثالث (P&I) نزد موسسه SSM است. او رسما اعلام کرده که در حال کمک به اعضای خود برای انجام مراحل پرداخت خسارت هستند. بنابراین بهنظر میرسد مقدمات پرداخت خسارت سانچی فراهم شده و باید منتظر پرداخت هزینه خود کشتی و نیز خسارت وارده به کارکنان آن بود.

اما سرنوشت خسارت وارده به محموله نفتکش چه خواهد شد و چه کسی آن را پرداخت خواهد کرد؟ محموله نفتکش میعانات گازی و نوع قرارداد آن فوب (FOB) بوده است، در این قراردادها، تحویل کالا در عرشه کشتی در مبدا صورت میگیرد؛ یعنی فروشنده وقتی کالا را از روی عرشه کشتی عبور داد دیگر هیچ مسئولیتی در برابر آن ندارد؛ بنابراین هزینه حمل و بیمه محموله بر عهده خریدار است. با توجه به اینکه فروش محموله سانچی به روش فوب بوده است، ایران پول آن را بهطور کامل دریافت خواهد کرد و هیچ خسارتی بابت از دست رفتن محموله بر ایران تحمیل نخواهد شد. از آنجاکه شرکت «هاوانا توتال» محموله خریداری شده را بیمه کرده بود هزینه محموله را از شرکتهای بیمه دریافت خواهد کرد و خسارتی از این باب بر آن وارد نخواهد شد.

 بیتاثیری علت حادثه در پرداخت خسارت

یکی از ابهاماتی که از ابتدای این حادثه تاکنون وجود داشته، علت و مقصر حادثه است. درباره نحوه برخورد این دو کشتی ابهامات زیادی وجود دارد و هنوز مشخص نیست چه کسی و یا چه عواملی باعث بروز این حادثه تلخ شدهاند. این ابهام باعث شده است تردیدهایی درمورد پرداخت خسارت در اذهان عمومی پیش بیاید و برخی گمان کنند که پرداخت خسارت منوط به مشخص شدن دلیل حادثه و مقصر اصلی آن است؛ اما به نظر میرسد این تصور چندان درست نیست و ناشی از آشنانبودن مردم با قوانین بیمهای است. کارشناسان بیمه معتقدند اینکه چه کسی مقصر حادثه بوده در پرداخت خسارت توسط شرکتهای بیمه تاثیری ندارد و در هر صورت خسارت وارده را پرداخت خواهند کرد.

مدیرعامل بیمه اتکایی امین نیز در پاسخ به سوال خبرنگاران در مورد اینکه اگر خسارت عمدی باشد سرنوشت خسارت وارده چه میشود، به این موضوع تایید کرده و به یکی از حوادث سقوط هواپیما اشاره کرده است. در چند سال گذشته خلبان یک هواپیما (هواپیمایی لوفتانزا) از قصد هواپیما را به کوههای آلپ زد که همه مسافران آن فوت کردند. با آنکه مشخص شد حادثه کاملا عمدی بوده است باز هم شرکتهای بیمه خسارت را پرداخت کردند. بنابراین حتی عمدیبودن حادثه تاثیری در پرداخت خسارت شرکتهای بیمه نخواهد داشت؛ بنابراین اینکه علت حادثه سانچی چه بوده و چه عواملی منجربه بروز حادثه شدهاند، تاثیری در پرداخت خسارت نخواهد داشت و فارغ از علت حادثه شرکتهای بیمه موظفند خسارت را پرداخت کنند.

 ابهامات و موانع پرداخت بیمه

تا اینجا به نظر میرسد پرداخت خسارت قطعی است اما ابهاماتی در این مورد وجود دارد. این ابهامات اگر پرداخت خسارت را منتفی نکنند دریافت آن را پیچیده و مشکل میکنند. بهعنوان مثال تحریمهای بانکی و مالی و نگرانی برخی بانکها از تعاملات مالی با ایران، ابهام در مالکیت نفتکش، چند ملیتیبودن کارکنان و نیز مسائل زیستمحیطی مرتبط، پرداخت خسارات توسط شرکتهای بیمهکننده را با پیچیدگی زیادی روبهرو خواهد کرد.

برخی معتقدند احتمال پرداختنکردن خسارت سانچی به دلیل مالکیت مبهم و اعتبار اسنادی این نفتکش وجود دارد. سانچی در سال ٢٠٠٨ میلادی توسط کرهایها برای شرکت ملی نفتکش ایران ساخته شد. ابتدا نام این نفتکش، سامان بود اما با آغاز تحریمهای کشتیرانی مجبور به تغییر نام به سانچی و تغییر پرچم شد تا بتواند نفت ایران را جابهجا کند. مدتی از پرچم تانزانیا استفاده میکرد اما آمریکا متوجه این موضوع شد و تانزانیا را تحت فشار قرار داد. بعد از آن سانچی از پرچم پاناما استفاده کرد و ازحیث قانون رسمی، ثبت شده این کشور و در مالکیت آن قرار گرفت.

استفاده از پرچم مصلحتی امر رایجی است که پاناما در آن بیشترین سهم را دارد. این کار بیشتر برای فرار مالیاتی و استثمار کارگران استفاده میشود که ایران برای دور زدن تحریمها از آن استفاده کرد. بر اساس قوانین کشتیرانی، عرصه کشتی در صلاحیت دولت صاحب پرچم است. به همین دلیل است که اعلام شد جعبه سیاه سانچی را نزد صاحب قانونی آن یعنی پاناما خواهند برد. بهدلیل همین ابهام در مالکیت کشتی است که برخی معتقدند ممکن است پرداخت خسارت با مشکلاتی مواجه شود و آن را در هالهای از ابهام میدانند.

دومین مشکل در پرداخت خسارت که از اهمیت بالایی هم برخوردار است، ادامه تحریمهای مالی و بانکی است. با گذشت حدود دو سال از اجرای برجام هنوز برخی از تحریمهای بانکی برقرار است و تحریمهای اولیه هم اصلا برطرف نشدهاند. همچنین برخی بانکها از همکاری با ایران نگران هستند و از این کار خودداری میکنند. بنابراین به نظر میرسد مشکلات بانکهای خارجی برای همکاری با ایران میتواند به مانع بزرگی بر سر دریافت خسارتهای نفتکش سانچی تبدیل شود. درواقع حتی اگر کوچکترین مشکلی از جانب بیمهها وجود نداشته باشد و آنها خسارت را بهطور کامل پرداخت کنند انتقال این پول از طریق شبکه مالی بینالمللی با دشواریهای زیادی روبهرو است.

درس بیمهای سانچی

به نظر میرسد شرکتهای بیمهگر ملزم به پرداخت خسارت این حادثه هستند، اما در عمل این کار با مشکلات متعددی مواجه است. موانعی که میتواند دریافت این مبلغ بالا را بسیار دشوار و یا حتی غیرممکن کند؛ اما این مشکلات برای بیمههای داخلی وجود ندارد و تنها از جانب بیمههای بینالمللی است. شاید اگر سهم بیمههای داخلی از بیمه نفتکش بیشتر بود با آسودگی بیشتری بحث دریافت خسارت را دنبال میکردیم و حتی از پرداخت نکردن احتمالی آن نیز به این میزان متضرر نمیشدیم. به نظر میرسد این حادثه هم یکبار دیگر اهمیت گسترش صنعت بیمه در کشور را به ما گوشزد میکند.

دقیقا یک سال قبل بود که بعد از حادثه پلاسکو بسیاری از افراد به اهمیت بیمه پی بردند و بحثهای زیادی پیرامون ضرورت گسترش بیمه در کشور بهخصوص بیمه آتشسوزی شکل گرفت؛ اما متاسفانه باگذشت زمان نهچندان زیادی به فراموشی سپرده شد. در آذر امسال نیز پس از حادثه تلخ کرمانشاه دوباره بحث بیمه در بخشی از جامعه مطرح شد و اینبار بیمه حوادث و ساختمان موردتوجه قرار گرفت. حالا هم حادثه سانچی پیشآمده و اهمیت بیمه اتکایی و نیز افزایش قدرت و توانمندی بیمههای داخلی پیش آمده است. به نظر میرسد پس از این سه حادثه تلخ وقت آن رسیده که صنعت بیمه را بسیار بیش از گذشته جدی بگیریم و برای تقویت این صنعت برنامهریزی و اقدام کنیم. متاسفانه صنعت بیمه تاکنون بهخوبی در کشور ما گسترش نیافته و بسیاری از مردم و حتی شرکتها از اهمیت آن غافلند؛ اما اکنون باید از حوادث گذشته درس بگیریم و اقدامات عملی و موثری را انجام دهیم.

۶ خرداد ۱۳۹۷ ۱۵:۲۴